Φυσάμε το γιαούρτι

Του Χρήστου Χωμενίδη

Βρέχει. Ουρούν τα αγγελούδια, όπως λέει μια φίλη μου. Ανέκαθεν ουρούσαν. Για αυτό και οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν από τα αρχαία χρόνια, από την Κίνα του 1000 π.Χ., ομπρέλες. Ήξεραν επιπλέον ότι η βροχή ήταν καλό πράγμα -τι καλό; απολύτως αναγκαίο!- για να ποτίζεται η γη και για να ξεδιψούν οι ίδιοι. Την ανομβρία ξόρκιζαν με προσευχές και με τελετουργίες. Την ξηρότητα έτρεμαν. Όχι την υγρασία.

Βρέχει. Έχουμε από προχθές όλοι προειδοποιηθεί σχετικά. Με αναρτήσεις μετεωρολόγων. Με πηχαίους τίτλους στις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες. "Προβλέπονται έντονα φαινόμενα! Θα σημειωθούν καταιγίδες, κατά τόπους και χαλαζοπτώσεις, στα ορεινά θα χιονίσει!" Πρόκειται -μας εξήγησαν- για ένα χαμηλό βαρομετρικό, το οποίο μας έρχεται από την κεντρική Ευρώπη. Ίσως να κάνω λάθος, να κατηφορίζει από τα όρη του Καυκάσου. Έχει και όνομα. Λίζυ; Άγκαθα; Φαέθων; Προσπαθώ να θυμηθώ από πότε ξεκίνησε η συνήθεια να βαφτίζουν τις κακοκαιρίες – ως κακοκαιρίες εννοούμε πλέον και τα κύματα ζέστης. Από πότε άρχισαν τα δελτία καιρού να θυμίζουν πολεμικά ανακοινωθέντα.

Εξ απαλών ονύχων, από νήπια, το μαθαίναμε. Πως τον χειμώνα το θερμόμετρο πέφτει. Και το καλοκαίρι ανεβαίνει. Ότι τον Αύγουστο φυσούν μελτέμια κι ο Μάρτης είναι ενίοτε γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης. Ως μαθητές ελπίζαμε να το στρώσει όχι για να κλείσουν τα σχολεία. Μα για να παίξουμε χιονοπόλεμο στις αυλές τους, για να φτιάξουμε χιονάνθρωπους. Σπάνια, σε εξαιρετικές μονάχα περιπτώσεις, κλείνονταν μέσα οι άνθρωποι, γίνονταν ελεύθεροι πολιορκημένοι της κακοκαιρίας. Στα απομακρυσμένα μέρη, στα χωριά που δεν είχαν εύκολη σύνδεση με τα μεγάλα αστικά κέντρα, που ήταν πιθανόν να αποκλειστούν, τα νοικοκυριά έκαναν προμήθειες σε είδη πρώτης ανάγκης. Για να τη βγάζουν καθαρή ό,τι και να συνέβαινε.

Στέκω με τα καλά μου; Δεν χαμπαριάζω ότι το κλίμα έχει πλέον απορυθμιστεί; Έχω ξεχάσει τον κυκλώνα Ντάνιελ, που κυριολεκτικά ξεπάτωσε τη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023; Την πλημμύρα στη Μάνδρα Αττικής, που άφησε πίσω της εικοσιτέσσερις νεκρούς, τον Νοέμβριο του 2017 ; Αρνούμαι μήπως ότι για την εκατόμβη στο Μάτι εκτός από την κρατική ανεπάρκεια, ευθύνονταν και οι άνεμοι που έπνεαν λυσσασμένα και φούντωσαν την πυρκαγιά και την έκαναν "megafire”;

Ουδόλως, φίλοι, αμφισβητώ την κλιματική αλλαγή - ίσως μάλιστα το "κλιματική καταστροφή" να είναι ακριβέστερος όρος. Έφριξα όταν ο Τραμπ αναφώνησε "drill, baby, drill!”, "τρύπα, μωρό μου, τρύπα!", προκρίνοντας τις μαζικές εξορύξεις πετρελαίου και φυσικού αερίου έναντι της πράσινης ενέργειας. Προβληματίζομαι έντονα που η περιβαλλοντική αφύπνιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επιφέρει δυσβάσταχτο κόστος, οικονομικό και κοινωνικό. Ασφαλώς δε συμφωνώ πως όταν απειλείται θεομηνία, πρώτη προτεραιότητα είναι η προστασία των ανθρώπων. Το 112 έχει επανειλημμένα αποδειχθεί σωτήριο. 

