Υπονομεύει η Γερμανία τον Κάθετο Διάδρομο Ελλάδας - Ουκρανίας;

Του Άγη Βερούτη

Ο Κάθετος Διάδρομος ακούγεται σαν ένα ακόμη ευρωπαϊκό ακρωνύμιο. Όμως δεν είναι ακρωνύμιο. Είναι διαδρομή, αγωγός, ροή, τιμολόγια, δημοπρασίες δυναμικότητας, ρυθμιστικές εγκρίσεις, και το κυριότερο, γεωπολιτική απόφαση. Και αν αξίζει να αναγνωρίσουμε κάτι στον υπουργό Σταύρο Παπασταύρου, είναι ότι έπιασε επακριβώς αυτό το νόημα: ότι η ενέργεια δεν είναι "αγορά” όταν στα ανατολικά της Ευρώπης καίγονται υποσταθμοί, βομβαρδίζονται υποδομές αποθήκευσης και μια χώρα 40+ εκατομμυρίων ψάχνει από χειμώνα σε χειμώνα να βρει καύσιμο για να κρατήσει όρθια την κοινωνία.

Η ουσία του εγχειρήματος είναι απλή στη διατύπωση αλλά δύσκολη στην εκτέλεση: φορτία LNG (κυρίως αμερικανικής προέλευσης τουλάχιστον αρχικά) να φτάνουν στην Ελλάδα, να αεριοποιούνται σε ελληνικούς τερματικούς σταθμούς FSRU, και να ανεβαίνουν βόρεια μέσω Βουλγαρίας-Ρουμανίας-Μολδαβίας ως την Ουκρανία, αξιοποιώντας υπάρχουσες και αναβαθμιζόμενες διασυνδέσεις, και κυρίως την "ανάποδη” (reverse) χρήση τμημάτων του Trans-Balkan συστήματος. Αυτό δεν είναι απλώς "άλλη μια οδός”. Είναι η προσπάθεια να μετατραπεί η Ελλάδα σε πύλη εισόδου που δεν σταματά στα Βαλκάνια, αλλά κουμπώνει πάνω σε μια ενιαία γραμμή εφοδιασμού προς ένα γεωστρατηγικό μετόπισθεν περίπου 100 εκατ. ανθρώπων.

Το κρίσιμο όμως είναι το κοινό προϊόν. Ο ίδιος ο υπουργός το είπε ξεκάθαρα: δεν έχει υπάρξει ποτέ ένα κοινό προϊόν που να μπαίνει στην Ελλάδα και να φτάνει στην Ουκρανία, με ενιαία εμπορική λογική, από άκρη σε άκρη. Εκεί κρύβεται όλη η δυσκολία. Για να πετύχει αυτό, πρέπει να κουμπώσουν πέντε συστήματα μεταφοράς, πέντε ρυθμιστικές αρχές ενέργειας, πέντε τιμολογιακές πολιτικές, διαφορετικές πρακτικές εξισορρόπησης φορτίων, κανόνες κρατήσεων δυναμικότητας, προτεραιότητες στα σημεία εισόδου/εξόδου και, φυσικά, η διαχρονική ευρωπαϊκή… τέχνη του να συμφωνούμε όλοι στη στρατηγική, αλλά να διαφωνούμε στα κόστη.

Εδώ έρχεται η αμερικανική πλευρά, και ειδικά το U.S. Department of Energy, ως καταλύτης. 

Η κοινή δήλωση της 7ης Νοεμβρίου 2025 είναι από τις σπάνιες στιγμές που η διπλωματία γράφει καθαρά τι θέλει: οι χώρες του διαδρόμου συνεργάζονται στενά για να αυξήσουν τη χρήση των διαδρομών από την Ελλάδα προς την Ουκρανία, και οι ΗΠΑ "είναι έτοιμες για να ανοίξουν δρόμο” ώστε οι προμηθευτές τους να διοχετεύσουν LNG προς ελληνικούς τερματικούς σταθμούς ακριβώς γι’ αυτόν τον σκοπό. Δεν είναι απλώς πολιτική δήλωση. Είναι σήμα γεωπολιτικών επιλογών.

