Ποιες επιχειρήσεις και με ποιες προϋποθέσεις απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ – Η διαδικασία

Της Σίσσυς Σταυροπιερράκου

Σε λειτουργία έθεσε η ΑΑΔΕ την πλατφόρμα που δίνει τη δυνατότητα στις μικρές επιχειρήσεις να προχωρούν σε  πωλήσεις αγαθών χωρίς να καταβάλουν ΦΠΑ εντός της ευρωπαϊκής αγοράς. Το νέο θεσμικό πλαίσιο απλουστεύει σε σημαντικό βαθμό τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που επιβάρυναν τις μικρές επιχειρήσεις  καθώς για τις ευρωπαϊκές συναλλαγές δεν απαιτείται έκδοση  ΑΦΜ  σε κάθε κράτος μέλος που πραγματοποιούνται πωλήσεις  ή κατάθεση ξεχωριστών φορολογικών δηλώσεων σε κάθε χώρα με αποτέλεσμα να μειώνεται ο διοικητικός φόρτος και να ενισχύεται η λειτουργική ευελιξία. Για την ένταξη βασική προϋπόθεση είναι ο συνολικός τζίρος στην Ε.Ε. να μην ξεπερνά τις 100.000 ευρώ τόσο το τρέχον όσο και το προηγούμενο έτος, ενώ οι συναλλαγές στην Ελλάδα δεν μπορούν να υπερβαίνουν τις 10.000 ευρώ ετησίως.

Για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στην Ελλάδα το σημερινό καθεστώς "Απαλλασσόμενων Μικρών Επιχειρήσεων" μετονομάζεται σε "Ειδικό εγχώριο καθεστώς Μικρών Επιχειρήσεων" και προβλέπει την απαλλαγή από τον ΦΠΑ για όσους πραγματοποιούν ετήσιο κύκλο εργασιών έως 10.000 ευρώ. Η προϋπόθεση αυτή πρέπει να πληρούται τόσο στο τρέχον όσο και στο προηγούμενο ημερολογιακό έτος, εξασφαλίζοντας σταθερότητα και προβλεψιμότητα στον χαρακτηρισμό της επιχείρησης. Η ένταξη γίνεται μέσω της εφαρμογής "Τα Αιτήματά μου" στο myAADE, ενώ για νέες επιχειρήσεις η επιλογή δηλώνεται απευθείας με την έναρξη εργασιών. Η έγκριση παρέχεται από τα αρμόδια τμήματα ΦΠΑ εντός δεκαπέντε εργάσιμων ημερών.Η απόφαση για το εγχώριο καθεστώς ισχύει από τη δημοσίευσή της σχετικής απόφασης  στις 28 Ιανουαρίου 2026. 

Παράλληλα για πρώτη φορά μικρές επιχειρήσεις στην Ελλάδα αποκτούν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν πωλήσεις ή να παρέχουν υπηρεσίες σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ χωρίς να απαιτείται να λάβουν τοπικό ΑΦΜ ή να υποβάλλουν ξεχωριστές δηλώσεις ΦΠΑ σε κάθε χώρα. Το όριο για να υπαχθούν στο καθεστώς αυτό είναι συνολικός ετήσιος ενωσιακός τζίρος έως 100.000 ευρώ — όριο που εξετάζεται τόσο για το τρέχον όσο και για το προηγούμενο έτος. Παράλληλα, το κάθε κράτος εφαρμόζει το δικό του επιμέρους όριο, το οποίο πρέπει επίσης να μην παραβιάζεται για να ισχύει η απαλλαγή.

Πρακτικά, μια επιχείρηση που έχει ξεπεράσει το ελληνικό όριο των 10.000 ευρώ και δεν μπορεί να αποφύγει τον ΦΠΑ στην Ελλάδα, μπορεί να εξακολουθεί να πουλά χωρίς ΦΠΑ σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον δεν υπερβαίνει τα αντίστοιχα όρια που αυτά έχουν ορίσει.  

Η διαδικασία για ένταξη στο διασυνοριακό καθεστώς

Για την ένταξη στο διασυνοριακό καθεστώς η διαδικασία είναι διαφορετική  αφού οι επιχειρήσεις υποβάλλουν "προηγούμενη κοινοποίηση" μέσα από τη νέα ειδική εφαρμογή της ΑΑΔΕ, το "Ευρωπαϊκό Σύστημα Ειδικού Καθεστώτος ΦΠΑ Μικρών Επιχειρήσεων". Η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει στη συνέχεια όλη την επικοινωνία με τα άλλα κράτη μέλη, εκδίδει τον μοναδικό αριθμό ταυτοποίησης με κατάληξη "-ΕΧ”, ελέγχει τη συμμόρφωση και παρακολουθεί τα όρια τζίρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι επιχειρήσεις που υπάγονται στο διασυνοριακό πλαίσιο υποχρεούνται να υποβάλλουν τριμηνιαίες αναφορές για τις συναλλαγές τους σε όλη την ΕΕ, έως την τελευταία ημέρα του μήνα που ακολουθεί το κάθε τρίμηνο. Αν διαπιστωθεί υπέρβαση του ενωσιακού ορίου των 100.000 ευρώ, η επιχείρηση οφείλει να υποβάλει εντός 15 εργάσιμων ημερών τελική αναφορά, ενώ η απαλλαγή παύει αυτόματα. Επιπλέον, όσοι μετατάσσονται από το παλαιό στο νέο εγχώριο καθεστώς οφείλουν να καταθέσουν δήλωση αποθεμάτων μέσα σε δύο μήνες. Η απόφαση για ένταξη στο  διασυνοριακό καθεστώς ισχύει αναδρομικά .

Ταυτόχρονη εφαρμογή και των δύο καθεστώτων 

Ιδιαίτερα σημαντική καινοτομία αποτελεί η δυνατότητα ταυτόχρονης εφαρμογής και των δύο καθεστώτων —εγχώριου και διασυνοριακού— για τις επιχειρήσεις που πληρούν τα κριτήρια και στις δύο περιπτώσεις. Η αίτηση για τη διπλή ένταξη γίνεται αποκλειστικά μέσα από το ευρωπαϊκό σύστημα, με εξαίρεση τους δύο πρώτους μήνες από την έναρξη ισχύος του πλαισίου (έως τέλος Μαρτίου 2026), κατά τους οποίους γίνεται δεκτή και χωριστή αίτηση για το εγχώριο καθεστώς. Η  ταυτόχρονη εφαρμογής και των δύο καθεστώτων  θα ισχύει από 1η Απριλίου 2026.