Goldman Sachs, BofA, Deutsche Bank, Capital Economics, Berenberg: Ποιες οι επιπτώσεις των νέων δασμών Τραμπ – Πώς θα "απαντήσει" η Ευρώπη, ποιο μεγάλο "όπλο" κατέχει

Της Ελευθερίας Κούρταλη

Μικρές αναμένονται οι επιπτώσεις στο ΑΕΠ για τις οκτώ χώρες τις οποίες στοχεύει ο Τραμπ με νέους δασμούς – αν φυσικά μπορέσουν να εφαρμοστούν τελικά - με τις μεγαλύτερες ωστόσο να δέχονται Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο. Σε κάθε περίπτωση, η αρνητική επίδραση θα είναι μικρότερη εάν οι χώρες ανακατευθύνουν το εμπόριο μέσω χωρών της ΕΕ. Οι πολιτικές επιπτώσεις θα είναι ωστόσο πολύ μεγαλύτερες από τις οικονομικές. Θα πρέπει να προετοιμαστούμε για περισσότερο θόρυβο, προειδοποιούν οι διεθνείς οίκοι.

Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλουν δασμό 10% στις εισαγωγές από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες (Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία και Φινλανδία) από την 1η Φεβρουαρίου. Σχεδιάζει να αυξήσει αυτόν τον δασμό στο 25% την 1η Ιουνίου και να διατηρήσει τον δασμό μέχρι οι ΗΠΑ να καταλήξουν σε συμφωνία για την αγορά της Γροιλανδίας. 

Η Goldman Sachs τονίζει πως είναι εξαιρετικά αβέβαιο εάν αυτοί οι δασμοί θα εφαρμοστούν.

Οι ανακοινωθέντες δασμοί θα ισχύουν για κράτη - μέλη της ΕΕ που αντιπροσωπεύουν περίπου 270 δισεκατομμύρια ευρώ ετήσιων εξαγωγών προς τις ΗΠΑ, ή περίπου το ήμισυ των εξαγωγών της ΕΕ προς τις ΗΠΑ, όπως σημειώνει. Οι επηρεαζόμενες εξαγωγές θα αξίζουν 3 με 3,5% του ΑΕΠ στη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία εάν εφαρμοστούν ως γενικός δασμός σε όλες τις εξαγωγές αγαθών προς τις ΗΠΑ και 1,5 με 2% του ΑΕΠ εάν εφαρμοστούν μόνο σε αγαθά που υπόκεινται επί του παρόντος στον αμοιβαίο δασμό των ΗΠΑ. Συνολικά, οι επηρεαζόμενες εξαγωγές θα αξίζουν 1-1,5% του ΑΕΠ για την ευρωζώνη και 1-2% του ΑΕΠ για το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η Goldman εκτιμά ότι ένας δασμός 10% από τις ΗΠΑ — εάν εφαρμοστεί — θα μειώσει το πραγματικό ΑΕΠ κατά 0,1 με 0,2% στις πληγείσες χώρες μέσω της μείωσης του εμπορίου. Το μεγαλύτερο πλήγμα θα δεχθεί η Γερμανία, περίπου 0,2%, εάν εφαρμοστεί ως σταδιακός αμοιβαίος δασμός 10% (κάτι που φαίνεται πιο πιθανό) και 0,3% εάν εφαρμοστεί ως γενικός δασμός. 

Για την ευρωζώνη στο σύνολό της, η υπονοούμενη αρνητική επίδραση στο ΑΕΠ είναι περίπου 0,1%, παρόμοια με το Ηνωμένο Βασίλειο. Το πλήγμα θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο σε περίπτωση δυσμενών επιπτώσεων στην εμπιστοσύνη ή στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αλλά η αρνητική επίδραση θα ήταν μικρότερη εάν οι χώρες ανακατευθύνονταν το εμπόριο μέσω χωρών της ΕΕ που δεν υπόκεινται στον πρόσθετο δασμό. Το πλήγμα στο ΑΕΠ μεταξύ των χωρών θα αυξανόταν σε πλήγμα 0,25 - 0,5% για έναν δασμό 25%. Όλα αυτά τα πλήγματα στο ΑΕΠ θα προστεθούν στην αρνητική επίδραση 0,4% στο πραγματικό ΑΕΠ που εκτίμησε η αμερικάνικη τράπεζα από τις αυξήσεις των δασμών του περασμένου έτους.