Το δεύτερο σκέλος είναι οι επενδυτές και τα εμπορικά συμβόλαια. Γιατί χωρίς διασφάλιση φορτίων και χωρίς σοβαρές διάρκειες συμβολαίων, καμιά υποδομή δεν λειτουργεί σωστά. 

Στο ελληνικό κάδρο η προώθηση του διαδρόμου βασίζεται σε δύο κατηγορίες κινήσεων: (α) μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας αμερικανικού LNG με ορίζοντα δεκαετιών, και (β) συγκεκριμένες εμπορικές πράξεις που φέρνουν, επιτέλους, την πρώτη ροή προς Ουκρανία.

Στην πρώτη κατηγορία, ξεχωρίζει η συμφωνία της κοινοπραξίας AKTOR-ΔΕΠΑ Εμπορίας με την Venture Global LNG για 20ετές συμβόλαιο και ποσότητες που αναφέρονται έως 4 bcm, ως "πρώτο μακροπρόθεσμο” τέτοιο συμβόλαιο στη ΝΑ Ευρώπη.

Στη δεύτερη κατηγορία, έχουμε την ενέργεια που κάνει το project να σταματήσει να είναι απλά μια παρουσίαση στο powerpoint: η ATLANTIC SEE LNG TRADE (AKTOR/ΔΕΠΑ) υπέγραψε την πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG προς την Naftogaz, με προμηθευτή την BP, και με προοπτική τα πρώτα φορτία να έρθουν στη Ρεβυθούσα και να κινηθούν προς Ουκρανία ήδη από τον Μάρτιο 2026. Αυτή είναι η στιγμή της αλήθειας όπου από σταγόνες μετατρέπονται σε πραγματικές ροές, όπως περιγράφηκε εύστοχα και από την αμερικανική πλευρά στις δημόσιες τοποθετήσεις που συνόδευσαν τη διαδικασία.

Και τώρα πάμε στα βαρετά, που είναι όμως ουσία για όλο το έργο: τις ρυθμίσεις. 
Για να υπάρξει κοινό προϊόν, πρέπει να υπάρξουν κοινές δημοπρασίες/προϊόντα δυναμικότητας (τα λεγόμενα Route προϊόντα) με συντονισμό των διαχειριστών από Ελλάδα μέχρι Ουκρανία. 

Αυτό ακριβώς βλέπουμε να στήνεται: διαδικασίες διαβούλευσης, δημοπρασίες για Route 1, και παράλληλες κινήσεις ώστε να εγκριθούν ρυθμιστικά και άλλα route products. Δεν αρκεί μόνο να υπάρχει αγωγός, αλλά χρειάζονται και κανόνες κατανομής, συμβατότητα στις χρεώσεις, μηχανισμοί που να μην τιμωρούν οικονομικά τη διασυνοριακή ροή, και κυρίως εμπορικός ρεαλισμός. Δηλαδή να βγαίνουν τα νούμερα για όσους θα αγοράσουν και θα πουλήσουν στη διαδρομή.

Εδώ ακριβώς φαίνεται γιατί ο ρόλος του Παπασταύρου έχει σήμερα σημασία. Δεν είναι απλώς άλλος ένας "υποστηρικτής”. Είναι ο υπουργός που πήγε στην Ουάσιγκτον, έβαλε στο τραπέζι τις εκκρεμότητες της πλήρους διασύνδεσης των πέντε συστημάτων, και συμφωνήθηκε η σύσταση ομάδας εργασίας για να λυθούν τα πρακτικά ζητήματα, όχι σε γενικόλογες συνόδους, αλλά με task list. Αυτό, στην πράξη, είναι που ξεχωρίζει τους "εκφραστές στρατηγικής” από τους "υλοποιητές”.

Εδώ για μια ακόμη φορά βλέπουμε την μικρόνοη ευρωπαϊκή προσέγγιση, το ευρωπαϊκό παράδοξο: ενώ η ΕΕ με τις ΗΠΑ μιλά για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο, και ενώ το 2027 είναι επίσημος πολιτικός στόχος σε επίπεδο κυρώσεων/πολιτικής, στην πράξη η στήριξη των νότιων-ανατολικών διαδρομών μπαίνει σε δεύτερη ταχύτητα. 

