Η Γαλλία δεν χρειάζεται νέο ηγέτη, αλλά μια νέα Δημοκρατία

Η Γαλλία βίωσε ένα έντονο Φθινόπωρο.

Αρχικά, η κυβέρνηση ανετράπη από ένα εξοργισμένο κοινοβούλιο. Στη συνέχεια, εν μέσω ενός κλίματος πανικού, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν διόρισε για πρωθυπουργό έναν προστατευόμενό του, τον Σεμπαστιάν Λεκορνί, ο οποίος σε διάστημα μικρότερο του ενός μήνα, παραιτήθηκε. Κυριάρχησε σύγχυση. Πλέον, τα πράγματα είναι λίγο πιο ήρεμα. Ο κ. Λεκορνί, ο οποίος εν τέλει επέστρεψε στο αξίωμα που εγκατέλειψε τόσο βιαστικά, κατάφερε να φέρει κάποια σταθερότητα, προβαίνοντας σε παραχωρήσεις προς τους αντιπάλους του. Μάλιστα, μπορεί ακόμα και να τα καταφέρει και να υπερψηφιστεί προϋπολογισμός. 

Ωστόσο, τα δύσκολα δεν έχουν περάσει. Χωρίς σαφή πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση, η κυβέρνηση παραμένει ευάλωτη σε μία πρόταση μομφής. Αυτό θα μπορούσε να αναγκάσει τον κ. Μακρόν να διορίσει εκ νέου πρωθυπουργό - τον έκτο της δεύτερης θητείας του - ή να προκηρύξει πρόωρες βουλευτικές εκλογές. Εν τω μεταξύ, τα βλέμματα στρέφονται στις προεδρικές εκλογές του 2027 και στην ολοένα και πιο πιθανή προοπτική νίκης του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού.

Όσα έλθουν στη Γαλλία έχουν μεγάλη σημασία, αλλά η χώρα έχει ανάγκη μία βαθύτερη αλλαγή: Αυτό που χρειάζεται - πιο πολύ από έναν νέο πρωθυπουργό ή έναν νέο πρόεδρο - είναι μία νέα δημοκρατία. 

Πολλές από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα, είναι κοινές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ακροδεξιά ανεβαίνει και οι αντιδράσεις για τους μετανάστες αυξάνονται. Οι δημόσιες υπηρεσίες και το δίχτυ κοινωνικής ασφάλισης απειλούνται μέσα σε μια υπερανταγωνιστική παγκοσμιοποιημένη οικονομία, όπου η ανάπτυξη είναι στάσιμη και το χρέος αυξάνεται. Η εμπιστοσύνη στην πολιτική τάξη μειώνεται κατακόρυφα. Η πίστη στη δημοκρατία βυθίζεται. Αυτό που μεγεθύνει όλα αυτά τα προβλήματα είναι το βαθιά συγκεντρωτικό πολιτικό σύστημα της Γαλλίας.

Πρόκειται για την Πέμπτη Δημοκρατία. Σχεδιασμένη για τον Σαρλ ντε Γκωλ το 1958, εν μέσω του Πολέμου της Αλγερίας, πρόκισε τους προέδρους με σημαντικά συνταγματικά προνόμια: Την ικανότητα να διαλύουν την Εθνοσυνέλευση, την εξουσία να διορίζουν πρωθυπουργούς της επιλογής τους, την ικανότητα να προτείνουν δημοψηφίσματα απευθείας στους Γάλλους ψηφοφόρους, αλλά και την έκτακτη εξουσία να κυβερνούν με διατάγματα. Γενικότερα, η Πέμπτη Δημοκρατία ενθαρρύνει τους προέδρους να θεωρούν τους εαυτούς τους ως τον ακρογωνιαίο λίθο ολόκληρου του συστήματος, μετατρέποντάς τους σε ημι-μοναρχικές προσωπικότητες, γύρω από τις οποίες περιστρέφεται όλη η πολιτική ζωή.

Στη μεταπολεμική εποχή, οι Γάλλοι ψηφοφόροι παρέδιδαν προέδρους με σαρωτικές πλειοψηφίες στην Εθνοσυνέλευση. Την τελευταία 20ετία, ωστόσο, η λαϊκή υποστήριξη προς τους προέδρους, έχει μειωθεί. Ο κ. Μακρόν γνωρίζει καταστροφικά χαμηλά ποσοστά αποδοχής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μία αντιδημοφιλής προσωπικότητα που κατέχει πάντως εξαιρετική δύναμη, να υπαγορεύει την εθνική ατζέντα. 

Μια Έκτη Δημοκρατία - με τη μορφή ενός νέου Συντάγματος που θα έχει συνταχθεί ή τουλάχιστον θα έχει επικυρωθεί από τους πολίτες - θα μπορούσε να μειώσει δραστικά την προεδρική εξουσία και να επιστρέψει τη Γαλλία σε ένα πλήρες κοινοβουλευτικό σύστημα. Με τους προέδρους να περιορίζονται κυρίως σε τελετουργικά καθήκοντα και την εκτελεστική εξουσία να προέρχεται από τους νομοθέτες, οι Γάλλοι βουλευτές θα έπρεπε να υιοθετήσουν την πολιτική των συνασπισμών, όπως οι Ευρωπαίοι γείτονές τους. Συνεπώς, οι συμμαχίες και οι συμβιβασμοί θα διαμόρφωναν την εθνική πολιτική ζωή  - αντί για τις παρορμήσεις του αρχηγού του κράτους. Φυσικά, δεν θα υπήρχε θέση για το Άρθρο 49.3, το περιβόητο μέτρο που άνοιξε τον δρόμο για την αντιδημοφιλή μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος του κ. Μακρόν, χωρίς πλήρη ψηφοφορία.

