Τρία συμπεράσματα για την Ευρώπη μετά την επίθεση Τραμπ στη Βενεζουέλα

Του Carl Bildt

Στις 3 Ιανουαρίου 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε μια στρατιωτικά επιτυχημένη αλλά πολιτικά προβληματική επέμβαση στη Βενεζουέλα. Για τους Ευρωπαίους, ξεχωρίζουν τρία συμπεράσματα. Κανένα δεν είναι θεαματικό, αλλά όλα είναι σημαντικά.

1. Παρακολουθήστε προσεκτικά το δυτικό ημισφαίριο

Πρώτον, η προτεραιοποίηση του δυτικού ημισφαιρίου στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ ισχύει πραγματικά. Αυτή η αλλαγή είναι βαθιά — θα διαμορφώσει πολλές αμερικανικές πολιτικές κατά τη δεύτερη προεδρία Τραμπ.

Στην αυγή του 21ου αιώνα, η ασφάλεια της Ευρώπης και η ισχύς της διατλαντικής σχέσης καθόριζαν τις αμερικανικές ανησυχίες ασφάλειας, με βασικό επίκεντρο την πρώην Σοβιετική Ένωση και αργότερα τη Ρωσία. Ωστόσο, πριν από περίπου μία δεκαετία, η Αμερική άρχισε να στρέφεται προς την Ασία ως συνέπεια της εντυπωσιακής ανόδου της Κίνας, χωρίς όμως να εγκαταλείπει την προσοχή της προς την Ευρώπη. Τώρα, ξαφνικά, το δυτικό ημισφαίριο αποτελεί σαφή προτεραιότητα και η Ευρώπη κατρακυλά γρήγορα στη λίστα των ανησυχιών.

Το παλαιό Δόγμα Μονρόε, απροσδόκητα ξανά στη μόδα, είχε στόχο να κρατήσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις μακριά από το δυτικό ημισφαίριο. Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Γαλλία είχε επέμβει στρατιωτικά στο Μεξικό και το Βασιλικό Ναυτικό της Βρετανίας κυριαρχούσε ακόμη στις θάλασσες. Όμως το 2026, η ανανεωμένη εκδοχή του Τραμπ — που πρόσφατα ο ίδιος ο πρόεδρος αποκάλεσε "Δόγμα Ντόνροε" — φαίνεται να επικεντρώνεται πρωτίστως στη διασφάλιση της οικονομικής και επιχειρηματικής πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ, με έμμεσο στόχο ένα κινεζικό κράτος που κερδίζει γρήγορα έδαφος.

Όταν ο Τραμπ μίλησε στα μέσα ενημέρωσης μετά την είσοδο του αμερικανικού στρατού στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του προέδρου της, Νικολάς Μαδούρο, έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στη σημασία του ελέγχου του πετρελαίου της χώρας παρά στην καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών.

Επιπλέον, ο Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι ρωσικά και κινεζικά πλοία περικυκλώνουν τη Γροιλανδία — κάτι που στην πραγματικότητα δεν ισχύει. Ενώ η Ρωσία προφανώς δεν μπορεί να εξέλθει από τα βόρεια λιμάνια της μέσω του βόρειου Ατλαντικού, αυτό απέχει πολύ από τη Γροιλανδία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι γεωγραφικά η Γροιλανδία ανήκει στο δυτικό ημισφαίριο· είναι όμως εξίσου σαφές ότι αποτελεί συστατικό μέρος της Δανίας και μάλιστα για περισσότερο χρόνο απ’ ό,τι η Καλιφόρνια αποτελεί μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι κάτοικοί της είναι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ωστόσο, η Ευρώπη πρέπει να είναι προετοιμασμένη για μια αντιπαράθεση με τον Τραμπ γύρω από τη Γροιλανδία. Εκείνος έχει εμμονή με το δυτικό ημισφαίριο· είναι κατάφωρα ανίδεος ως προς τα πραγματικά δεδομένα, αλλά βρίσκεται σε πολεμική διάθεση μετά την αρχική επιτυχία στη Βενεζουέλα. Η Ευρώπη χρειάζεται — έστω και μεταφορικά — να "οπλίσει" τα όπλα.

2. Η κρατική κυριαρχία είναι ιερή

Δεύτερον — και κάθε άλλο παρά εντυπωσιακό — είναι ότι, σύμφωνα με τον Τραμπ, το διεθνές δίκαιο δεν έχει κανέναν ρόλο στην εξωτερική και αμυντική πολιτική των ΗΠΑ. Μετά τα γεγονότα της 3ης Ιανουαρίου, υπάρχει έντονη συζήτηση σχετικά με το κατά πόσο η επέμβασή του ήταν σύμφωνη με το εσωτερικό δίκαιο και τη συνταγματική πρακτική. Όμως αυτό είναι ζήτημα που αφορά τις ΗΠΑ: το θέμα δεν φάνηκε να απασχολεί ιδιαίτερα τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων της χώρας.