Πού έγκειται συνεπώς η ένστασή μου; Θα τη συνόψιζα με μια παροιμία: "Όποιος καεί στον χυλό, φυσάει και το γιαούρτι." Θα μου απαντούσε ίσως κάποιος με μια άλλη παροιμία: "Φύλαγε τα ρούχα σου για να’χεις τα μισά." "Είναι κακό" θα με ρωτούσε "να φαινόμαστε προνοητικοί, ακόμα κι αν αγγίζουμε κάποτε την υπερβολή; Ποιος βλάφθηκε που την περασμένη εβδομάδα έκλεισαν για μία μέρα τα σχολεία στην Αττική; Τα μαθήματα έγιναν διαδικτυακά. Σώσαμε ζωές; Σίγουρα γλυτώσαμε ταλαιπωρία."

Ναι, είναι κακή αυτή η αντίδραση όταν γίνεται κανόνας. Για δύο λόγους.

Πρώτον, η εκάστοτε κυβέρνηση αντί να ανασκουμπωθεί, επαναπαύεται. Υπάρχει ενδεχόμενο να πλημμυρίσουν οι δρόμοι; Αντί να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα -σε καμιά άλλη πόλη του ανεπτυγμένου κόσμου, δεν σου ανεβαίνει το νερό στο γόνατο άμα βρέξει επί δυό ώρες-, διακόπτουμε απλώς την κυκλοφορία των οχημάτων. Έχουμε ασυντήρητα σχολικά κτήρια, που οι σκεπές τους στάζουν; Τα κλείνουμε ώσπου να στεγνώσουν. Η χώρα εν ολίγοις λειτουργεί κανονικά μονάχα σε συνθήκες καλοκαιρίας. Τείνει να μοιάσει με θερινό σινεμά.

Δεύτερον -και ακόμα χειρότερον-, στους πολίτες καλλιεργείται μια φοβική νοοτροπία. Κινδυνεύουν να καταλήξουν σαν τα μαμόθρεφτα παιδιά. "Μείνετε μέσα για να μην πνιγείτε! Ή έστω για να μην πουντιάσετε!" τους φωνάζει το υπερπροστατευτικό κράτος. "Αποφύγετε τον συγχρωτισμό με άλλους, σέρνεται γρίπη…" Πρέπει να είμαστε, μας λένε, κοινωνικά υπεύθυνοι. Από την υπευθυνότητα, αλοίμονο, μέχρι την υποχονδρία, μέχρι την υστερική στάση ζωής, ένα τσιγάρο δρόμος. 

(Το οποίο τσιγάρο έχει απαγορευτεί σε πιο "προοδευμένες" χώρες και στους δημόσιους χώρους, και στα πάρκα και στις πλαζ ακόμα. Σε αντίθεση με τη χρήση χασίς, που τείνει να νομιμοποιηθεί γενικώς. Έχεις έτσι το παράδοξο όλο το Μανχάταν να βρωμάει -κατ’άλλους να μοσχοβολάει- μπάφο μα αν τολμήσεις να ανάψεις ένα μάρλμπορο, να βρίσκεις μπελά. Αυτό ωστόσο είναι μια άλλη ιστορία…)

Βιώσαμε σχετικά πρόσφατα τις αλλεπάλληλες καραντίνες. Βεβαίως και μας προφύλαξαν, σε σημαντικό βαθμό, από τη διάδοση του κόβιντ. Σε παρά πολύ όμως κόσμο άφησαν βαθιά ψυχικά τραύματα. Αν -κούφια η ώρα- συμβεί μια ανάλογη πανδημία, ξανά στα καταφύγια θα τη βγάλουμε; Πάλι θα ακούμε ότι δεν έχουμε δικαίωμα να επιβαρύνουμε, αρρωσταίνοντας, το σύστημα υγείας; Πως δεν υπάρχουν οι απαραίτητες δομές; Πως η παθητική αντίσταση είναι η μόνη μας επιλογή;

Άλλο να έχεις συμπεριφορά ώριμου ενήλικα. Άλλο ανακλαστικά χελώνας. Η οποία, με το παραμικρό, ζαρώνει στο καβούκι της. Εξασφαλίζοντας έτσι έναν βίο μακρύ πλην πληκτικότατο.

Η βροχή σταμάτησε. Ένας ήλιος λαμπρός, εκτυφλωτικός σχεδόν, φωτίζει την Αθήνα. Σε ένα δυστοπικό μέλλον, τώρα θα βαρούσε το 112. Η χρήση του θα είχε αντιστραφεί. Θα μας ειδοποιούσε όχι πότε να λουφάξουμε. Αλλά πότε έχουμε το δικαίωμα να ξεμυτίσουμε. Ειλικρινά δεν ξέρω πόσο απέχουμε από κάτι τέτοιο.-

* Ο Χρήστος Χωμενίδης είναι συγγραφέας