Ένα Κοινοβούλιο με νέα εξουσιοδότηση, θα μπορούσε επίσης να γίνει πιο αντιπροσωπευτικό των πολιτών. Ένας προφανής τρόπος για να γίνει η αρχη θα ήταν να υιοθετηθεί η αναλογική εκπροσώπηση. Θα ήταν μεγάλη αλλαγή σε σχέση με το τρέχον σύστημα, όπου ο νικητής τα παίρνει όλα και το οποίο δημιουργεί συχνά την αίσθηση στους ψηφοφόρους ότι επιλέγουν τον λιγότερο κακό υποψήφιο. Οι ψηφοφόροι θα μπορούσαν επίσης να εκλέξουν άμεσα γερουσιαστές, οι οποίοι επί του παρόντος επιλέγονται σε μεγάλο βαθμό από τοπικούς αντιπροσώπους.

Μία νέα δημοκρατία θα μπορούσε επίσης να επανεξετάσει το ακανθώδες ζήτημα της αποκέντρωσης. Ενώ η προτίμηση της Γαλλίας για ένα ισχυρό εθνικό κράτος προηγείται κατά πολύ του ντε Γκωλ, η δυσαρέσκεια γύρω από τη συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας στο Παρίσι, ολοένα και επιδεινώνεται. Αν και οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν λάβει μέτρα για να εμπιστευτούν στις περιφέρειες και τους δήμους μεγαλύτερες ευθύνες, οι δημιουργοί μίας Έκτης Δημοκρατίας θα μπορούσαν να πάνε πιο μακριά - και ίσως ακόμη και να εξετάσουν το ενδεχόμενο ενός πλήρως ομοσπονδιακού συστήματος. Μία τέτοια πρόταση μπορεί άλλοτε να φάνταζε περίεργη, εντούτοις η Γαλλία εξελίσσεται. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Νοεμβρίου, το 64% των πολιτών τάσσεται πλέον υπέρ ενός συστήματος, όπου οι περιφέρειες της χώρας θα μπορούσαν να θεσπίζουν τους δικούς τους νόμους.

Επίσης, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Γάλλοι τάσσονται υπέρ της ιδέας μιας νέας δημοκρατίας. Αυτή η θετική στάση απέναντι στην αλλαγή πηγάζει από μια υγιή πολιτική παράδοση, στην οποία τα συντάγματα δεν θεωρούνται ιερά κείμενα, αλλά μπορούν να επικαιροποιηθούν, ούτως ώστε να αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες μιας χώρας που αλλάζει. 

Τα μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η πολιτική τάξη. Οι κεντρώοι έχουν επιδείξει ελάχιστο ενδιαφέρον να επικρίνουν ένα σύστημα που, υπό τον κ. Μακρόν, λειτουργεί για τους ίδιους. Η ακροδεξιά λαχταρά να ασκήσει η ίδια αυτές τις εξουσίες. Ακόμα και τα κόμματα της αριστεράς δεν κάνουν ιδιαίτερο "θόρυβο". Παρ’όλο που η συμμαχία του Νέου Λαϊκού Μετώπου ζήτησε μια Έκτη Δημοκρατία πριν τις εκλογές του περασμένου έτους, τα κόμματα-μέλη της έχουν εγκαταλείψει το θέμα καθώς πλησιάζει η προεδρική αναμέτρηση. Προφανώς, η γοητεία του Μεγάρου των Ηλυσίων κατακλύζει τα πάντα, ακόμα και όσον αφορά στους πολιτικούς που διατείνονται ότι θέλουν να μειώσουν την επιρροή του.

Το πολιτικό κατεστημένο της Γαλλίας μπορεί να μην έχει άλλη επιλογή. Τι θα συμβεί αν η κυβέρνηση καταρρεύσει ξανά; Τι θα συμβεί σε περίπτωση διχασμένης Εθνοσυνέλευσης; Και τι θα γίνει αν το Κοινοβούλιο παραμείνει πολωμένο υπό έναν νεοεκλεγέντα πρόεδρο, ο οποίος στη συνέχεια θα επιδιώξει να καταχραστεί την εκτελεστική εξουσία με επικίνδυνους τρόπους; Όσο περισσότερο διαρκεί το πολιτικό αδιέξοδο της Γαλλίας, τόσο περισσότερο θα φουντώνει η συζήτηση για μία Έκτη Δημοκρατία - μέχρι ίσως να φθάσει η μέρα που δεν θα θεωρείται πλέον ουτοπικό όνειρο, αλλά η μόνη διέξοδος από την κρίση.

* Ο Cole Stangler είναι δημοσιογράφος που ζει στη Γαλλία και συγγραφέας του "Le Miroir Américain".

© 2025 Διατίθεται από το "The New York Times Licensing Group"