Όλα λάθος

Του Χρήστου Χωμενίδη

Η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός εντυπωσίασε. Καταχειροκροτήθηκε από όσους αντιδρούν λόγω, έργω ή διανοία στον αυταρχισμό -πήγα να γράψω "στην αλητεία"- του Τραμπ. Στον ολοκληρωτισμό και στην αρπακτικότητα του Πούτιν καθώς και των λοιπών ισχυρών δεσποτειών του πλανήτη. Ακούστηκε επιτέλους ένα "ως εδώ". Υψώθηκε ένα δημοκρατικό ανάχωμα, με λέξεις έστω.

Η ομιλία -φευ- του εξαιρετικού κυρίου Κάρνεϊ ήταν στις βασικές της διαπιστώσεις λάθος. 

Ξεκίνησε από ένα απόφθεγμα του Θουκυδίδη. "Οι δυνατοί πράττουν όπως μπορούν. Οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι πρέπει." Το δόγμα αυτό, της ωμής επιβολής, τείνει -είπε- να επανεπιβληθεί στις διεθνείς σχέσεις.  

Πότε -ρωτάω εγώ- είχε πάψει να ισχύει; 

Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μήπως, όταν οι Σύμμαχοι αντιμετώπιζαν ενωμένοι τον Άξονα; Όταν το καλό πάλευε με το απόλυτο κακό, τον ναζισμό, και τελικά το συνέτριψε; Αρκετούς ωστόσο μήνες προτού παραδοθεί η Γερμανία και κατόπιν η Ιαπωνία, οι ηγέτες των νικηφόρων δυνάμεων συναντήθηκαν στη Γιάλτα. Και μοίρασαν, ιμπεριαλιστικότατα, τον μεταπολεμικό κόσμο σε ζώνες. Ακόμα νωρίτερα, τον Οκτώβριο του 1944, στη Μόσχα, ο Τσώρτσιλ έγραψε σε ένα χαρτί τα ποσοστά επιρροής στα Βαλκάνια. Ο Στάλιν συμφώνησε βάζοντας τσεκ με το μολύβι του. 

Το δόγμα της ωμής επιβολής διατηρήθηκε καθ’όλον Ψυχρό Πόλεμο. Μαζί με την ισορροπία του τρόμου. Οι ΗΠΑ έκαναν αβλεπί κουμάντο στο δυτικό ημισφαίριο. Η Σοβιετική Ένωση στην Ανατολική Ευρώπη. Διεκδικούσε η Χιλή την οικονομική της χειραφέτηση από τις αμερικάνικες εταιρείες; Να’σου το πραξικόπημα του Πινοσέτ που ανέτρεψε τον Αλιέντε. Ξεσηκώνονταν οι Τσεχοσλοβάκοι το 1968 για την ελευθερία τους; Καλώς τα τα ρώσικα τανκς στους δρόμους της Πράγας, από διεθνιστικό τάχα καθήκον… 

Στη μέγγενη είχαν οι υπερδυνάμεις τις μικρές και μεσαίες χώρες, όπως ακριβώς -για να ξαναθυμηθούμε τον Θουκυδίδη- οι Αθηναίοι τους Μηλίους. Όπου δεν έπεφτε λόγος, έπεφτε ράβδος.

Ποιά η διαφορά ανάμεσα στο τότε και στο τώρα; Ότι ο ιμπεριαλισμός του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα διέθετε ιδεολογικό χαρακτήρα. Ή έστω ιδεολογική δορά. Εφαρμοσμένος Σοσιαλισμός εναντίον Φιλελεύθερου Καπιταλισμού. Οι άνθρωποι ένιωθαν, πίστευαν ειλικρινά, ότι υπηρετούν κοινωνικά οράματα. Και όχι απλώς τα συμφέροντα των μεγάλων αφεντικών του πλανήτη. Ίσως και να συνέβαινε. Σε κάποιο βαθμό.

