Ιράν: Η χρεοκοπημένη τράπεζα - σύμβολο της οικονομικής κατάρρευσης που έγινε προάγγελος του χάους

Οι γεωπολιτικές ανησυχίες κορυφώνονται τις τελευταίες ημέρες, εν μέσω των μαζικών διαδηλώσεων στο Ιράν και της βίαιης καταστολής με πληροφορίες να κάνουν λόγο για χιλιάδες νεκρούς και τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί για το ενδεχόμενο επέμβασης των ΗΠΑ. Τι ήταν αυτό, όμως, που πυροδότησε την εξέγερση κατά του καθεστώτος του Ιράν;

Σύμφωνα με αναλυτικό ρεπορτάζ της "Wall Street Journal", ο μεγαλύτερος προάγγελος προήλθε από την κατάρρευση μιας τράπεζας.

Στα τέλη του περασμένου έτους, η τράπεζα Ayandeh χρεοκόπησε, έχοντας ζημίες περίπου 5 δισ. δολ. και συσσωρευμένα επισφαλή δάνεια. Η κυβέρνηση, σπεύδοντας να καλύψει το πρόβλημα, τύπωσε μεταξύ άλλων ένα τεράστιο χρηματικό ποσό - και έτσι έθαψε το πρόβλημα, αλλά δεν το έλυσε.

Αντιθέτως, η χρεοκοπία της τράπεζας έγινε σύμβολο και επιτάχυνε την οικονομική κατάρρευση που τελικά πυροδότησε τις διαμαρτυρίες. Η κατάρρευση της τράπεζας κατέστησε σαφές ότι το ιρανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα είχε γίνει ολοένα και πιο αφερέγγυο. Πέντε ακόμα τράπεζες θεωρείται, άλλωστε, ότι είναι εξίσου αδύναμες.

Η κρίση ξέσπασε, μάλιστα, στη χειρότερη δυνατή στιγμή για το Ιράν, καθώς η αξιοπιστία της κυβέρνησης είχε ήδη πληγεί από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ τον Ιούνιο, ο οποίος έδειξε ότι δεν μπορούσε να υπερασπιστεί τον πληθυσμό της από επιθέσεις. Παράλληλα, οι ηγέτες της χώρας αρνήθηκαν να υποχωρήσουν στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, καθιστώντας την άρση των κυρώσεων αδύνατη. 

Την ίδια ώρα, το νόμισμα της χώρας, το ριάλ, γνώρισε κατακόρυφη πτώση.

Η Ayandeh Bank ιδρύθηκε το 2013 από τον Ali Ansari, έναν Ιρανό επιχειρηματία που συγχώνευσε δύο κρατικές τράπεζες με μια άλλη που είχε ιδρύσει προηγουμένως. Προέρχεται από μια από τις πλουσιότερες οικογένειες της χώρας και κατέχει μια έπαυλη πολλών εκατομμυρίων δολαρίων στο βόρειο Λονδίνο. 

Σε δήλωσή του τον Οκτώβριο, ο Ansari είχε αποδώσει την αποτυχία της τράπεζας σε "αποφάσεις και πολιτικές που ελήφθησαν πέρα ​​από τον έλεγχο της τράπεζας".

Η Ayandeh προσέφερε τα υψηλότερα επιτόκια από οποιαδήποτε ιρανική τράπεζα, προσελκύοντας εκατομμύρια καταθέτες, ενώ δανειζόταν σε μεγάλο βαθμό από την κεντρική τράπεζα, η οποία τύπωνε χρήματα για να κρατήσει το ίδρυμα σε λειτουργία, σύμφωνα με οικονομολόγους. Όπως και άλλες προβληματικές ιρανικές τράπεζες, η Ayandeh είχε μεγάλο αριθμό μη εξυπηρετούμενων δανείων - ένας από μια σειρά παραγόντων που τελικά την οδήγησαν στην κατάρρευση.

Η μεγαλύτερη επένδυσή της ήταν το Iran Mall, το οποίο άνοιξε το 2018. Οικονομολόγοι και Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το έργο ήταν ένα παράδειγμα αυτοδανεισμού, στο οποίο η τράπεζα ουσιαστικά δάνειζε χρήματα στις δικές του εταιρείες.

Μερίδα πολιτικών πίεζε για χρόνια για το κλείσιμο της τράπεζας, προειδοποιώντας ότι η υποστήριξη της κεντρικής τράπεζας προς το ίδρυμα θα αύξανε τον πληθωρισμό λόγω της ανάγκης της να τυπώνει χρήματα για τη χρηματοδότησή της.

Αυτές οι εκκλήσεις έφτασαν στο αποκορύφωμά τους στα τέλη του περασμένου έτους. Ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας του Ιράν, Gholamhossein Mohseni-Ejei, κάλεσε δημόσια την κεντρική τράπεζα τον Οκτώβριο να αναλάβει δράση, απειλώντας να λάβει νομικά μέτρα εάν οι τραπεζικές Αρχές δεν παρενέβαιναν. Η κεντρική τράπεζα ανακοίνωσε τη διάλυση της τράπεζας την επόμενη ημέρα.

Η κυβέρνηση ανέλαβε τα χρέη της τράπεζας και την ανάγκασε να συγχωνευθεί με τη μεγαλύτερη κρατική τράπεζα της χώρας, την Bank Melli. Τουλάχιστον πέντε άλλες ιρανικές τράπεζες αντιμετωπίζουν τώρα παρόμοια μοίρα, σύμφωνα με οικονομολόγους.

Για πολλούς Ιρανούς, η Ayandeh αποτελούσε σύμβολο ενός συστήματος του οποίου οι λίγοι πόροι μοιράζονταν σε λίγους με διασυνδέσεις, ενώ άλλοι υπέφεραν.

Η Ayandeh βρισκόταν στο επίκεντρο μιας ευρύτερης κρίσης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, η οποία επιταχύνθηκε μετά την επαναφορά των κυρώσεων των ΗΠΑ το 2018, σύμφωνα με τους οικονομολόγους.

Η κατάρρευση της τράπεζας σήμανε επί της ουσίας συναγερμό. Η οικονομική κατάρρευση του Ιράν ήταν για χρόνια στα σκαριά, αλλά εξελίχθηκε ραγδαία τους τελευταίους μήνες. Το εθνικό νόμισμα έχασε το 84% της αξίας του σε σύγκριση με το δολάριο το 2025. Οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν με ετήσιο ρυθμό 72%, σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο των τελευταίων ετών. Η χώρα βρίσκεται επίσης αντιμέτωπη με ενεργειακή και υδάτινη κρίση, τόσο σοβαρή που ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, πρότεινε τη μεταφορά της πρωτεύουσας από την Τεχεράνη και πιο κοντά στις ακτές του Ινδικού Ωκεανού.

Και ενώ η κυβέρνηση ξόδευε χρήματα για χάρη της Ayandeh, την ίδια ώρα μείωνε την υποστήριξη προς τον πληθυσμό της χώρας.

Ο προϋπολογισμός παρουσιάστηκε επίσημα στο κοινοβούλιο στις 23 Δεκεμβρίου, αλλά φήμες για το επερχόμενο κύμα λιτότητας κυκλοφόρησαν εκ των προτέρων, προκαλώντας ανησυχίες για περαιτέρω οικονομική δυσχέρεια σε μια εποχή που το ριάλ ήδη κατρακυλούσε.

Οι οικονομολόγοι σημειώνουν ότι η αυξανόμενη οικονομική κρίση κορυφώθηκε την ίδια στιγμή που μια τέλεια καταιγίδα πιέσεων - η αυστηροποίηση των διεθνών κυρώσεων, οι επιπτώσεις του περσινού πολέμου με το Ισραήλ και τα χρόνια οικονομικής κακοδιαχείρισης - υπονόμευε την ικανότητα της κυβέρνησης να την αντιμετωπίσει.

Οι αυξανόμενες διακοπές ρεύματος, η επιδεινούμενη έλλειψη νερού και το ολοένα και πιο αποδυναμωμένο νόμισμα ήταν αρκετά για να καλλιεργήσουν την πεποίθηση σε πολλούς Ιρανούς ότι το κράτος άρχιζε να αποτυγχάνει, ωθώντας τους στους δρόμους.