Η Γενιά των Γονιών της Καληνύχτας

Του Νίκου Ανθρακίδη*

Παιδιά με παππούδες, γονείς με υπερφορτωμένο ωράριο και μια πολιτεία που απουσιάζει από την πιο κρίσιμη ηλικία. Υπάρχει ένα κοινωνικό φαινόμενο που βλέπουμε παντού, αλλά κανείς δεν ονοματίζει πραγματικά. Το "παρκάρισμα των παιδιών" στους παππούδες. Δεν είναι απλώς πρακτική ανάγκη — είναι πλέον κυρίαρχο μοντέλο.

Στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στην περιφέρεια: τα παιδιά περνούν τις ώρες τους με ανθρώπους που μεγάλωσαν σε άλλες εποχές, με άλλες αντοχές, σε ένα εντελώς διαφορετικό κοινωνικό συμβόλαιο. Οι νέοι γονείς δουλεύουν όλο και περισσότερο. Κυνηγούν καριέρα, ευκαιρίες, μισθούς που συχνά δεν επαρκούν, επαγγελματική ασφάλεια σε ένα περιβάλλον που δεν συγχωρεί την απουσία ή τη "χαμηλή διαθεσιμότητα". Και όλα αυτά, σύμφωνα με το κυρίαρχο αφήγημα, "για το καλό των παιδιών". Για να έχουν μέλλον, προοπτικές, μόρφωση, καλύτερη ζωή από τη δική μας.

Όμως, στο παρόν, κάτι λείπει. Πιο σωστά: κάποιος λείπει. Έτσι γεννήθηκε ένας νέος όρος — άτυπος, αλλά εξαιρετικά περιγραφικός: οι γονείς της καληνύχτας. Εκείνοι που επιστρέφουν στο σπίτι λίγο πριν το παιδί κοιμηθεί. Εκείνοι που προλαβαίνουν μόνο ένα φιλί στο μέτωπο, ένα "καληνύχτα", και όλα τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνει ο παππούς και η γιαγιά.

Τα παιδιά όμως ζητούν το αυτονόητο. Αν ρωτήσει κανείς τα παιδιά τι θα ήθελαν περισσότερο από τους γονείς τους, η απάντηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια — απλή, χωρίς φιοριτούρες: "Να είναι μαζί μας στο σπίτι." Όχι για κάτι συγκλονιστικό. Για το παιχνίδι στο πάτωμα. Για το μπάνιο. Για το διάβασμα. Για την αγκαλιά χωρίς λόγο.

Στην παιδική ηλικία, ο χρόνος δεν λειτουργεί όπως στη δική μας. Δεν κάνει υπομονή. Και όταν φύγει, δεν επιστρέφει.

Οι παππούδες μπαίνουν στη θέση της πολιτείας. Εκείνοι που επωμίζονται την πραγματική φροντίδα είναι οι άνθρωποι που κάποτε ονομάζαμε "τρίτη ηλικία". Σήμερα λειτουργούν σαν "δεύτερη γενιά γονέων". Κουβαλούν τσάντες παιδικού, πάνες, καρότσια, κάνουν μεταφορές, babysitting, παιδικές χαρές, παιδοψυχολόγους, παιδιάτρους, δραστηριότητες, και ένα 10ωρο καθημερινό χρονολόγιο φροντίδας που πριν 40 χρόνια το έκαναν στα 30 τους — όχι στα 73 τους.

Και μέσα σε αυτό κρύβεται μια ειρωνεία: πολλοί παππούδες ομολογούν πως την παιδική ηλικία των δικών τους παιδιών δεν την έζησαν "γιατί δούλευαν και αυτοί συνέχεια". Κι έτσι τώρα προσπαθούν να τη ζήσουν δεύτερη φορά — αλλά εις βάρος της υγείας, της κόπωσης και της δικής τους τρίτης ηλικίας.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη ερώτηση: πόσο ρεαλιστικό ή δίκαιο είναι να ζητάμε από ανθρώπους άνω των 70 ετών να αναλάβουν ένα έργο που ούτε η πολιτεία ούτε η αγορά ούτε το παραγωγικό μοντέλο αναλαμβάνουν;