Οι επιπτώσεις στον πληθωρισμό πιθανότατα θα ήταν πολύ μικρές λόγω της χαμηλότερης ζήτησης, όπως τονίζει η Goldman, υποθέτοντας ότι δεν θα υπάρξουν αντίποινα. Ένας απλός κανόνας Taylor — στον οποίο οι κεντρικές τράπεζες αντιδρούν στο ΑΕΠ και τον πληθωρισμό — θα υποδείκνυε μέτρια χαμηλότερα επιτόκια πολιτικής.

Τέλος, η Goldman βλέπει τρία πιθανά επίπεδα αντιποίνων της ΕΕ έναντι περαιτέρω δασμών των ΗΠΑ:

- Καθυστέρηση της εφαρμογής της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, καθώς η συμφωνημένη μείωση των δασμών των ΗΠΑ απαιτεί επικύρωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η G.S εκτιμά πως η ΕΕ δεν θα αντιμετωπίσει κανένα εμπόδιο για να το πράξει.

- Επιβολή αντιποίνων σε αμερικανικά προϊόντα χρησιμοποιώντας τους εγκεκριμένους καταλόγους του περασμένου έτους. Αυτοί περιλαμβάνουν έναν κατάλογο 25 δισεκατομμυρίων ευρώ που αντιστοιχούσε στην αξία των αμερικανικών δασμών σε χάλυβα και αλουμίνιο (συμπεριλαμβανομένων των σπόρων σόγιας, του χαλκού, του σιδήρου, των μοτοσικλετών, του χυμού πορτοκαλιού) ή προηγούμενα σχέδια για στόχευση έως και 93 δισεκατομμυρίων ευρώ σε εισαγωγές από τις ΗΠΑ (με δασμούς που καλύπτουν ένα πολύ ευρύτερο σύνολο αγαθών, συμπεριλαμβανομένων αεροσκαφών, αυτοκινήτων, γεωργικών προϊόντων κ.λπ.). Τα αντίποινα θα συνεπάγονταν μέτρια ανοδική πίεση στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό.

- Ενεργοποίηση του Μέσου Κατά του Καταναγκασμού (ACI), το οποίο έχει σχεδιαστεί για περιπτώσεις όπως αυτή. Η ενεργοποίηση δεν σημαίνει εφαρμογή (η οποία απαιτεί πολλά βήματα), αλλά σηματοδοτεί πιθανή δράση της ΕΕ και δίνει χρόνο για διαπραγματεύσεις. Το ACI θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια σειρά από εργαλεία πολιτικής ευρύτερα από τους δασμούς, όπως επενδυτικούς περιορισμούς, φορολόγηση περιουσιακών στοιχείων και υπηρεσιών των ΗΠΑ, όπως ψηφιακές υπηρεσίες κ.λπ. 

H Goldman θεωρεί πως είναι πιο δύσκολο να υπάρξουν αντίποινα από το Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με την προσέγγιση της χώρας κατά τη διάρκεια των εμπορικών διαπραγματεύσεων πέρυσι. Αναμένει έτσι ότι θα επικεντρωθεί στη διπλωματική συνεργασία με τον Τραμπ.

