Γιατί θα αποτύχει το "εθνικό απολυτήριο"

Του Γεωργίου Ι. Μάτσου*

Υπό τον εύσχημο τίτλο ‘εθνικό απολυτήριο’, η κυβέρνηση αποφάσισε να πειραματιστεί κι αυτή με τον συχνότερα μεταρρυθμιζόμενο θεσμό στην Ελλάδα: Το σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Οι κυβερνητικοί στόχοι δείχνουν απροσδιόριστοι. Ο πρωθυπουργός δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένο σχέδιο. Κεντρική ιδέα του: "Το Λύκειο δεν πρέπει να είναι απλά ένας στείρος χώρος προετοιμασίας εισαγωγής στο πανεπιστήμιο". Δηλαδή, ευχολόγιο του τύπου ‘παγκόσμια ειρήνη’.

Η έλλειψη συγκεκριμένων εφαρμόσιμων ιδεών αποκαλύπτεται από τη χαρακτηριστική φράση: "Θέλουμε να ακούσουμε περισσότερο και να μιλήσουμε λιγότερο".

Η πρωθυπουργική αποστροφή μοιάζει ειλικρινής: Αν είχαν κάποια ιδέα έστω φαινομενικά αξιόλογη, ο κυβερνητικός επικοινωνιακός μηχανισμός θα μας είχε ‘φλομώσει’ για το κατεπείγον της εφαρμογής της.

Η έλλειψη αξιόλογων ιδεών καθιστά ακόμη πιο παράδοξη την ανακίνηση θέματος, που με μαθηματική βεβαιότητα επιφέρει βαρύ πολιτικό κόστος στις κυβερνήσεις.

Τον περασμένο Ιούλιο διέρρευσαν στον τύπο σχέδια, η εξωφρενικότητα των οποίων ευτυχώς κατανοήθηκε νωρίς.

Επρόκειτο για σύστημα δήθεν ‘εθνικού απολυτηρίου’, που επιχειρούσε να αποφύγει την υπερεντατικοποίηση των μαθησιακών υποχρεώσεων του νόμου Αρσένη (1998). Ο τελευταίος πάντως ήταν πράγματι ‘εθνικό απολυτήριο’, όπως το γαλλικό baccalauréat και το γερμανικό Abitur.

Το προσχέδιο του Ιουλίου 2025 προέβλεπε ότι οι μαθητές θα εξετάζονταν σε εννέα συνολικώς μαθήματα, τρία σε κάθε τάξη του Λυκείου, όποια επέλεγε ο κάθε μαθητής σε κάθε τάξη.

Με βάση δηλαδή εκείνη την πρόταση, οι πανελλαδικές θα ξεκινούσαν από την Α΄ Λυκείου.

Δεν διευκρινιζόταν η μεταγενέστερη ‘μοίρα’ των έξι μαθημάτων που θα εξετάζονταν στην Α΄ και Β΄ Λυκείου. Δηλαδή, αν ο μαθητής επέλεγε να δώσει αρχαία ή μαθηματικά στην Α΄ Λυκείου, θα απαλλασσόταν από αυτά στη συνέχεια;

Η συμβατική επίγνωση των μαθητικών συνθηκών υποδεικνύει πάντως ότι, όσα μαθήματα εξετάζονταν στην Α΄ και στη Β΄ Λυκείου, οι μαθητές μετά απλώς θα τα παρατούσαν, ακόμη κι αν διδάσκονταν σε αυτούς η ίδια ύλη με τους μαθητές που θα εξετάζονταν σε αυτά αργότερα.

Εντέλει, οι γνώσεις των κατόχων τέτοιου δήθεν ‘εθνικού’ απολυτηρίου θα ήταν πολύ πιο διαφοροποιημένες από τον έναν μαθητή στον άλλον σε σχέση με σήμερα.

Επίσης, το σύστημα θα ήταν λειτουργικά μη διαχειρίσιμο, καθώς θα απαιτούνταν σχηματισμός υπερβολικά μεγάλου αριθμού τάξεων.

Ήδη λοιπόν η κυβέρνηση διέρρευσε στον τύπο νέο προσχέδιο.

Σύμφωνα με αυτό, οι πανελλαδικές θα διατηρηθούν μεν όπως σήμερα (τουλάχιστον γλίτωσαν τα παιδιά από τις… τριετείς πανελλαδικές), αλλά για την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο θα συνυπολογίζονται οι βαθμοί του σχολείου.

Πρώτη παρατήρηση: Η εγγενής και μάλλον κραυγαλέα αντιφατικότητα της δήθεν ‘αποσύνδεσης’ του Λυκείου από την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δια της… σύνδεσης των βαθμών των μαθημάτων όλων των τάξεων του Λυκείου με την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.

Δεύτερη και κυριότερη: Το προτεινόμενο, δήθεν ‘καινούργιο’ σύστημα ήταν η… αρχική μορφή των πανελλαδικών εξετάσεων: Στο άρθρο 2 παρ. 5 ν. 1351/1983 (ΦΕΚ Α΄ 56/1983), ο νομοθέτης υλοποιούσε την ίδια ιδέα με το τελευταίο κυβερνητικό προσχέδιο: Συνυπολογίζονταν οι βαθμοί του Λυκείου κατά 25% με τους βαθμούς των πανελλαδικών. Κατά την παρ. 6 του ίδιου άρθρου, η Α’ Λυκείου ‘μετρούσε’ 5%, η Β’ Λυκείου 8% και η Γ’ 12%.

Αναγωγικά, η βαρύτητα κάθε τάξης ήταν σχεδόν ίδια με του κυβερνητικού προσχεδίου, η διαρρεύσασα μορφή του οποίου δεν προσδιορίζει ακόμη συνολική βαρύτητα των σχολικών βαθμών.