Προχωρώντας την ομιλία του ο Καναδός πρωθυπουργός, επικαλέστηκε ένα δοκίμιο του Βάτσλαβ Χάβελ. "Πώς διατηρήθηκε το κομμουνιστικό σύστημα;" αναρωτιόταν ο επιφανής συγγραφέας και μετέπειτα Πρόεδρος της Τσεχοσλοβακίας. Η απάντηση ξεκινούσε από έναν μανάβη. Ο οποίος είχε στη βιτρίνα του μια πινακίδα με το σύνθημα "Προλετάριοι Όλων των Χωρών Ενωθείτε". Δεν το πίστευε, δεν ήθελε όμως να μπει στο μάτι της αστυνομίας. Να γραφτεί αντιφρονών. Ομοίως έπρατταν και οι υπόλοιποι καταστηματάρχες. Έτσι λοιπόν, χάρη στο "ου μπλέξεις", στην απροθυμία των πολιτών να ρισκάρουν, επεβίωνε το σύστημα… 

Μα σήμερα συμβαίνει το εντελώς ανάποδο! Αμέτρητοι άνθρωποι -στον παλιό, στον νέο και στον τρίτο, όπως τον έλεγαν κάποτε, κόσμο- γουστάρουν τον τσαμπουκά του Ντόναλντ Τραμπ. Θαυμάζουν το "τσαγανό", δηλαδή την ωμότητα, του Πούτιν. Προσδοκούν να επιβληθεί και στις χώρες τους κάποιος χαρισματικός ηγέτης. Αυτή είναι η τραγωδία.

Κοιτάξτε τις δημοσκοπήσεις στην ήπειρό μας. Στη Γερμανία, το ακροδεξιό AfD αποτυπώνεται στην πρώτη ή πολύ κοντά στην πρώτη θέση. Στη Γαλλία, ο Εθνικός Συναγερμός έχει βάλει πλώρη για το Μέγαρο των Ηλυσίων. Εάν η Μαρίν Λεπέν δεν καταφέρει να ανατρέψει τη δικαστική απόφαση που της απαγορεύει να είναι η ίδια υποψήφια Πρόεδρος, στη θέση της θα δούμε πιθανότατα τον τριαντάχρονο Ζορντάν Μπαρντελά, ο οποίος μοιάζει ακόμα πιο θερμοκέφαλος. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τους Συντηρητικούς και τους Εργατικούς έχει πάρει φαλάγγι το κόμμα "Reform UK” του Νάιτζελ Φάραντζ. Του συναρχιτέκτονα, μαζί με τον Μπόρις Τζόνσον, του Μπρέξιτ. Ενός αδίστακτου λαϊκιστή στο δεξιό άκρο του πολιτικού φάσματος.

Ο Καναδός πρωθυπουργός πρόσφερε ελπίδα σε όσους εμφορούνται από τις ουμανιστικές αρχές. Σε όσους πιστεύουν στην ανοιχτή κοινωνία, στην ανεκτικότητα, στη συμπερίληψη των μειονοτήτων. Τους χάιδεψε, στην ουσία, τα αυτιά. Οι άλλοι, οι οπαδοί του αυταρχισμού, έχουν μεγαλύτερο ρεύμα.

Το πρόβλημα είναι δομικό. Ξεκινάει από τη βάση των κοινωνιών. Θες από έλλειμμα δημοκρατικής παιδείας; Θες από ανασφάλεια μπροστά στις ραγδαίες αλλαγές που φέρνει η τεχνολογική επανάσταση στις ζωές των ανθρώπων; Οι απανταχού "πατερούληδες", που έχουν ή διεκδικούν την εξουσία, βρίσκονται στην καλύτερη στιγμή τους εδώ και πολλές δεκαετίες. 

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί από τις ηγεσίες των "μεσαίων δυνάμεων", όπως ισχυρίστηκε καλόπιστα ο κύριος Κάρνεϊ. Στη θέση του, στην πρωθυπουργία του Καναδά, μπορεί αύριο-μεθαύριο να βρίσκεται κάποιος φιλο-Τραμπικός. 

Εάν το δημοκρατικό πρόταγμα δεν επαναδιατυπωθεί ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των καιρών μας, να πείθει και να συνεγείρει τους απλούς πολίτες, θα πάμε όλοι κατά διαόλου.-  

* Ο Χρήστος Χωμενίδης είναι συγγραφέας