Από την πλευρά της, η Bank of America επισημαίνει πως οι οκτώ χώρες που στόχευσε ο Τραμπ αντιπροσωπεύουν περίπου το 11% των εισαγωγών των ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πώς θα εφαρμοστούν οι δασμοί, καθώς όλες εκτός από τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο (2% των εισαγωγών) βρίσκονται στην ΕΕ. Επομένως, είτε οι δασμοί θα πρέπει να εφαρμοστούν σε ολόκληρη την ΕΕ (πάνω από το 15% των εισαγωγών), είτε τα αγαθά από τις άλλες έξι χώρες θα μπορούσαν απλώς να αποσταλούν στις ΗΠΑ μέσω χωρών όπως η Ισπανία και η Ιταλία, οι οποίες δεν υπόκεινται στα τελευταία μέτρα. Εκτός εάν οι δασμοί ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ (ο Τραμπ δεν το έχει δηλώσει μέχρι στιγμής), ο οικονομικός αντίκτυπος στις ΗΠΑ θα είναι ελάχιστος.

Κατά την άποψη της BofA, οι τελευταίοι δασμοί θα επιβληθούν στο πλαίσιο του IEEPA. Εάν αυτό είναι σωστό, αυξάνει το διακύβευμα για την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για το IEEPA. Μια αρνητική απόφαση θα είχε πλέον γεωπολιτικές συνέπειες. Ένας τρόπος να παρακαμφθεί αυτό θα ήταν το Δικαστήριο να διαφοροποιήσει μεταξύ των αμοιβαίων δασμών της 2ας Απριλίου και άλλων μέτρων (π.χ. φαιντανύλη, Γροιλανδία). 

Το κόστος του νέου συνόλου δασμών είναι επίσης πιθανό να είναι μικρό για τις εμπλεκόμενες χώρες της ΕΕ, εκτός εάν οι δασμοί ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ. Το πιο σημαντικό είναι ότι η νέα ανακοίνωση δασμών δείχνει ότι η συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ που υπογράφηκε πέρυσι, όπως έχει επισημάνει και η BofA, δεν επρόκειτο ποτέ να εξαλείψει την αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα επέστρεψε, και αυτό έχει κόστος εάν το σοκ είναι επίμονο. Η περσινή "συμφωνία" παρείχε ένα "πλαίσιο" για μελλοντικές συμφωνίες, καθώς έδειξε ότι όταν η ΕΕ βρίσκεται σε δύσκολη θέση, της λείπει η ευελιξία και η δύναμη να διαπραγματευτεί στρατηγικά. Αυτή ήταν πάντα μια ανοιχτή πρόσκληση να στριμωχτεί ξανά η περιοχή, τονίζει η αμερικάνικη τράπεζα.

Αυτή τη φορά, ωστόσο, η Ευρώπη μπορεί να μην έχει άλλη επιλογή από το να αντιδράσει, δεδομένου ότι διακυβεύεται η εδαφική ακεραιότητα. Προς το παρόν, φαίνεται ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα παγώσει την εφαρμογή της συμφωνίας του περασμένου έτους. Υπάρχει μια έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου, πιθανώς στο δεύτερο μέρος της εβδομάδας, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω δράση. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει την ενεργοποίηση του εργαλείου της ΕΕ κατά του καταναγκασμού, το οποίο ενδεχομένως θα επέκτεινε τα αντίποινα πέρα από τα εμπορεύματα.

Η Deutsche Bank βλέπει πως υπάρχει πιθανότητα πλέον η ΕΕ να χρησιμοποιήσει ως όπλο τα αμερικάνικα assets που κατέχει.  Οι ευρωπαϊκές χώρες κατέχουν 8 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά ομόλογα και μετοχές, σχεδόν διπλάσια από ό,τι ο υπόλοιπος κόσμος μαζί. Σε ένα περιβάλλον όπου η γεωοικονομική σταθερότητα της δυτικής συμμαχίας διαταράσσεται υπαρξιακά, δεν είναι σαφές γιατί οι Ευρωπαίοι θα ήταν τόσο πρόθυμοι να διαδραματίσουν αυτόν τον ρόλο. Τα συνταξιοδοτικά ταμεία της Δανίας ήταν από τα πρώτα που επαναπατρίσανε χρήματα και μείωσαν την έκθεσή τους σε δολάρια πέρυσι τέτοια εποχή. Με την έκθεση σε δολάρια ΗΠΑ να παραμένει πολύ υψηλή σε όλη την Ευρώπη, οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών έχουν τη δυνατότητα να ενθαρρύνουν περαιτέρω την επανεξισορρόπηση του δολαρίου.