Την ίδια ώρα, η Γερμανία έχτισε υποδομές LNG με κρατική/ρυθμιστική στήριξη τέτοια που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μέτρο επιδότησης περίπου €4,06 δισ. για τη λειτουργία τεσσάρων FSRUs. Η βόρεια Ευρώπη έτρεξε, με τερματικούς σταθμούς, με αγορές, με σχήματα επιδότησης, ακόμη και με υπερ-διευκολύνσεις που σήμερα συζητούνται (και δικαστικά) ως στρεβλώσεις ανταγωνισμού.

Στη Βαλτική, η "εναλλακτική διαδρομή” που συχνά αναφέρεται (και πρέπει να είμαστε ακριβείς) δεν είναι ότι η Λετονία έχει κάποιον μεγάλο LNG τερματικό σταθμό που να ανταγωνίζεται τον νότο. Η Λετονία, μετά το 2023, καλύπτει ανάγκες μέσω εισαγωγών από γειτονικά συστήματα και LNG που φτάνει από Klaipėda LNG Terminal και Inkoo LNG terminal, αξιοποιώντας και την αποθήκη Inčukalns Underground Gas Storage ως κρίσιμο εργαλείο εξισορρόπησης. Ακόμη και το σχέδιο Skulte, που κατά καιρούς παρουσιαζόταν ως "λετονική λύση”, πάγωσε/αποσύρθηκε πολιτικά ως μη βιώσιμο. 

Άρα, η "βόρεια οδός” είναι στην πραγματικότητα ένα πλέγμα γερμανικών/βόρειων τερματικών και βαλτικών logistics που τροφοδοτούν την κεντρική Ευρώπη, και δυνητικά πιθανόν να μπορούν να φτάνουν στην Ουκρανία μέσω Πολωνίας/Σλοβακίας. Υπάρχει, αλλά είναι άλλη γεωγραφία, άλλα κόστη, άλλες συμφόρησεις δικτύων. Το νότιο σκέλος, από την Ελλάδα, είναι το συμπληρωματικό μισό της ενεργειακής ασφάλειας της ηπείρου, που όμως για χρόνια αντιμετωπίστηκε σαν περιφερειακό έργο.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, η αγορά δεν συγκινείται από γεωπολιτικά αφηγήματα αν δεν έχουν κλειδώσει οι όροι λειτουργίας. Το είδαμε και στις δημοπρασίες, όπου η ζήτηση δεν ήταν αυτή που θα ήθελαν οι σχεδιαστές του έργου, υπενθυμίζοντας ότι χωρίς σωστό risk-sharing, χωρίς ανταγωνιστικά τιμολόγια και χωρίς καθαρούς κανόνες, η στρατηγική δεν θα μετατραπεί σε εμπορεύσιμο φορτίο. Η Ευρώπη εδώ καλείται να διαλέξει: θέλει πραγματικά να θωρακίσει την Ουκρανία και την Ανατολική της πτέρυγα, ή θέλει απλώς να το λέει ότι θέλει;

Αν όντως το θέλει, ο Κάθετος Διάδρομος είναι το πιο χειροπιαστό τεστ. Υπάρχει πολιτική βούληση από την Αθήνα, υπάρχει σαφής εντολή από τις ΗΠΑ, υπάρχουν εμπορικές συμφωνίες για να ξεκινήσουν να υπάρχουν ροές, και υπάρχει ένας υπουργός που φαίνεται να καταλαβαίνει ότι τα "μικρά” (ρυθμιστικά, τεχνικά, τιμολογιακά) είναι το πραγματικό έργο.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Παπασταύρου έκανε προσπάθεια. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα σταματήσει να αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως χάρτη διακοπών και θα τη δει ως αυτό που, αντικειμενικά, μπορεί να γίνει: η νότια βαλβίδα ασφάλειας της Ευρώπης, όταν ο βορράς πιέζεται, όταν οι διαδρομές αλλάζουν και όταν η Ουκρανία δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει άλλον έναν χειμώνα με ευχές. 

Θα βάλει, επιτέλους, η Ενωμένη Ευρώπη πλάτη; ή θα συνεχίσει να χειροκροτεί το έργο από μακριά, επενδύοντας όπως συχνά μόνο στη Γερμανική λύση, μέχρι να χρειαστεί όλοι να πληρώσουμε πολύ ακριβότερα τις Γερμανικές Λύσεις εκ των υστέρων;

agissilaos@gmail.com