Μητρώο παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους: Δύσκολη η "εξίσωση" της προσθήκης και των οφειλών από ενοίκια

Του Νίκου Ρουσάνογλου

Χωρίς την ενσωμάτωση και των απλήρωτων ή/και ληξιπρόθεσμων οφειλών από ενοίκια θα ξεκινήσει, σε μερικούς μήνες από σήμερα, η λειτουργία του Μητρώου Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους. Πρόκειται για ένα ζήτημα, το οποίο έχει και πολιτικές διαστάσεις, που δεν είναι εύκολο να αγνοηθούν στην παρούσα φάση, ιδίως αν συνυπολογιστεί η μέχρι σήμερα αναποτελεσματικότητα των μέτρων, που έχουν ληφθεί για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.

Συγκεκριμένα, ενώ πράγματι έχουν υιοθετηθεί πολλά μέτρα για να τονωθεί η προσφορά κατοικιών, ή να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην αγορά κατοικίας, αλλά και να μειωθεί η οικονομική επιβάρυνση των ενοικιαστών (π.χ. επιστροφή ενοικίου), εντούτοις, μέχρι σήμερα το βασικό ζητούμενο, δηλαδή να μπει "φρένο" στις συνεχείς αυξήσεις των ενοικίων και ενδεχομένως και να υπάρξει μια διόρθωσή τους, δεν έχει ακόμα επιτευχθεί.

Πηγές της αγοράς αναφέρουν ότι ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για να αξιοποιηθεί μεγαλύτερος αριθμός από τα κλειστά ακίνητα, είναι η προστασία των ιδιοκτητών από κακοπληρωτές ενοικιαστές, που αφήνουν πίσω τους χρέη και φθορές και τελικά πλήττουν και τους συνεπείς ενοικιαστές, που δυσκολεύονται να μισθώσουν ακίνητο χωρίς να χρειαστεί να καταβάλουν υπέρογκα ποσά, ως προκαταβολή, ή εγγύηση. Συχνά, αυτό ζητείται από "παθόντες" ιδιοκτήτες, προκειμένου να έχουν μια μεγαλύτερη εξασφάλιση.

Αν όμως, ένας ενοικιαστής είναι καθόλα συνεπής, θα έπρεπε και να επιβραβεύεται, αντί να αντιμετωπίζεται και αυτός με καχυποψία από τον ιδιοκτήτη. Στο πλαίσιο αυτό, ενδεχομένως να μπορούσε να βοηθήσει το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους, το οποίο θα συγκεντρώνει στοιχεία για οφειλές πολιτών κι επιχειρήσεων και θα παρέχει τη συνολική πληροφορία με τρόπο ανώνυμο. Επίσης, θα έχει διαλειτουργικότητα και θα αντλεί στοιχεία τόσο από το Μητρώο Πιστώσεων για χρέη σε Τράπεζες, όσο και το Μητρώο Πιστοληπτικής Αξιολόγησης για χρέη προς το Δημόσιο.

Συνολικά, θα παρέχονται στοιχεία για οφειλές προς το Δημόσιο και άλλους φορείς του δημόσιου τομέα (από το Μητρώο Πιστοληπτικής Αξιολόγησης), στοιχεία για οφειλές προς πιστωτικά ιδρύματα και αγοραστές πιστώσεων (από το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων) και στοιχεία για οφειλές προς κάθε είδους επιχείρηση (π.χ. πρώην ΔΕΚΟ κ.λπ.), ανεξαρτήτως νομικής μορφής.

Ωστόσο, για να ενταχθούν και οι οφειλές ενοικίων θα απαιτηθεί νομοθετική ρύθμιση, για την οποία ακόμα δεν έχει ληφθεί πολιτική απόφαση. Πρόκειται άλλωστε για ένα ευαίσθητο κοινωνικά και πολιτικά ζήτημα, καθώς μια πιθανή "κακή" βαθμολογία ενός ενοικιαστή, που μπορεί να οφείλεται σε μια ατυχία στη ζωή του και όχι να αποτελεί στρατηγική επιλογή του (όπως συμβαίνει με τους συστηματικούς κακοπληρωτές), μπορεί να οδηγεί σε αποκλεισμό από την παροχή στέγης, ειδικά αν ληφθεί υπόψη ότι στην Ελλάδα, απουσιάζει πλήρως η έννοια των κοινωνικών κατοικιών, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως "δίχτυ" προστασίας για τέτοιες περιπτώσεις.

Επομένως, προκειμένου να μην διαφυλαχθεί το δικαίωμα στη στέγη και ενδεχομένως και για λόγους πολιτικού κόστους, η σχετική απόφαση παραπέμπεται για αργότερα κι αφού μελετηθούν τρόπο για να διασφαλιστεί ένας αντικειμενικός τρόπος αξιολόγησης (π.χ. πώς αποδεικνύονται οι οφειλές;), αλλά και τοποθετηθούν και οι απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες, για να αποφευχθεί μια κοινωνική έκρηξη από τον πολλαπλασιαμό φαινομένων αστεγίας.

Στην πρόσφατη έκθεση της διαΝΕΟσις, που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ, σημειώνεται ότι η Ελλάδα κατέχει – και με σημαντική διαφορά, το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με καθυστερήσεις στις πληρωμές ενυπόθηκων δανείων, ή ενοικίων στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. (10,4%), επιβεβαιώνοντας ότι η μη έγκαιρη κάλυψη στεγαστικών υποχρεώσεων, είναι ένα ευρέως διαδεδομένο πρόβλημα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο μέσος όρος στην Ε.Ε. δεν ξεπερνά το 3,1%.

Από την άλλη πλευρά, η προστασία των ιδιοκτητών από κακοπληρωτές αποτελεί ένα από τα βασικότερα ζητήματα που θέτουν όσοι επιλέγουν να κρατούν κλειστά τα ακίνητά τους. Στο πρόσφατο 5ο Βαρόμετρο της Αγοράς Ακινήτων, που πραγματοποιήθηκε από τη Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Πανεπιστημίου Μακεδονίας για λογαριασμό του blog για επενδύσεις και ακίνητα του  του επενδυτή και αναλυτή κ. Ηλία Παπαγεωργιάδη και παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της πρόσφατης εκδήλωσης "Ελλάδα 2026. Επιχειρείν, Ακίνητα, Επενδύσεις", προέκυψε ότι η λήψη μέτρων προστασίας των ιδιοκτητών αποτελεί βασικό συστατικό της διαδικασίας αξιοποίησης κλειστών ακινήτων.

Συγκεκριμένα, μεταξύ εκείνων που επιλέγουν να κρατούν κλειστά τα ακίνητά τους, το 62% επισήμανε ότι θα ανέτρεπε την απόφασή του αυτή, αν είχαν τεθεί σε εφαρμογή τέτοια μέτρα προστασίας. Αντίστοιχα, σε ποσοστό 65% και 64% αντίστοιχα, επιλέγονται λύσεις, όπως η παροχή φοροελαφρύνσεων (έχει ήδη γίνει πάντως από την κυβέρνηση) και η παροχή γενναίων επιδοτήσεων για ενεργειακές αναβαθμίσεις.