Ο Ντράγκι για μια ομοσπονδιακή Ευρώπη

Του Νικήτα Σίμου

Επιβίωση της ΕΕ μόνο με ομοσπονδιοποίηση

Σε έναν κόσμο ο οποίος διέπεται από σχέσεις εξουσίας, ο μόνος τρόπος για να μην υποκύψει η Ευρώπη είναι η ομοσπονδιοποίηση.

Αυτή είναι η προειδοποίηση που απηύθυνε πρόσφατα ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι με την ευκαιρία της τελετής αναγόρευσής του σε επίτιμο διδάκτορα από το Πανεπιστήμιο του Leuven, στο Βέλγιο.

Στο σημερινό διεθνές πλαίσιο, η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει "υποτελής, διαιρεμένη και αποβιομηχανοποιημένη" και "μια Ευρώπη ανίκανη να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της δεν θα είναι σε θέση να διατηρήσει τις αξίες της για πολύ", ανάφερε ο Ντράγκι, σε μια ομιλία στην οποία κήρυξε την παλιά παγκόσμια τάξη "ανενεργή", τονίζοντας αμέσως μετά ότι, "η κατάρρευση αυτής της τάξης δεν αποτελεί από μόνη της απειλή:  Απειλή είναι αυτό που θα μπορούσε να την αντικαταστήσει". 

Συγκεκριμένα, είπε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τις Ηνωμένες Πολιτείες οι οποίες "δίνουν έμφαση σ ένα  κόστος το οποίο αγνοεί τα οφέλη που αποκτήθηκαν" κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δεκαετιών και μια Κίνα η οποία "ελέγχει τους κρίσιμους κόμβους των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και είναι πρόθυμη να εκμεταλλευτεί αυτή τη μόχλευση, [...] αναγκάζοντας τους άλλους να επωμιστούν το κόστος των δικών τους ανισορροπιών".

Για το λόγο αυτό, "για να διατηρήσει τις αξίες της" και τον τρόπο ζωής της, η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή, παρά να γίνει δύναμη. Και για να γίνει αυτό, είναι απαραίτητο να μετακινηθεί "από μια συνομοσπονδία σε μια ομοσπονδία κρατών. Μια επιτακτική ανάγκη, σύμφωνα με τον Ντράγκι, αδιαμφισβήτητη.

"Όπου η Ευρώπη έχει ομοσπονδιοποιηθεί - στο εμπόριο, στον ανταγωνισμό, στην ενιαία αγορά, στη νομισματική πολιτική - μας σέβονται ως δύναμη και διαπραγματευόμαστε ως ενιαίο υποκείμενο", τόνισε ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ, προσθέτοντας ότι "όπου δεν έχει ομοσπονδιοποιηθεί, η Ευρωπαϊκή Ένωση γίνεται αντιληπτή ως μια ετερογενής συνέλευση μεσαίου μεγέθους κρατών, που πρέπει να διαιρεθεί και να τύχει της ανάλογης διαχείρισης".

Επιβραδύνεται η ενιαία αγορά

Η ενιαία αγορά, την οποία ο Ντράγκι χαρακτήρισε ως έναν από τους λίγους τομείς στους οποίους η Ευρώπη μπόρεσε να συμπεριφερθεί ως ομοσπονδιακό υποκείμενο, υποδηλώνει σήμερα  τις αδυναμίες της ολοκλήρωσης των 27 να προχωρήσουν προς κάτι ευρύτερο.

Η προειδοποίηση του πρώην προέδρου της ΕΚΤ είναι επίσης αποτέλεσμα της αδράνειας, η οποία έχει μπλοκάρει μέχρι στιγμής την εφαρμογή των οικονομικών συστάσεων, οι οποίες περιέχονται στην έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα, η οποία χαιρετίστηκε ως "πυξίδα" από την Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν για τη δεύτερη θητεία της ως προέδρου της Επιτροπής, αλλά παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστη. Ελάχιστα, ή τίποτα δεν έχει γίνει σε τομείς όπως η μείωση του ενεργειακού κόστους, η συγκέντρωση πόρων για την ανάπτυξη επιχειρήσεων, οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη ή η δημιουργία μιας πραγματικής ενιαίας αγοράς κεφαλαίων.  

Αυτό το αδιέξοδο πιστοποιήθηκε πρόσφατα από την ίδια την Κομισιόν στην Έκθεση για την Ενιαία Αγορά και την Ανταγωνιστικότητα το 2026 (The 2026 Annual Single Market and Competitiveness Report, 30/01/2026) η οποία αναγνωρίζει, ότι αυτό που κάποτε ήταν ο κύριος μοχλός της ολοκλήρωσης, τώρα επιβραδύνεται από εθνικά εμπόδια, άνιση εφαρμογή κανόνων και εσωτερικούς φραγμούς.

