Συνεχης ενημερωση

    Κυριακή, 04-Αυγ-2019 12:28

    Χρήστος Χωμενίδης: Όσες φορές χρειαστεί

    Χρήστος Χωμενίδης: Όσες φορές χρειαστεί
    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Και είναι η απάντηση στην ερώτηση "πόσες φορές θα πρέπει να αναγεννηθούμε πια", αφού και ο τίτλος του βιβλίου του, και μέσω του μυθολογικού φοίνικα, σ' αυτό παραπέμπει. Ακολουθώντας τη σύγχρονη νεοελληνική μας ιστορία, που μοιάζει να κάνει ιλιγγιώδη άλματα από αναγέννηση σε αναγέννηση και ενδιαμέσως από πτώση σε πτώση. "Όσες φορές χρειαστεί", λοιπόν, για να επιχειρήσουμε μια νέα αρχή, αλλά το κοινό, που έκανε το βιβλίο του Χρήστου Χωμενίδη (εκδ. Πατάκη) μπεστ-σέλερ και το τίμησε με το φετινό βραβείο Public (στην κατηγορία "ελληνικό μυθιστόρημα"), είχε πολλούς και διαφορετικούς λόγους να το διακρίνει. Γι' αυτό και για μερικά άλλα, ο γνωστός συγγραφέας και συνεργάτης του Capital.gr μάς δίνει τις δικές του απαντήσεις.

     

     

    Συνέντευξη στον Αντώνη Κυριαζάνο

    Η βράβευση του "Φοίνικα" από το Public δεν είναι η πρώτη σας διάκριση. Στο παρελθόν είχατε κι άλλες ανάλογες. Αλήθεια, πώς σας επηρεάζουν; Ενδεχομένως σας "απαγορεύουν" και την αποτυχία ή κάποιον πειραματισμό στο γράψιμο, κάτι το ριψοκίνδυνο που δεν θα έχει την ευρεία απήχηση του "Φοίνικα" ή της "Νίκης", που επίσης βραβεύτηκε από το Public;

    Μου δίνουν οι βραβεύσεις πολύ μεγάλη χαρά. Ο συγγραφέας υπηρετεί τη μοναχικότερη τέχνη. Δεν παίζει ενώπιον κοινού όπως ο μουσικός και ο ηθοποιός. Δεν συγχρωτίζεται με ομοτέχνους του σε εργαστήρια, όπως κάνουν οι εικαστικοί στις σχολές καλών τεχνών. Δεν έχει καν ένα μοντέλο να του ποζάρει, μια ανθρώπινη παρουσία σιωπηλή έστω. Φυσικό δεν είναι να ελπίζει κάποτε να υποκλιθεί ενώπιον εκείνων που αναγνωρίζουν τον μόχθο και το αποτέλεσμα της εργασίας του;

    Ένα βραβείο –ένα λαϊκό μάλιστα βραβείο όπως του Public, για το οποίο αποφασίζουν δεκάδες χιλιάδες αναγνώστες– μπορεί ίσως να σου δέσει τα χέρια. Να σε κάνει να ακολουθήσεις την προσωπική πεπατημένη σου, να εμμείνεις στη συνταγή της επιτυχίας.

    Δεν νομίζω ότι σε εμένα συνέβη κάτι τέτοιο. Μετά την εξαιρετική πορεία της "Νίκης", πολλοί με παρότρυναν να γράψω τη συνέχειά της. Τα μυθιστορήματά μου, εντούτοις, που ακολούθησαν ήταν τελείως διαφορετικά. Το "Νεαρό άσπρο ελάφι" αποτελεί μια σύγχρονη νέκυια, ενώ ο "Φοίνικας" τη φανταστική βιογραφία ενός υψιπετούς ποιητή. Βαριέμαι να επαναλαμβάνω τον εαυτό μου. Αυτό μάλλον με σώζει.

    Έχοντας περάσει ένας ικανός χρόνος από την έκδοση του "Φοίνικα", έχετε πλέον μια αντίληψη για τις διαφορετικές αναγνώσεις του, ενδεχομένως και τις παρανοήσεις του; Τι σας έχει επιστρέψει το αναγνωστικό κοινό του συγκεκριμένου βιβλίου και τι η κριτική;

    Κάθε καλλιτέχνης τείνει να πιστεύει ότι το έργο του παρανοείται. Ακόμα και όταν το επαινούν. Ουδέν ψευδέστερον. Το έργο είναι μια ημιτελής χειρονομία του δημιουργού του που την ολοκληρώνει ο αποδέκτης του. Δεν υπάρχει "αυθεντική ερμηνεία", "σωστή ανάγνωση". "Ο Φοίνικας" είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ένας σιγουρατζής εκδότης θα δίσταζε να ποντάρει. Διαδραματίζεται σε μια φαινομενικά μακρινή και υποφωτισμένη εποχή, στο γύρισμα από τον 19ο στον 20ό αιώνα. Έχει ως ήρωες ανθρώπους με βιώματα πολύ αλλιώτικα από των σημερινών. Αγνοεί το δημοφιλέστερο στερεότυπο της εγχώριας πεζογραφίας: τη σύγκρουση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Το αμέσως πιο δημοφιλές στερεότυπο, τη Μικρασιατική Καταστροφή, τις Χαμένες Πατρίδες, το διαλαμβάνει όχι νοσταλγικά, μα αναδεικνύοντας τις συλλογικές ψευδαισθήσεις που οδήγησαν στη μεγάλη συμφορά. Κι όμως, τον "Φοίνικα" τον διάβασαν και τον χάρηκαν πάρα πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι ενδεχομένως να μην είχαν την παραμικρή γνώση ή σχέση με τον βίο και την πολιτεία της Εύας Πάλμερ και του Άγγελου Σικελιανού, των δύο προσώπων που με ενέπνευσαν. Γεγονός που αποδεικνύει ότι το αναγνωστικό κοινό είναι "παιδί που καρτερεί κάτι να δει", όπως θα έλεγε και ο Μάνος Χατζιδάκις. Τώρα αν κάποιοι –πολύ λίγοι– ξίνισαν λόγω σεμνοτυφίας ή λογιοτατισμού, μέσα στο πρόγραμμα δεν είναι και αυτό;

    Η αναγέννηση του Φοίνικα δείχνει την αισιοδοξία σας, το πείσμα σας, την απόγνωσή σας; Και πόσες φορές θα πρέπει να αναγεννηθούμε πια...

    Όσες χρειαστεί.

    Εκτός από τη συγγραφή των βιβλίων σας, γράφετε αιχμηρά χρονογραφήματα όπως αυτά στο Capital, λέτε ανοιχτά της γνώμη σας για όλα, διατυπώνετε πολιτικές θέσεις και αντιθέσεις, δέχεστε επιθέσεις και επιτίθεστε. Όλο αυτό το δημόσιο "εκτόπισμα" το θεωρείτε μέρος του χαρακτήρα σας, της προσωπικότητάς σας ή καθήκον σας ως (επιτρέψτε μου τον όρο) πνευματικού ανθρώπου;

    Δεν δέχομαι τον τίτλο του πνευματικού ανθρώπου. Είμαι ένας άνθρωπος της Αγοράς, του Δήμου, ένας ενεργός και εναργής πολίτης, ο οποίος θεωρεί χρέος του να τοποθετείται ευθαρσώς για όλα τα διακυβεύματα του καιρού του. Στην πρώτη φάση της κρίσης –και μέχρι το δημοψήφισμα του 2015–, οι θέσεις μου ηχούσαν άκρως ενοχλητικές στα αυτιά των λάβρων αντιμνημονιακών, των "Αγανακτισμένων" και των "ασυμβίβαστων" αριστεροδεξιών. Μου στοίχισε αυτό έναν καταιγισμό ύβρεων και συκοφαντιών που κορυφώθηκε με τη διάδοση –στα τέλη του 2011– ότι αυτοκτόνησα, ότι έπεσα από το μπαλκόνι μου, διότι δεν άντεχα –λέει– τη "λαϊκή αποδοκιμασία". Υπήρξε για μένα μια τραυματική εμπειρία, να με πεθάνουν πριν την ώρα μου, την οποίαν, και αν ήθελα, δεν θα μπορούσα να ξεχάσω. Πέρασαν, όμως, όλα αυτά. Μπαίνοντας σε μια νέα φάση, οφείλουμε –πιστεύω– όλοι να κατεβάσουμε τους τόνους. Να επιδιώξουμε τις ευρύτερες δυνατές πολιτικές και κοινωνικές συναινέσεις.

    Το τοπίο των νέων σήμερα περιλαμβάνει και μια οθόνη πλήρους απασχόλησης. Σας τρομάζει αυτό; Η προοπτική ότι οι αναγνώστες λιγοστεύουν, ότι η οθόνη του τάμπλετ δεν συγκροτεί γνωστικό ή πνευματικό περιεχόμενο στον σύγχρονο άνθρωπο, τουλάχιστον κατά τους ερευνητές, ότι το βιβλίο θα γίνει είδος πολυτελείας...

    Αναφέρεστε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία πράγματι ρουφάνε πολύ από τον καθημερινό μας χρόνο. Δεν πιστεύω ότι –επιτρέψτε μου την έκφραση– το καβλάντισμα στο Facebook ή στο Instagram απειλεί σοβαρά την αναγνωστική συνήθεια. Περισσότερο το βλέπω ως διάδοχη κατάσταση των καφενείων ή των κομμωτηρίων, όπου παραδοσιακά συναντιούνταν οι άνθρωποι, κουτσομπόλευαν, καβγάδιζαν, φλέρταραν ακόμα-ακόμα. Το βιβλίο ανέκαθεν απευθυνόταν σε σχετικά λίγους. Η κρίση έκαμψε τις πωλήσεις. Οι άνθρωποι δεν βγαίνουν πια από τα βιβλιοπωλεία, παραμονές Χριστουγέννων ή καλοκαιρινών διακοπών, κρατώντας ξέχειλες σακούλες. Έχουν γίνει εξ ανάγκης πολύ πιο προσεκτικοί στις επιλογές τους. Αυτό έχει και μια θετική διάσταση. Αναγκάζει εμάς, τους συγγραφείς, να δίνουμε τον καλύτερο εαυτό μας. Εάν απογοητεύσουμε τον αναγνώστη, δύσκολα θα μας ξαναεμπιστευτεί.

    Έχετε ένα πλούσιο παρελθόν και εσείς και η οικογένειά σας και έχετε αναφερθεί αρκετά σ' αυτό. Πώς το φέρετε; Σας κατατρέχει, σας οδηγεί, νοσταλγείτε, κοιτάτε μόνο μπροστά;

    Το μέλλον μαγειρεύεται στον φούρνο του παρόντος με τα υλικά του παρελθόντος. Το παρελθόν, προσωπικό και οικογενειακό, φυσικό είναι να μας απασχολεί. Δεν πρέπει, όμως, να το αφήνουμε να μας στοιχειώνει. Αλίμονο εάν πυξίδα μας στη ζωή είναι το τι φρονούσαν, το πώς έπρατταν οι γονείς ή παππούδες μας υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Από εκείνους, τους εφέστιους θεούς μας, αρκεί να εμπνεόμαστε μιαν ηθική στάση. Το αληθινό μας χρέος δεν είναι προς τις παρελθούσες, αλλά προς στις επερχόμενες γενιές.

    Μιλώντας για την οικογένεια, εσείς, ως πατέρας μιας νεαρής κόρης, πώς νιώθετε; Αντιγράφετε τον δικό σας, αυτοσχεδιάζετε και εντέλει ποιος μεγαλώνει ποιον;

    Πιστεύω ότι ο ρόλος του γονιού είναι ρόλος ξεναγού. Να παίρνει το παιδάκι του από το χέρι και να του δείχνει τα υπέροχα –αλλά και τα αποτρόπαια– του κόσμου. Να αφουγκράζεται με τεντωμένα αυτιά τα σχόλιά του, να μαθαίνει από τις αντιδράσεις του. Νομίζω ότι η ευτυχέστερη μέθοδος στην ανατροφή των τέκνων είναι η αλληλοδιδακτική. Ειδικά για τον άνδρα, ο ερχομός μιας θυγατέρας αποτελεί τεράστια πρόκληση. Ως πατέρας γιου μπαίνεις στον πειρασμό να προεκτείνεις το εγώ σου. Ως πατέρας κόρης οφείλεις να το υπερβείς.

    Θεωρείτε ότι το μέλλον σας, όπως και το μέλλον όλων μας, εξαρτάται από την (με την ευρεία έννοια) πολιτική ή μπορούμε και να διατηρήσουμε κάτι τόσο προσωπικό που να την υπερβαίνει;

    Από το 2010 πάσχουμε ως κοινωνία από υπερπολιτικοποίηση. Ξοδευόμαστε, ασχολούμαστε διαρκώς, εμμονικά, με το τι είπε ο τάδε και τι έκανε ο δείνα ηγέτης ή ηγετίσκος. Συχνά μας λείπει η ιστορική γνώση και η ψυχραιμία προκειμένου να αποστασιοποιηθούμε όσο χρειάζεται και να διαμορφώσουμε δική μας άποψη. Τα σπάμε με τους φίλους και τους συγγενείς μας, δαγκώνουμε το εμφύλιο, δηλητηριασμένο μήλο. Αρκεί. Η ζωή μας επηρεάζεται, όμως δεν εξαρτάται απόλυτα από την πολιτική επικαιρότητα. Μια βόλτα, ένας έρωτας, μια μουσική θα μας κάνουν να τα δούμε όλα διαφορετικά.

    Ζούμε τις πρώτες μέρες μιας νέας κυβέρνησης. Ποιο είναι το δικό σας αίσθημα γι' αυτό το νέο και πολλά υποσχόμενο πολιτικό τοπίο;

    Έχω την αίσθηση ότι το επιτελείο του Κυριάκου Μητσοτάκη προετοιμάστηκε επαρκώς πριν αναλάβει. Ότι διέθετε ένα επεξεργασμένο πρόγραμμα, το οποίο έθεσε αμέσως σε εφαρμογή. Είμαι, ως εκ τούτου, αισιόδοξος, δίχως να απεμπολώ την κριτική ματιά μου. Περιμένω να δω –μακάρι και να απολαύσω– τους καρπούς της καινούργιας κυβέρνησης.

    *Αναδημοσίευση από το "Κεφάλαιο" που κυκλοφορεί

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων