Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 03-Οκτ-2022 09:39

    Το "τυφλό σημείο" της ομιλίας Πούτιν

    Ομιλια Πουτιν
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Ράπτη

    Η ομιλία που εκφώνησε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν την Παρασκευή, ενώπιον του συνόλου των πολιτικών αξιωματούχων της χώρας του κατά την τελετή προσάρτησης τεσσάρων ουκρανικών επαρχιών στη Ρωσική Ομοσπονδία, ήταν, όπως και αν το δει κανείς, η σημαντικότερη της όλης σταδιοδρομίας του. 

    Αφενός λόγω της κρισιμότητας των στιγμών, εφόσον απειλείται η κλιμάκωση του ουκρανικού πολέμου ακόμη και σε πυρηνική σύγκρουση, αφετέρου δε διότι, με την ιδιότητα του αρχηγού του κράτους, ο ένοικος του Κρεμλίνου αναδιατύπωσε τα θεμελιώδη της ρωσικής κρατικής ιδεολογίας, προσφέροντας μιαν εκδοχή του τι είναι και τι φιλοδοξεί να πράξει η Ρωσία στον σημερινό κόσμο.

    Από αυτή την άποψη, η ομιλία της Παρασκευής συνεισέφερε νέα στοιχεία, τα οποία δεν είχαν προηγουμένως αρθρωθεί και τεθεί τόσο ανοικτά. Η Ρωσία, σύμφωνα με όσα ακούσαμε, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης παγκοσμίων διαστάσεων, αντικείμενο της οποίας είναι η προσπάθεια της Δύσης (εσωτερικά ιεραρχημένης σε έναν αγγλοσαξωνικό πυρήνα και μια σειρά υποτελών) να αποτρέψει την ήδη δρομολογημένη, αντικειμενικά και ανεπίστρεπτα, κάμψη της μονοπολικής κυριαρχίας της και να διαιωνίσει την νεοαποικιακή εκμετάλλευση της υφηλίου από μέρους της. Με αυτήν την έννοια, η Ρωσία χρίζει εαυτήν ως εμπροσθοφυλακή ενός νέου αντιαποικιακού αγώνα, στον οποίο καλεί την ανθρωπότητα και δη τον παγκόσμιο Νότο να συμπαραταχθεί.

    Έχει προφανή χρησιμότητα για τον Πούτιν, με δεδομένο άλλωστε το μεγάλο έλλειμμα της Ρωσίας σε soft power, το να εμπνευσθεί ένα "αφήγημα” που να μπορεί να απευθυνθεί στον υπόλοιπο κόσμο (όχι όμως και στον "αδελφό” ουκρανικό λαό, για τον οποίο δεν έχει να πει τίποτε απολύτως, πέρα ίσως από το ότι αποτελεί "τεχνητό κατασκεύασμα”). Η ξαφνική ολόθερμη υιοθέτηση της αντιαποικιακής ρητορικής συνταιριάζει άλλωστε με τα στηρίγματα, διπλωματικά και οικονομικά, που αναζητεί η Ρωσία στον πάλαι ποτέ "Τρίτο Κόσμο”, υποβοηθούμενη και από δεσμούς που είχαν οικοδομηθεί (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ινδία) από την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης.

    Αλλά εδώ ακριβώς βρίσκεται το "τυφλό σημείο” της ομιλίας Πούτιν. Η δική του περίπλοκη σχέση με το ιστορικό παρελθόν (κατεξοχήν το σοβιετικό) υπονομεύει το αντιαποικιακό πρόσωπο που ο ίδιος προβάλλει στη συγκυρία.

    Η Ρωσική Αυτοκρατορία, της οποίας πολλούς πρωταγωνιστές μνημόνευσε στην ομιλία του, δεν ήταν μια οικειοθελής ένωση λαών. Ήταν μια κατακτητική μηχανή (σχεδόν γενοκτονική, αν αναλογισθούμε λ.χ. την μοίρα των Τσερκέζων) και ήταν μια μεγάλη δύναμη η οποία συμμετείχε, μαζί με τις υπόλοιπες δυτικότερά της, στο παιχνίδι της μοιρασιάς του κόσμου (αν και όχι με τον ίδιο υπερπόντιο αποικιακό ζήλο).

    Η Ρωσία εκείνη υπήρξε μεν απροκατάληπτη στα φυλετικά ζητήματα (ο ίδιος ο εθνικός ποιητής της, Αλεξάντρ Πούσκιν, αποκαλείται και "Αφρικανός”, από τον προπάππου του, Ερυθραίο σκλάβο που κατέληξε στρατηγός του τσάρου), αλλά ήταν βαθιά καταπιεστική και ιεραρχημένη και με εθνοτικά κριτήρια.