Και η Capital Economics εκτιμά πως αν υλοποιηθούν οι δασμοί Τραμπ ο οικονομικός αντίκτυπος θα είναι μέτριος: με βάση την ονομαστική τους αξία, οι δασμοί θα μειώσουν κατά μερικά δέκατα της ποσοστιαίας μονάδας το ΑΕΠ στις πληγείσες οικονομίες, ενώ θα προσθέσουν παρόμοιο ποσό στον πληθωρισμό των ΗΠΑ. Οι πολιτικές και γεωπολιτικές συνέπειες θα είναι πολύ μεγαλύτερες ωστόσο.

Η νομική βάση για τους δασμούς είναι ασαφής, τονίζει ο οίκος. Οποιαδήποτε προσπάθεια να βασιστεί κανείς σε εξουσίες έκτακτης ανάγκης - όπως αυτές που προβλέπονται στον Διεθνή Νόμο περί Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης, IEEPA - ενδέχεται να περιοριστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο Τραμπ δεν έχει πάντα υλοποιήσει παρόμοιες απειλές, συμπεριλαμβανομένου ενός προτεινόμενου δασμού 10% στον Καναδά. Η επιβολή δασμών σε μερικές χώρες της ΕΕ - αλλά όχι στην ΕΕ στο σύνολό της - πιθανότατα θα οδηγήσει σε εκτεταμένη αναδρομολόγηση του εμπορίου εντός του μπλοκ, προκειμένου να αποφευχθούν οι δασμοί.

Αν η περασμένη χρονιά έδειξε κάτι, αυτό είναι ότι οι μακροοικονομικές επιπτώσεις των δασμών είναι αβέβαιες και μη γραμμικές. Ακόμα κι έτσι, οι χώρες που είναι πιο εκτεθειμένες είναι εκείνες με τα μεγαλύτερα μερίδια εξαγωγών προς τις ΗΠΑ - κυρίως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία. Ένας δασμός 10% θα μπορούσε να μειώσει το ΑΕΠ σε αυτές τις οικονομίες κατά περίπου 0,1%, ενώ ένας δασμός 25% θα μπορούσε να μειώσει την παραγωγή κατά 0,2-0,3%. Ο αντίκτυπος στις άλλες χώρες θα ήταν πιθανώς μικρότερος. Με όλες τις άλλες παραμέτρους σταθερές, τέτοιοι δασμοί θα μπορούσαν να προσθέσουν περίπου 0,1-0,2% στον πληθωρισμό των ΗΠΑ, αν και, όπως έχει δείξει η πρόσφατη εμπειρία, αυτές οι επιπτώσεις μπορούν εύκολα να αντισταθμιστούν από άλλους παράγοντες.

Οι πολιτικές επιπτώσεις θα ήταν πολύ μεγαλύτερες από τις οικονομικές, τονίζει η Capital Economics. Οποιαδήποτε προσπάθεια των ΗΠΑ να καταλάβουν τη Γροιλανδία με τη βία ή να εξαναγκάσουν τη Δανία να παραχωρήσει το έδαφος θα προκαλούσε ρήξη στις διατλαντικές σχέσεις και θα προκαλούσε ενδεχομένως ανεπανόρθωτη ζημιά στο ΝΑΤΟ. Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν δείξει προθυμία για συμβιβασμούς με τις ΗΠΑ σε θέματα όπως το εμπόριο, οι αμυντικές δαπάνες και η Ουκρανία, η κυριαρχία επί της Γροιλανδίας είναι απίθανο να είναι διαπραγματεύσιμη. Η κυβέρνηση της Δανίας δεν έχει καμία εξουσία να μεταβιβάσει το έδαφος χωρίς τη συγκατάθεση του πληθυσμού της Γροιλανδίας. Ωστόσο, εκτός από μια μεταβίβαση κυριαρχίας, η Ευρώπη πιθανότατα θα ήταν ανοιχτή σε ευρείες παραχωρήσεις - καθιστώντας δυνατό να φανταστεί κανείς μια "συμφωνία" που ο Τραμπ θα μπορούσε να παρουσιάσει ως νίκη.