Για την Ευρώπη, το διεθνές δίκαιο δεν είναι πάντοτε απαραβίαστο. Ωστόσο, γενικά θεωρείται θεμελιώδες για κάθε παγκόσμια τάξη στην οποία η Ευρώπη αισθάνεται ότι έχει μια ασφαλή θέση. Η επέμβαση στο Κοσσυφοπέδιο το 1999, κατά την οποία ευρωπαϊκά στρατεύματα του ΝΑΤΟ εξαπέλυσαν πλήγματα κατά των γιουγκοσλαβικών δυνάμεων, δεν ήταν νόμιμη με αυτά τα κριτήρια. Παρ’ όλα αυτά, κρίθηκε νόμιμη ως προς τη νομιμοποίησή της, καθώς πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συμμαχίας και συνδεόταν, έστω έμμεσα, με μια ευρύτερη διαδικασία εντός του ΟΗΕ.

Σε γενικές γραμμές όμως, τα ευρωπαϊκά κράτη τείνουν να πιστεύουν ότι η ένοπλη επέμβαση σε άλλα κυρίαρχα κράτη συνιστά, με κάθε λογικό μέτρο, κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Και η κρατική κυριαρχία είναι ανεξάρτητη από τη φύση του καθεστώτος — ή από τη φύση των κυβερνώντων του.

Ο Μαδούρο ασφαλώς στερούνταν δημοκρατικής νομιμοποίησης, με τον ίδιο τον πρόεδρο πιθανότατα να είναι ένας κακοποιός· όμως κανένα από αυτά δεν σημαίνει ότι η Βενεζουέλα δεν είναι κυρίαρχο κράτος. Και ο ισχυρισμός ότι οι ΗΠΑ υπέστησαν επίθεση από τη Βενεζουέλα μέσω εγκληματικών παραγόντων, με αποτέλεσμα να έχουν δικαίωμα αυτοάμυνας, απλώς δεν στέκει.

3. Γιατί να χρησιμοποιήσεις την ειρήνη όταν μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη βία;

Τρίτον, ο Τραμπ έχει μεταμορφωθεί από αυτοανακηρυγμένο πρωταθλητή της ειρήνης σε υποστηρικτή της χρήσης βίας για την επίτευξη των στόχων του και την ενίσχυση του κύρους του.

Πολλοί Ρεπουμπλικανοί του κινήματος "Make America Great Again" (MAGA) είχαν εκστρατεύσει κατά των ξένων επεμβάσεων και των εξαναγκασμένων αλλαγών καθεστώτων, τις οποίες θεωρούσαν θανάσιμα αμαρτήματα προηγούμενων κυβερνήσεων. Και ενώ ο Τραμπ πιθανότατα εξακολουθεί να αποστρέφεται την εκτεταμένη ανάπτυξη του αμερικανικού στρατού σε ξένες χώρες, φαίνεται πρόθυμος να χρησιμοποιήσει βομβαρδιστικά stealth, πυραύλους cruise και ειδικές δυνάμεις για να επιδείξει τη δύναμή του.

Αν αντιληφθεί ότι οι Χριστιανοί στη Νιγηρία απειλούνται από το λεγόμενο Ισλαμικό Κράτος, η απάντησή του είναι μερικοί πύραυλοι cruise σε κάποιο χωράφι στα βορειοδυτικά της χώρας. Αν οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν για το πυρηνικό ζήτημα αποδειχθούν υπερβολικά περίπλοκες, τα βομβαρδιστικά stealth μπορούν να κάνουν τη δουλειά. Αν άνθρωποι πεθαίνουν κατά χιλιάδες από υπερβολικές δόσεις στους δρόμους της Αμερικής, τότε η αποστολή αμερικανικών ειδικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα θα λύσει το πρόβλημα.

Η χρήση βίας διεγείρει τις ορμόνες, αλλά σπάνια επιλύει το ίδιο το ζήτημα. Παραμένει αναγκαίος ένας διπλωματικός διάλογος και μια συμφωνία με την Τεχεράνη· το πρόβλημα της ισλαμιστικής βίας στο Σαχέλ απαιτεί μακροπρόθεσμες λύσεις· η πρόκληση των εγκληματικών καρτέλ στη Λατινική Αμερική ή της χρήσης ναρκωτικών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπιστεί σοβαρά. Παρ’ όλα αυτά, η κινητική δράση αρχίζει πλέον να γίνεται σχεδόν τόσο δημοφιλές εργαλείο του Τραμπ όσο και οι αγαπημένοι του δασμοί. Κατά πάσα πιθανότητα, θα ακολουθήσουν κι άλλα.

Κανένα από αυτά τα τρία συμπεράσματα δεν είναι απολύτως νέο. Ωστόσο, ο Τραμπ δείχνει ότι οι υφιστάμενες τάσεις της αμερικανικής πολιτικής επιταχύνονται και οδηγούνται σε πιο ακραίες εκδοχές. Η Αμερική δίνει ακόμη λιγότερη προσοχή στην Ευρώπη, δείχνει ακόμη μεγαλύτερη περιφρόνηση προς το διεθνές δίκαιο και γίνεται ακόμη πιο εθισμένη στη γρήγορη, κινητική δράση.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου