Γιατί τα αντιβιοτικά δεν σταματούν το βήχα

Της Βίκυ Κουρλιμπίνη

Μπορεί η λήψη αντιβίωσης να σταματήσει το βήχα; Μια νέα αμερικανική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of General Internal Medicine έδειξε πως τα αντιβιοτικά δεν είχαν κανένα όφελος σε ασθενείς με βήχα που προκαλείται από οξεία λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος (LRTI).

Στην πραγματικότητα, τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι η λήψη αντιβιοτικού συσχετίστηκε με μια μικρή, αλλά σημαντική αύξηση στη διάρκεια του βήχα συνολικά, σε σύγκριση με τους ασθενείς που δεν έλαβαν αντιβιοτικό. Ακόμη και για εκείνους τους ασθενείς με επιβεβαιωμένη βακτηριακή λοίμωξη, ο χρόνος μέχρι την ίαση ήταν ο ίδιος, ανεξάρτητα από το αν οι ασθενείς έλαβαν αντιβιοτικό ή όχι.

Οι συγγραφείς λένε ότι τα αποτελέσματα της μελέτης με τίτλο "Enhancing Antibiotic Stewardship in Primary Care", η οποία είναι η μεγαλύτερη μελέτη παρατήρησης μέχρι σήμερα για τις λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος σε χώρους πρωτοβάθμιας και επείγουσας περίθαλψης των ΗΠΑ, αποτελούν ακόμη μια ένδειξη ότι οι κλινικοί γιατροί πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί σχετικά με χρήση αντιβιοτικών.

Καμία μετρήσιμη επίδραση στη διάρκεια και στη σοβαρότητα του βήχα

Για να αξιολογηθεί η σχέση μεταξύ της συνταγογράφησης αντιβιοτικών και της διάρκειας και της σοβαρότητας του οξύ βήχα - η πιο κοινή αιτία που οδηγεί τους ασθενείς στο γιατρό - ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Georgetown στην Ουάσιγκτον, το Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια και το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν συνέλεξαν δεδομένα από ενήλικες ηλικίας 18 έως 75 ετών που ανέφεραν βήχα σε κλινικές πρωτοβάθμιας και επείγουσας φροντίδας.

Από τον Ιούνιο του 2019 έως τον Απρίλιο του 2023, οι ερευνητές συνέλεξαν δεδομένα για τα δημογραφικά στοιχεία των ασθενών, την παρουσία και τη σοβαρότητα των αναπνευστικών συμπτωμάτων τους, εξέτασαν δείγματα επιχρίσματος ασθενών για 48 αναπνευστικούς παθογόνους ιούς και κατέγραψαν τυχόν φάρμακα που συνταγογραφήθηκαν.

Συνολικά 718 ασθενείς με οξεία λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος εντάχθηκαν στη μελέτη. Το 75% των ασθενών είχαν άσχημο βήχα. Η μέση διάρκεια του βήχα ήταν 5,1 ημέρες.

Το 29% των ασθενών έλαβε τουλάχιστον ένα αντιβιοτικό, ενώ το 7,1% έλαβε έναν αντιικό παράγοντα. Τα αντιβιοτικά που συνταγογραφήθηκαν πιο συχνά ήταν αμοξυκιλλίνη-κλαβουλανική, αζιθρομυκίνη, δοξυκυκλίνη και αμοξυκιλλίνη.

Ενώ οι ασθενείς περίμεναν ότι η διάρκεια του βήχα θα μειωνόταν κατά 4 ημέρες εάν λάμβαναν αντιβιοτικό, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τελικά είχαν βήχα για μιάμιση μέρα περισσότερο από εκείνους που δεν τους είχε συνταγογραφηθεί αντιβιοτικό. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται πιθανώς στο ότι οι ασθενείς που είναι πιο πιθανό να λάβουν αντιβιοτικό είχαν πιο σοβαρή νόσο.

Ωστόσο, για τους 40 ασθενείς στους οποίους ανιχνεύθηκε παθογόνος μικροοργανισμός, η διάρκεια του βήχα ήταν η ίδια (17,3 έναντι 17,4 ημέρες) ανεξάρτητα από το αν είχε συνταγογραφηθεί αντιβιοτικό ή όχι.

"Οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος τείνουν να έχουν την πιθανότητα να είναι πιο επικίνδυνες, καθώς περίπου 3% έως 5% των ασθενών έχουν πνευμονία. Αλλά δεν έχουν όλοι εύκολη πρόσβαση κατά την αρχική επίσκεψη σε ακτινογραφία, γεγονός που μπορεί να είναι ο λόγος που οι κλινικοί γιατροί εξακολουθούν να χορηγούν αντιβιοτικά χωρίς να υπάρχουν άλλες ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης. Επιπλέον, οι ασθενείς έχουν συνηθίσει να περιμένουν αντιβιοτικά για τον βήχα, ακόμη και αν δεν βοηθούν", επισημαίνει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Οικογενειακής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου  Georgetown, Νταν Μερενστάιν.

Πότε δεν παίρνουμε αντιβίωση

Σύμφωνα με τους γιατρούς, η λήψη αντιβιοτικών για τη θεραπεία του κρυολογήματος ή της γρίπης δεν έχει όφελος, διότι τα αντιβιοτικά δεν δρουν κατά των ιογενών λοιμώξεων. Οι πιο κοινές λοιμώξεις προκαλούνται από ιούς και σε αυτήν την περίπτωση τα αντιβιοτικά δεν ωφελούν. Τα αντιβιοτικά είναι αποκλειστικά για τη θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούνται από μικρόβια και όχι από ιούς.

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η λήψη αντιβιοτικών για την καταπολέμηση ήπιων βακτηριακών λοιμώξεων, όπως ο πονόλαιμος, η βρογχίτιδα ή η ωτίτιδα είναι άσκοπη, καθώς στην πλειονότητα των περιπτώσεων το ανοσοποιητικό σύστημα είναι σε θέση να καταπολεμήσει μόνο του αυτές τις ήπιες λοιμώξεις.

Την ίδια ώρα η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών δημιουργεί πιο ισχυρά µικρόβια που γίνονται πιο ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Μερικά µικρόβια έχουν ήδη γίνει ανθεκτικά στα κοινά αντιβιοτικά, όπως η πενικιλλίνη και η αµοξυκιλλίνη. Επίσης, εάν γίνεται αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών, όταν πραγματικά χρειαζόμαστε αντιβίωση, αυτή μπορεί να μην είναι πια αποτελεσματική.

Αντίθετα, τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα σε περίπτωση που κάποιος πάσχει από συγκεκριμένες σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις.