Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα; Χημικά που μένουν για πάντα στο σώμα μας; Τι κρύβεται πίσω από την έκρηξη του καρκίνου στις ηλικίες κάτω των 50 ετών

Της Βίκυς Κουρλιμπίνη

Το 2022, περίπου το 16% των 20 εκατομμυρίων ανθρώπων με καρκίνο παγκοσμίως ήταν κάτω των 50 ετών. Ο καρκίνος θεωρείται πως εμφανίζεται σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, εξηγεί η Lynn Turner, διευθύντρια έρευνας στην οργάνωση Worldwide Cancer Research, όπως μεταδίδει σε δημοσίευμά του ο "The Guardian". Ωστόσο, μεταξύ των ετών 1990 και 2019, η συχνότητα του καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξήθηκε κατά 79%, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2023 στο British Medical Journal.

Αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα υποδεικνύει ότι η αύξηση δεν μπορεί να εξηγηθεί από γενετικούς παράγοντες, σύμφωνα με τη Tracey Woodruff, διευθύντρια του προγράμματος για την αναπαραγωγική υγεία και το περιβάλλον στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια.

Τα ποσοστά ανόδου των περιστατικών είναι εντυπωσιακά επειδή οι νεότεροι πληθυσμοί είναι κυρίως μη καπνιστές, λέει η Mary Beth Terry, καθηγήτρια επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Columbia. Περίπου τα δύο τρίτα των καρκίνων σε ηλικία κάτω των 50 ετών εμφανίζονται σε γυναίκες, προσθέτει.

Ο ρόλος της διατροφής στον καρκίνο του παχέος εντέρου

Το 2019, οι συχνότεροι τύποι καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών ήταν ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του μαστού και του δέρματος. Οι πιο μεγάλες αυξήσεις καταγράφηκαν στον καρκίνο του προστάτη και του ρινοφάρυγγα, ενώ οι καρκίνοι του μαστού, του στομάχου και του παχέος εντέρου συνδέθηκαν με τις υψηλότερες θνησιμότητες.

Το 2024, ο οργανισμός Cancer Research UK μαζί με αρκετούς άλλους χρηματοδότησαν ένα ερευνητικό πρόγραμμα που ονομάζεται Prospect και εξετάζει την παγκόσμια αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου σε ηλικίες κάτω των 50 ετών. Η κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος, που περιλαμβάνει ουσίες όπως νιτρικά και νιτρώδη άλατα, φαίνεται να προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του εντέρου. Επίσης, οι υπερ-επεξεργασμένες τροφές (όπως αναψυκτικά, γλυκά και έτοιμα γεύματα) σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, ενώ ορισμένες μέθοδοι μαγειρέματος επεξεργασμένων κρεάτων (όπως το ψήσιμο στη σχάρα σε υψηλές θερμοκρασίες) μπορεί να απελευθερώσουν χημικές ουσίες που προκαλούν επίσης κυτταρικές βλάβες.

Σε ορισμένες χώρες μάλιστα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν το 50-60% της ενεργειακής πρόσληψης. 

Ένα συστατικό που έχει διερευνηθεί για σχέση με τον καρκίνο είναι η ασπαρτάμη. Το γλυκαντικό με λίγες θερμίδες είναι 200 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη και χρησιμοποιείται συνήθως σε αναψυκτικά διαίτης και γιαούρτια με χαμηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη.

Η άνοδος των περιστατικών καρκίνου του μαστού

Μια πιθανή εξήγηση για την αύξηση των περιπτώσεων καρκίνου μαστού σε νεότερες ηλικίες είναι η καθυστέρηση τεκνοποίησης, καθώς η γέννηση παιδιών σε μικρή ηλικία και ο θηλασμός θεωρούνται προστατευτικοί παράγοντες. Σύμφωνα με τη Hannah Moody, διευθύντρια έρευνας στο Breast Cancer UK, η γέννηση παιδιών πριν από τα 30 έτη μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου μαστού, καθώς η πρώτη ολοκληρωμένη εγκυμοσύνη αλλάζει μόνιμα τον ιστό του μαστού, καθιστώντας τον λιγότερο ευάλωτο στον καρκίνο.

Ο θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου μαστού κατά περίπου 4% για κάθε 12 μήνες που μια γυναίκα θηλάζει, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Cancer Medicine. Οι γυναίκες που έχουν περισσότερα παιδιά και θηλάζουν για μεγαλύτερο διάστημα μπορεί να έχουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο.

Ωστόσο, παρατηρείται σημαντική αύξηση στα περιστατικά καρκίνου μαστού σε νεαρές ηλικίες ακόμη και σε χώρες με υψηλά ποσοστά γονιμότητας. Αυτό υποδηλώνει ότι οι αναπαραγωγικοί παράγοντες δεν αρκούν για να εξηγήσουν πλήρως την τάση.

Μια άλλη πιθανή αιτία είναι η έκθεση σε περι- και πολυφθοριωμένες ενώσεις (PFAS), γνωστές ως "αιώνια χημικά". Αυτές οι ουσίες χρησιμοποιούνται σε προϊόντα ανθεκτικά στο νερό, τους λεκέδες και τη θερμότητα, όπως καλλυντικά, συσκευασίες τροφίμων και σκεύη μαγειρικής. Οι ενώσεις PFAS μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα οιστρογόνων.

Τι γίνεται με τον καρκίνο του δέρματος

Ο κύριος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του δέρματος είναι το ηλιακό έγκαυμα, που προκαλείται από υπερβολική έκθεση σε υπεριώδη (UV) ακτινοβολία, σύμφωνα με τον James Larkin, ογκολόγο στο Royal Marsden Hospital.

Οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης έχουν αυξηθεί, αλλά ειδικοί πιστεύουν ότι τα αυξημένα ποσοστά ενδέχεται να οφείλονται εν μέρει και στη διάγνωση περισσότερων περιστατικών, καθώς οι σύγχρονες μέθοδοι  μπορεί να εντοπίζουν αλλοιώσεις που δεν είναι πάντα καρκινικές.

Πηγή: TheTOC.gr