Το πρακτικό αποτέλεσμα πάντως τότε ήταν, όλοι οι μαθητές με ενδιαφέρον για τις πανελλαδικές να παίρνουν άριστα ‘20’ σε όλα τα μαθήματα. Κανένας καθηγητής δεν τολμούσε να θεωρηθεί υπεύθυνος ότι ‘χαντάκωσε’ την προοπτική μαθητή στις πανελλαδικές.

Το σύστημα αυτό πρέπει να ίσχυσε για τελευταία χρονιά όταν εγώ ήμουν Β’ Γυμνασίου (σχολικό έτος 1986-87). Όταν μπήκα στο Λύκειο (1988-89), είχε καταργηθεί.

Αυτό σημαίνει ότι το σχεδιαζόμενο δήθεν ‘νέο’ σύστημα έχει ήδη αποτύχει την δεκαετία του 1980.

Κατά το διαρρεύσαν προσχέδιο η κυβέρνηση υπολογίζει σε ένα είδος ‘αστυνόμευσης’ των σχολικών βαθμών, για να επιτευχθεί τάχα αντικειμενικότητα.

Στοιχειώδης όμως επαφή με την πραγματικότητα υποδεικνύει ότι τίποτε τέτοιο δεν θα λειτουργήσει στην πράξη.

Εντέλει, ο συνυπολογισμός των βαθμών του Λυκείου:

• Ουδόλως αποσυνδέει το Λύκειο από την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
• Το καθιστά αντιθέτως απόλυτο εξάρτημα αυτής.
• Κυρίως, οδηγεί στην αυτοκαταστροφή τού "όλοι 20".

Εάν ήταν εφικτό σύστημα ‘εθνικού απολυτηρίου’ άλλου από αυτό του νόμου Αρσένη, κάπως θα το γνωρίζαμε. Οποιοδήποτε υβρίδιο (πόσο μάλλον κάποιο που απέτυχε ήδη), απλώς θα σπαταλήσει περαιτέρω το ήδη ανύπαρκτο πολιτικό κεφάλαιο της κυβέρνησης.

Γιατί όμως η κυβέρνηση επιδιώκει ανάληψη πολιτικού ρίσκου, διακινδυνεύοντας καταλήψεις σχολείων υπό το σημερινό εκρηκτικό πολιτικό κλίμα, ξυπνώντας μνήμες νόμων Κοντογιαννόπουλου και Αρσένη;

Ίσως η επιδιωκόμενη μεταρρύθμιση συνδέεται με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Να ενταχθούν δηλαδή τα ιδιωτικά πανεπιστήμια σε γενικό σύστημα εισαγωγής σε (ιδιωτικά και κρατικά) πανεπιστήμια προκειμένου να μην φοιτούν στα ιδιωτικά μόνον οι αποτυχόντες των πανελλαδικών.

Ερευνητέο είναι επίσης, εάν το υπό διαμόρφωση νέο σύστημα συνδέεται με τις πρόσφατες μαζικές εξαγορές ιδιωτικών σχολείων (φημολογείται μάλιστα ότι θα εξαγοραστούν και άλλα).

Αν πιστέψει κανείς ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για το ύψος των αντιτίμων εξαγοράς (π.χ. 100 εκ. ευρώ για σχολείο με ετήσια κέρδη 3,5 εκ. ευρώ ή 180 εκ. ευρώ για σχολείο με ετήσια κέρδη 500 χιλ. ευρώ), η επένδυση σε ιδιωτικά σχολεία μοιάζει από οικονομικής απόψεως ανορθολογική.

Συγκεκριμένος αγοραστής σχολείου, του οποίου έτυχε να διερευνήσω τις οικονομικές καταστάσεις σε αλλοδαπό εμπορικό μητρώο, παρουσίαζε στη χρήση 2024 περίπου 118 εκ. ευρώ ετήσιες ζημίες και 245 εκ. ευρώ συσσωρευμένες ζημίες. Στην ίδια ζημιογόνο χρήση, μη κατονομαζόμενοι δημοσίως μέτοχοι εισέφεραν περίπου 175 εκ. ευρώ αύξηση μετοχικού κεφαλαίου, που χρηματοδότησε εξαγορές σχολείων σε πολλές χώρες.

Να ψάχνει άραγε η κυβέρνηση ενίσχυση της σημασίας των βαθμών του Λυκείου προκειμένου να ‘αβαντάρει’ τους αγοραστές των ιδιωτικών σχολείων;

Θεωρητικά δεν αποκλείεται.

Σήμερα πάντως τίποτε δεν συνδέει, έστω απόμακρα, την πρεμούρα ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων πριν την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, ούτε τις παράδοξες, ταυτόχρονες εξαγορές ιδιωτικών σχολείων με το σχεδιαζόμενο, δήθεν ‘εθνικό’ απολυτήριο.

Ίσως η σύνδεση αυτή γίνει στο μέλλον, αναλόγως των ρυθμίσεων που θα υιοθετηθούν.

Λείπει πάντως οιοδήποτε άλλο εμφανές κίνητρο, που θα εξηγούσε την πολιτικά αυτοκτονική τάση της κυβέρνησης να επωμιστεί αχρείαστο πολιτικό κόστος, πειραματιζόμενη με το πολύπαθο ζήτημα της εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Πόσο μάλλον όταν το διαρρεύσαν σύστημα έχει ήδη αποτύχει παλιότερα, όταν εφαρμόστηκε σε καιρούς πολύ καλύτερους από τους σημερινούς για τη σχολική εκπαίδευση.

*Δ.Ν., Δικηγόρος