Του Παναγιώτη Στάθη
Δεύτερη διάταξη στο νομοσχέδιο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, δέχεται νομικά πυρά ως περίπου "φωτογραφική". Πρόκειται για το άρθρο 111 του νομοσχεδίου για τον ΟΠΕΚΕΠΕ (Ν. 5264/2025), το οποίο τροποποιεί εκ νέου τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
Την καταγγελία έκανε με δημόσια ανάρτησή του ο τέως προεδρος του ΔΣΑ, Δημ. Βερβεσός και σύμφωνα με αυτή, η νέα ρύθμιση εισάγει έναν ειδικό λόγο αναψηλάφησης (12η περίπτωση στο άρθρο 544 ΚΠολΔ), ο οποίος επιτρέπει την ανατροπή αμετάκλητων δικαστικών αποφάσεων που έχουν εκδοθεί επί αγωγών ακύρωσης διαιτητικών αποφάσεων.
Η διάταξη ενεργοποιείται όταν υπάρχει έρευνα ή γνωστοποίηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για πιθανή χορήγηση απαγορευμένης κρατικής ενίσχυσης, υπό την προϋπόθεση ότι το ζήτημα αυτό δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο προδικαστικού ερωτήματος προς το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο τέως Πρόεδρος του ΔΣΑ επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη νομοθετική παρέμβαση καταλαμβάνει εκκρεμείς υποθέσεις που βρίσκονται ήδη στο στάδιο της εκτέλεσης.
Παράλληλα, με την τροποποίηση του άρθρου 546 ΚΠολΔ, η άσκηση της αναψηλάφησης για τον συγκεκριμένο λόγο επιφέρει πλέον αυτοδίκαιη (ex lege) αναστολή της εκτέλεσης της διαιτητικής απόφασης μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης.
Η καταγγελία του κ. Βερβεσού καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ρύθμιση αυτή αφορά συγκεκριμένη υπόθεση συμφερόντων του Ελληνικού Δημοσίου, όπου ο νομοθέτης παρεμβαίνει για να μεταβάλει το αποτέλεσμα μιας δικαστικής κρίσης που είχε ήδη παραγάγει δεδικασμένο.
Παράλληλα έχει προκληθεί ένα τσουνάμι αντιδράσεων και για τις δυο διατάξεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης που ψηφίστηκαν στις 19 Δεκεμβρίου στο νομοσχέδιο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η πρώτη διάταξη αφορά ζητήματα συνεπιμελειας και επικοινωνίας τέκνων και καταγγέλθηκε ως φωτογραφική διότι έκανε χρήση αυτής της υπουργός Τουρισμο΄που Ολγα Κεφαλογιάννη. Οι διατάξεις αυτές δέχτηκαν βολές ως "κακή νομοθέτηση", παρότι δεν ήρθαν ούτε ως τροπολογία της νυχτας, ουτε ως κατεπείγουσες ή πολλά άλλα που ακούστηκαν λανθασμένα στη δημόσια συζήτηση. Δεν περιλαμβάνονταν μεν στη δημόσια διαβούλευση, αλλά ήταν στο κυρίως σώμα του νομοσχέδιου που συζητήθηκε (επι 6 συνεδριάσεις) στη Βουλή. Είναι πάγια – όχι όμως κατ΄ ανάγκη σωστή - πρακτική να ενσωματώνονται "λοιπές διατάξεις", πολλών υπουργείων που δεν εχουν σχέση με το κυρίως νομοσχέδιο.
Η εν λόγω διαταξη έγινε δεκτή με 180 ψήφους από τη Βουλή (ΝΔ και ΚΚΕ), ενώ παρών ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση και ΝΙΚΗ. Η κα Κεφαλογιάννη για την οποία γίνεται προφανώς όλη αυτή η συζήτηση, δεν ήταν επισπευδουσα (να τις εισηγήθηκε δηλαδή) στις εν λόγω διατάξεις, αλλά υπέγραφε για το κυρίως νομοσχέδιο μαζί με άλλους πολλούς υπουργούς, αφού υπογράφεται από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και συνολικά 26 κυβερνητικά στελέχη (υπουργούς, αναπληρωτές κλπ).
Αναφέρεται δημοσίως πως η υπουργός Τουρισμού Ολγα Κεφαλογιάννη, έκανε πρωτη χρήση αυτής της διάταξης. Πρώτη δεν έκανε (κάτι τέτοιο δεν μπορεί να προκύψει από τα υπάρχοντα δεδομένα), σίγουρα έκανε όμως, όπως δημοσίως είπε και η ίδια, όπως βέβαια και αρκετοί άλλοι ενδιαφερόμενοι. Αυτό είναι και ένα επιχείρημα κυβερνητικών πηγών, σχετικά με τον αν είναι "φωτογραφική η διάταξη": "Μια διαταξη δεν μπορεί να είναι φωτογραφική αν αφορά τόσο κόσμο", αντιτείνουν.
Μάλιστα θεωρούν πως η διαταξη αυτή ήταν επιβεβλημένη "καθως ήδη αυτό το δικαίωμα μεταρρύθμισης της δικαστικής απόφασης διδεται στη διαδικασία της γονικής μέριμνας όχι όμως στο θεμα της επιμέλειας και της επικοινωνίας".
Παράλληλα αναφέρεται πως η διάταξη είναι προϊόν συζήτησης εντος της κυβέρνησης επι μακρόν (πιθανόν 1,5 χρόνο), σε χρόνο δηλαδή χρονικά ουδέτερο σε σχέση με την κα Κεφαλογιάννη. Αυτά όσον αφορά στα της διαδικασίας.
Η ουσία της διάταξης είναι τώρα μια άλλη συζήτηση. Οι μεν της κυβέρνησης, διατείνονται πως είναι μια αναγκαία τροποποίηση, που απλώς δίνει ένα δικαίωμα παραπάνω στους γονείς, σε περίπτωση που αλλάξουν οι συνθήκες, και πάντα προς "το συμφέρον των παιδιών".
Επι της ουσίας πως δεν πρόκειται για "δευτερη κρίση επι της πρωτόδικης αποφασης", αλλά για δυνατότητα "αναστολής αυτής έως το Εφετείο" και εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο από ένα δικαστήριο. Πως επρόκειτο δε για πάγιο αίτημα πολλών γονέων.
Αντίθετα ένα μεγάλο τμήμα του νομικου κόσμου αντιτίθεται. Χαρακτηριστικά η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος ζητεί την άμεση κατάργηση της.
Οι εκπρόσωποι του δικηγορικού σώματος τονίζουν ότι δεν ακολουθήθηκαν οι κανόνες της καλής νομοθέτησης. Όπως επισημαίνεται, οι σχετικές διατάξεις δεν τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση, ενώ ενσωματώθηκαν σε ένα σχέδιο νόμου με εντελώς άσχετο περιεχόμενο. Η κίνηση αυτή κρίνεται ως αντίθετη με τη συνταγματική πρόβλεψη του άρθρου 75, ενώ καταγγέλλεται και ο χαρακτηρισμός των ρυθμίσεων ως "επειγουσών", τη στιγμή που το υπάρχον νομικό πλαίσιο κρίνεται ήδη επαρκές μέσω της δυνατότητας άσκησης ασφαλιστικών μέτρων.
Αναλύοντας τη συγκεκριμένη διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 1536 ΑΚ, η οποία εισήχθη με τον νόμο 5264/2025, η Επιτροπή εκφράζει έντονο προβληματισμό για τη σκοπιμότητά της. Στην ανακοίνωση σημειώνεται ότι η διατύπωση είναι νομοτεχνικά "κακότεχνη" και στερείται μεταβατικών διατάξεων, με αποτέλεσμα να μην επιλύει κανένα ουσιαστικό πρόβλημα. Αντιθέτως, η δυνατότητα που δίνεται πλέον για μεταρρύθμιση μιας οριστικής απόφασης ενώ εκκρεμεί η έφεση, θεωρείται ότι προκαλεί έντονη δικονομική σύγχυση και ανασφάλεια δικαίου, χωρίς να συμβάλλει στην επιτάχυνση της δικαιοσύνης.
Η διάταξη, ψηφίστηκε στις 19 Δεκεμβρίου και έπειτα από λίγες ώρες, την ίδια ημέρα, δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης.
Η διάταξη αναφέρει:
"άρ. 109 ν. 5264/2025 (ΦΕΚ Α 239/19-12-2025)
1.Στο άρθρο 1536 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α' 164), περί μεταβολής των συνθηκών, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) ο τίτλος αντικαθίσταται, β) προστίθεται παρ. 2 και, μετά από νομοτεχνικές βελτιώσεις, το άρθρο 1536 διαμορφώνεται ως εξής:
"Άρθρο 1536
Ανάκληση ή μεταρρύθμιση δικαστικής απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Αν από τότε που εκδόθηκε δικαστική απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα μεταβλήθηκαν οι συνθήκες, το δικαστήριο οφείλει, ύστερα από αίτηση ενός ή και των δύο γονέων, των πλησιέστερων συγγενών του τέκνου ή του εισαγγελέα, να προσαρμόσει την απόφασή του στις νέες συνθήκες, ανακαλώντας ή μεταρρυθμίζοντάς την, σύμφωνα με το συμφέρον του τέκνου, και ιδίως να αποδώσει στους γονείς την άσκηση της γονικής μέριμνας που τους είχε αφαιρεθεί.
Μεταρρύθμιση δύναται να αποφασίζεται από το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, έπειτα από αίτηση του ασκούντος το ένδικο μέσο ή του αρμόδιου εισαγγελέα, και κατά οριστικής αποφάσεως που ρυθμίζει ζητήματα επιμέλειας και επικοινωνίας τέκνου κατά της οποίας έχει ασκηθεί έφεση. Η ισχύς της ως άνω απόφασης ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί του ενδίκου μέσου και εκδίδεται αποκλειστικά σε περιπτώσεις που το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου".