Ο Τραμπ θέλει να αναγκάσει τη Δανία και τους Ευρωπαίους υποστηρικτές της να πουλήσουν τη Γροιλανδία στις ΗΠΑ επιβάλλοντας δασμούς. Για την Ευρώπη, αυτός είναι ένας σοβαρός γεωπολιτικός πονοκέφαλος και ένα μέτριας σημασίας οικονομικό πρόβλημα, τονίζει και η Berenberg. Αλλά θα μπορούσε επίσης να γυρίσει μπούμερανγκ για τον Τραμπ, ο οποίος αντιμετωπίζει αντίσταση από ανώτερα στελέχη των Ρεπουμπλικανών στις ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση πρέπει προετοιμαστούμε για περισσότερο θόρυβο, επισημαίνει ο οίκος.

Η Ευρώπη χρειάζεται τον Τραμπ για να υπερασπιστεί την Ουκρανία. Μια σκληρή και πολύ έντονη απάντηση στον Τραμπ θα ήταν επομένως επικίνδυνη. Σε μια ακραία περίπτωση, μια αμερικανική εισβολή στη Γροιλανδία θα μπορούσε να διαλύσει τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Το γεγονός ότι ο Τραμπ έχει απειλήσει να επιβάλει περαιτέρω δασμούς στους συμμάχους των ΗΠΑ για γεωστρατηγικούς και όχι για οικονομικούς λόγους είναι κάτι καινούργιο πάντως.

Πέρυσι, η παγκόσμια οικονομία αντιμετώπισε τους δασμούς του Τραμπ καλύτερα από ό,τι πολλοί φοβόντουσαν, σημειώνει η Berenberg. Η νέα απειλή του Τραμπ μειώνει τις ελπίδες ότι θα προκαλέσει λιγότερο χάος στους δασμούς φέτος από ό,τι το 2025. Τι διακυβεύεται; Το 2024, οι ΗΠΑ εισήγαγαν αγαθά αξίας περίπου 350 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις οκτώ χώρες που ο Τραμπ απειλεί τώρα με νέους δασμούς. Ένας πρόσθετος δασμός 10% στα αγαθά από αυτές τις χώρες θα μπορούσε τελικά να αυξήσει τις τιμές καταναλωτή στις ΗΠΑ έως και 0,15%. Ωστόσο, η απειλή του Τραμπ θέτει σε κίνδυνο ολόκληρη τη συμφωνία δασμών ΗΠΑ-ΕΕ. Στην απίθανη περίπτωση που η συμφωνία δεν εφαρμοστεί, η ζημιά για τους Αμερικανούς καταναλωτές θα μπορούσε να είναι σχεδόν τρεις φορές μεγαλύτερη στο τέλος.

Οι πρόσθετοι δασμοί και η επίμονη αβεβαιότητα θα μπορούσαν να επιδεινώσουν το επιχειρηματικό κλίμα στην ΕΕ και να μειώσουν την ανάπτυξη κατά 0,1-0,2 ποσοστιαίες μονάδες. Ωστόσο, η νομική βάση για τους νέους δασμούς είναι αδύναμη. Δεν είναι σαφές εάν ο Τραμπ μπορεί καν να τους εφαρμόσει, τονίζει και η Berenberg. Το Ανώτατο Δικαστήριο θα μπορούσε σύντομα να θέσει τέλος σε αυτό με την απόφασή του για τους δασμούς της "Ημέρας της Απελευθέρωσης". Η νέα απειλή δασμών Τραμπ υπογραμμίζει τους κινδύνους για την ανάπτυξη, λίγο περισσότερο για την Ευρώπη παρά για τις ΗΠΑ. Προς το παρόν, φαίνεται πιο πιθανό ότι οι δασμοί δεν θα εφαρμοστούν ή τουλάχιστον όχι για πολύ.