Η ελεύθερη κυκλοφορία λειτουργεί όλο και λιγότερο, το εμπόριο εντός της ΕΕ μειώνεται και τα κράτη μέλη, αντί να αίρουν τα εμπόδια, τείνουν να τα πολλαπλασιάζουν. Το αποτέλεσμα είναι ένα φρένο στην ικανότητα της επιχειρηματικής δραστηριότητας προς την επέκταση στην εγχώρια και ξένη αγορά, ενώ γίνεται δυσκολότερο οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να φτάσουν σε παγκόσμια ανταγωνιστικά μεγέθη.

Οικονομικός οδικός χάρτης

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ερμηνευθεί η άτυπη σύνοδος κορυφής για την ανταγωνιστικότητα, που συγκαλείται από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Antonio Costa στις 12 Φεβρ.

Στόχος είναι να τεθεί ένας οδικός χάρτης για την επανεκκίνηση του οικονομικού κλάδου της Ένωσης, με τα χαρακτηριστικά του μοντέλου του αμυντικού οδικού χάρτη που εγκρίθηκε το 2025. Αναμένονται ανακοινώσεις και πρωτοβουλίες τις επόμενες εβδομάδες, αρχής γενομένης από τη σύνοδο κορυφής με εταιρείες στην Αμβέρσα, που ανακοίνωσε η ίδια η Επιτροπή.

Ίσως συμβολικότερος φάκελος είναι αυτός για το λεγόμενο "28ο καθεστώς", που μετονομάστηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε "EU Inc."¨Ένα σύνολο εταιρικών, φορολογικών και εργασιακών κανόνων, με ισχύ σε ευρωπαϊκό επίπεδο και παράλληλη λειτουργεία στα 27 εθνικά νομικά συστήματα, με σκοπό να ξεπεραστεί ο κατακερματισμός, που εμποδίζει την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.

"Οι επιχειρηματίες μας θα μπορούν να εγγράψουν μια εταιρεία σε οποιοδήποτε κράτος μέλος εντός 48 ωρών εντελώς διαδικτυακά,-ανάφερε η φον ντερ Λάιεν στο Νταβός- και θα απολαμβάνουν το ίδιο καθεστώς ιδιοκτησίας σε ολόκληρη την ΕΕ".

Η πρωτοβουλία είναι ανατρεπτική, αλλά το πεδίο εφαρμογής πιθανότατα θα έχει εγγενείς περιορισμούς από την νομοθεσία των κρατών μελών, και η δυσκολία είναι, ότι αυτή η πρωτοβουλία θα απαιτήσει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Η επιτυχία του εγχειρήματος είναι θέμα πολιτικής βούλησης και ισχυρής αποφασιστικότητας από τους ευρωπαίους ηγέτες. Οι προκλήσεις από το διεθνές περιβάλλον είναι μεγάλες και πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Πέρα από την οικονομία, πρέπει να αλλάξει και η πολιτική

Στις παραμονές της άτυπης συνόδου κορυφής των 27, η ομιλία του Ντράγκι συγκεντρώνει τις διαφορετικές διαστάσεις των προκλήσεων που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη, πολιτικές, οικονομικές και στρατηγικές.  

Αντί να εισάγει νέα στοιχεία, ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ εστιάζει στο σημείο που έχει παραμείνει στο παρασκήνιο της συζήτησης, μέχρι στιγμής, το ομοσπονδιακό ζήτημα, το οποίο συστηματικά απομακρύνεται από την ευρωπαϊκή συζήτηση.

Ένας φεντεραλισμός που ενυπάρχει στις συνθήκες, αλλά είναι στην πράξη πολιτικά παραμερισμένος, ο οποίος όμως στον κόσμο του Τραμπ, του Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ, θα μπορούσε να προσφέρει τον ακρογωνιαίο λίθο, για την από κοινού αντιμετώπιση των μεγάλων ζητημάτων, σχετικά με την ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της ηπείρου.

"Η οικοδόμηση συλλογικής δύναμης δεν θα είναι εύκολη. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι διαφορετική από αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, διότι δεν βασίζεται στη δύναμη ή την υποταγή, αλλά στην κοινή βούληση και το κοινό όφελος – εξήγησε ο Ντράγκι – Είναι μια ολοκλήρωση χωρίς κυριαρχία, προτιμότερη, αλλά περισσότερο δύσκολη".

Θα ανταποκριθούν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στο κάλεσμα, ή, για άλλη μια φορά, θα επαινέσουν τις προθέσεις, αναβάλλοντας όμως  την εφαρμογή των συλλογικών αποφάσεων; 

* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής