Παχυσαρκία: Μια αιτία καρκίνου που όμως μπορούμε να προλάβουμε

Ευχαριστούμε την Ελένη Καραφώκα - Μαύρου, Χειρουργό, Δ/ντρια Β' Κλινικής Ρομποτικής Χειρουργικής & Χειρουργικής Ογκολογίας Metropolitan General (www.karafoka.gr)

Η παχυσαρκία εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα, καθώς αποτελεί το νούμερο ένα αίτιο νοσηρότητας και θνητότητας  για ολόκληρο τον πλανήτη. Στις μέρες μας υπολογίζεται ότι το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού είναι παχύσαρκοι, ενώ το ποσοστό αναμένεται να φτάσει το 50% μέχρι το 2030.

Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η σχέση μεταξύ παχυσαρκίας και καρκινογένεσης έχει αποδειχθεί πλέον, είναι δικαιολογημένη η έντονη ανησυχία που προκαλεί στους επαγγελματίες της υγείας η αύξηση της στον γενικό πληθυσμό. Υπολογίζεται ότι το 20% του συνόλου των καρκίνων έχει άμεση σχέση με την παθολογική συσσώρευση λίπους. 

Δεδομένα των τελευταίων 25 ετών δείχνουν ότι, το 20% των θανάτων από καρκίνο στις γυναίκες και το αντίστοιχο 14%  στους άνδρες αποδίδεται σε αυτή. Η παχυσαρκία, ως αποτρέψιμος παράγοντας δημιουργίας καρκίνου είναι μόλις δεύτερη μετά το κάπνισμα, όμως η κατάταξη αναμένεται να αλλάξει προς το χειρότερο τα επόμενα χρόνια λόγω του συνεχώς αυξανόμενου μέσου  σωματικού βάρους παγκοσμίως. 

Η σύνδεση με 13 τύπους καρκίνου

Επιδημιολογικές μελέτες  δείχνουν ισχυρή σχέση μεταξύ παχυσαρκίας και  διαφόρων τύπων καρκίνου. Αναφορές από το International Agency of Research into Cancer (IARC)  και το World Cancer Research Fund (WCRF) αναφέρουν ότι αυτό ισχύει για μια ομάδα από 13 διαφορετικούς τύπους κακοήθειας:

• Μετεμμηνοπαυσιακός καρκίνος του μαστού 

• Καρκίνος του παχέος εντέρου

• Καρκίνος του νεφρού

• Καρκίνος του ενδομητρίου

• Καρκίνος του θυρεοειδούς

• Παγκρεατικός καρκίνος

• Ηπατοκυτταρικός καρκίνος

• Πολλαπλούν μυέλωμα

• Γαστρικός καρκίνος της καρδιοισοφαγικής συμβολής

• Μηνιγγίωμα

• Καρκίνος ωοθηκών

• Αδενοκαρκίνωμα του οισοφάγου

• Καρκίνος χοληδόχου κύστεως 

Οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες φαίνεται να κινδυνεύουν περισσότερο εφόσον, οι ορμονικές μεταβολές που συμβαίνουν σε αυτή την φάση πυροδοτούν σειρά από μεταβολικές αντιδράσεις που οδηγούν σε καρκινογένεση. Η μελέτη "Million Women Study” έδειξε ότι το 50% των περιπτώσεων καρκίνου σε αυτή την κατηγορία  αποδίδεται στην παχυσαρκία, ενώ η  "Swedish Obese Subject Study”,  στην οποία μελετήθηκαν 1.420 γυναίκες  μέχρι 18 χρόνια μετά από χειρουργείο για απώλεια βάρους, έδειξε μείωση στο συνολικό  ποσοστό εμφάνισης όλων των καρκίνων, αλλά και του καρκίνου του μαστού και της μήτρας ειδικότερα. 

Παρότι η σχέση μεταξύ καρκίνου και παχυσαρκίας έχει μελετηθεί περισσότερο στον γυναικείο πληθυσμό, είναι εμφανές ότι οι άνδρες απειλούνται εξίσου. Οι μελέτες δείχνουν ότι η αύξηση του σωματικού βάρους σε άτομα μέσης ηλικίας είναι εξίσου ισχυρός επιβαρυντικός παράγοντας για άνδρες και γυναίκες. Στα άτομα αυτής της κατηγορίας, ο συνολικός κίνδυνος εμφάνισης κακοήθειας αυξάνεται κατά 2.18 (άνδρες)  και 1.60 (γυναίκες) φορές. Η σχέση είναι ισχυρότερη για άτομα με συνυπάρχουσες διαταραχές του μεταβολισμού όπως είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 που συχνά συνυπάρχει με παχυσαρκία.  

Και οι μικρότερες ηλικίες κινδυνεύουν

Η παρατήρηση όμως που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι το γεγονός ότι, πολλές από τις κακοήθειες που εμφανίζονται σε νεαρά άτομα ανήκουν στην ομάδα των 13  καρκίνων που συνδέονται με την παχυσαρκία.  Το γεγονός ότι τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας αυξάνονται συνεχώς  παγκοσμίως,  σε συνδυασμό με την διαφαινόμενη  μακροχρόνια επίδραση της παχυσαρκίας στην εμφάνιση καρκινογένεσης, οδηγεί στο συμπέρασμα πως η παχυσαρκία θα προκαλέσει μετατόπιση της καμπύλης  εμφάνισης  κακοήθειας  προς τις μικρότερες ηλικίες. Είναι αυτονόητο ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είναι καταστροφικό!

Ο Φεβρουάριος έχει καθιερωθεί παγκοσμίως ως ο μήνας ευαισθητοποίησης για την πρόληψη και αντιμετώπιση του καρκίνου. Όλα τα εμπλεκόμενα μέρη αναγνωρίζουν το γεγονός ότι εάν θέλουμε να πετύχουμε ένα διαρκές, βιώσιμο και  ουσιαστικό αποτέλεσμα σε αυτή τη μάχη, θα πρέπει να εστιάσουμε στην πρόληψη. Οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στην εξάλειψη των αιτιών της εμφάνισης  καρκίνου.

Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία είναι ένας κατ’ εξοχήν αποτρέψιμος παράγοντας.  Οι προσπάθειες για ανάπτυξη υγιούς διατροφικής συμπεριφοράς  θα πρέπει να ενταθούν από όλους μας, ξεκινώντας από το σπίτι και καταλήγοντας στα γραφεία των εξειδικευμένων επαγγελματιών υγείας.

Η βαριατρική χειρουργική θωρείται σήμερα ένα ισχυρό εργαλείο στον πόλεμο κατά της παχυσαρκίας και προτείνει μία γκάμα από χειρουργικές λύσεις. Η κατάλληλη για κάθε ασθενή  επέμβαση  επιλέγεται με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες και προτιμήσεις του.

Οι επικρατέστερες  σήμερα βαριατρικές επεμβάσεις είναι η κάθετη επιμήκης γαστρεκτομή (sleeve gastrectomy) και το γαστρικό By Pass. Παραλλαγή της επιμήκους γαστρεκτομής είναι η επιμήκης γαστροπτύχωση.  Όλα τα βαριατρικά χειρουργεία γίνονται με ελάχιστα επεμβατικό τρόπο, λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά με πολύ καλά αποτελέσματα.