    Η Αυτοκρατορία αυτή ήταν η μόνη που τρόπον τινά επέζησε στην ηπειρωτική Ευρώπη μετά την θύελλα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, διότι πριν από την λήξη του είχε ήδη καταρρεύσει εσωτερικά και είχε παραδοθεί σε έναν επαναστατικό αναβρασμό, η έκβαση του οποίου ήταν η διαμόρφωση ενός νέου "συμβολαίου” μεταξύ των περισσότερων λαών της, βασισμένου στην επαγγελία της ισοτιμίας τους και μιας ολότελα διαφορετικής κοινωνικής οργάνωσης.

    Για τον Πούτιν, όμως, αυτή ακριβώς η διαρρύθμιση (που έμοιαζε να αντέχει μέχρι και το δημοψήφισμα του 1991 για τη διατήρηση της Σοβιετικής Ένωσης), κωδικοποιημένη στην "πολιτική εθνοτήτων του Λένιν”, αποτελεί το μέγα κακό, την ωρολογιακή βόμβα που τέθηκε στα θεμέλια της μεγάλης "ιστορικής Ρωσίας”.

    Και βεβαίως παραμένει άγνωστο αν ο Πούτιν κατατάσσει τις σοβιετικές επεμβάσεις στην Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία και το Αφγανιστάν, ή την προσάρτηση των Βαλτικών χωρών στις ενέργειες που στήριξαν το "ισχυρό κράτος” της "ιστορικής Ρωσίας” ή το υπονόμευσαν.

    Το ότι οι δύο μεγάλες ιστορικές εξελίξεις του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, η αποαποικιοποίηση και η λήξη του Ψυχρού Πολέμου, στέρησαν από τη Ρωσία το περιθώριο να κινείται ως ίσος στο διεθνές ιμπεριαλιστικό παιχνίδι, δεν είναι κάτι το οποίο προσφέρει στη Μόσχα διαχρονική "ανοσία” στον ιό του ηγεμονισμού και επεκτατισμού. Αποτελούν μια έκβαση της ιστορίας και όχι ενός "πολιτισμικού γονιδίου”.

    Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό το ότι οι αγώνες των αποικιοκρατούμενων λαών βρίσκονται έξω από το οπτικό πεδίο του Πούτιν. Στη ρωσοκεντρική ανάγνωση της ιστορίας που προσέφερε η ομιλία του, όλες οι κατονομαζόμενες "αποτυχίες των ιμπεριαλιστών-αποικιοκρατών” οφείλονται αποκλειστικά στο ότι προσέκρουσαν στη ρωσική αντίσταση.

    Αλλά ακόμη και η επίκληση του ρόλου που έπαιξε η πατρίδα του στην "αντιφασιστική νίκη” του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, με τεράστιες θυσίες, και η επιστράτευση εκείνης της μνήμης απέναντι στους "Ουκρο-ναζί” αντιπάλους της σήμερον, αντιφάσκει ευθέως με την προβολή του Ιβάν Ίλιν ως "προτύπου πατριώτη”. Διότι ο Ίλιν, πολυγραφότατος φιλόσοφος της Λευκής εμιγκράτσιας, όχι μόνο επεξεργάσθηκε μια φιλομοναρχική, θεμελιωδώς αντιδημοκρατική φιλοσοφία του Δικαίου, αλλά και είχε και ένα αμφίθυμο "φλερτ” με τους ναζί της Γερμανίας, στην οποία έζησε μέχρι το 1938. (Το ότι πνευματικός συνεχιστής του υπήρξε ο Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν, τον οποίο η Δύση χαιρέτισε ως δημοκράτη και όχι ως τον μεγαλορώσο εθνικιστή που ήταν, αποκαλύπτει και της τελευταίας τις αντιφάσεις).

    Από μόνη της η διατήρηση ή ανάκτηση της κυριαρχίας και της ισχύος της Ρωσίας και άλλων κρατών απέναντι στη Δύση δεν μεταφράζεται σε εναλλακτικές απαντήσεις στα κοινωνικά και οικολογικά προβλήματα της ανθρωπότητας. Το περιεχόμενο που μέχρι στιγμής έχει δώσει η ρωσική ηγεσία σε μιαν αντιπαράθεση που κατά τα άλλα την παρουσιάζει ως ολοκληρωτική δεν είναι παρά η επίκληση των "παραδοσιακών οικογενειακών και θρησκευτικών αξιών”. Και αυτό προέρχεται από μία χώρα που (πολύ λογικά μετά τη σοβιετική της εμπειρία) παραμένει άκρως αντιπαραδοσιακή, αν κρίνουμε από το 75% των διαζυγίων επί του συνόλου των γάμων ή το 4% των εκκλησιαζομένων επί του συνολικού πληθυσμού.

    Με άλλα λόγια, ο Πούτιν έχει πολύ δρόμο να διανύσει και μεγάλο τμήμα του εαυτού του να "επανεφεύρει”, προκειμένου να πείσει πραγματικά το επιθυμητό ακροατήριό του ως "αντιαποικιοκράτης”.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