Δυστυχώς, οι κοινωνικές συνέπειες δεν είναι θεωρητικές. Οι ειδικοί της παιδοψυχικής υγείας λένε ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν με απουσία γονεϊκής παρουσίας αναπτύσσουν μεγαλύτερη πιθανότητα για: άγχος, ανασφάλεια, θυμό, δυσκολία στις σχέσεις, μειωμένη αυτοπεποίθηση. Δεν είναι τυχαίο ότι η ψυχική υγεία έχει γίνει ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς υπηρεσιών. Δεν είναι τυχαίο ότι τα περιστατικά σχολικής βίας αυξάνονται. Δεν είναι τυχαίο ότι τα κέντρα παιδοψυχολογικής παρέμβασης πολλαπλασιάζονται.

Όμως αυτές οι πληγές δεν ανοίγουν όταν φτάσει ο άνθρωπος 30 ετών. Ανοίγουν πολύ πιο νωρίς. Στα πρώτα χρόνια της ζωής.

Η εύκολη ανάγνωση θα ήταν να κατηγορήσουμε τους γονείς. Δεν θα ήταν όμως σωστό. Ο σημερινός γονιός δεν έχει την πολυτέλεια να μην εργάζεται. Δεν έχει την πολυτέλεια να αρνηθεί υπερωρίες. Δεν έχει την πολυτέλεια να μην είναι ανταγωνιστικός — ειδικά όταν οι μισθοί συχνά δεν επαρκούν για βασικά έξοδα επιβίωσης.

Ο μόνος υπαίτιος της κατάστασης αυτής είναι το σύστημα. Η σύγκρουση δεν είναι ηθική. Είναι οικονομική και πολιτική.

Δεν αρκεί να μιλάμε για το δημογραφικό και την υπογεννητικότητα. Πρέπει να μιλήσουμε και για τη γονεϊκότητα.

Ανοικτή επιστολή προς τους αρμόδιους υπουργούς Παιδείας, Υγείας, Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας:

Αν θέλουμε ως κοινωνία να φέρνουμε παιδιά στον κόσμο, δεν αρκούν επιδόματα ή εκστρατείες ενημέρωσης. Η Ελλάδα χρειάζεται πολιτικές που θα στηρίξουν την οικογένεια όχι στα χαρτιά, αλλά στα πρώτα 5 χρόνια όπου κρίνονται τα πάντα.

Συγκεκριμένα:

1. Θεσμοθέτηση αξιοπρεπούς ημιαπασχόλησης για νέους γονείς
   Χωρίς να τιμωρείται οικονομικά ή επαγγελματικά.

2. Ενίσχυση και ποιότητα σε δημόσιες δομές φύλαξης
   Όχι "πάρκινγκ παιδιών", αλλά περιβάλλοντα φροντίδας.

3. Φορολογικά κίνητρα για εργοδότες που εφαρμόζουν οικογενειακή πολιτική
   Ευελιξία, όχι μόνο νομική συμμόρφωση.

4. Προστασία τρίτης ηλικίας από άτυπη επιστροφή στην εργασία
   Η σύνταξη δεν είναι κάτεργο babysitting.

5. Επενδύσεις στην ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων
   Η πρόληψη είναι φθηνότερη από τη θεραπεία — οικονομικά και ανθρώπινα.

Τη σημασία της ισορροπίας ανάμεσα στην εργασία και την οικογένεια την είχα συναντήσει και προσωπικά, όταν εργαζόμουν στα headquarters της Booking.com στο Άμστερνταμ. Πολλοί συνάδελφοί μου, όταν γίνονταν γονείς, επέλεγαν την ημιαπασχόληση· είτε με 6ωρη εργασία είτε με τριήμερη ή τετραήμερη εβδομάδα. Η απάντηση της εταιρείας σε τέτοια αιτήματα ήταν σχεδόν πάντα θετική.

Σε ένα άτυπο meeting με τον τότε CEO του οργανισμού, μας δόθηκε η ευκαιρία να του κάνουμε ερωτήσεις επί παντός επιστητού. Όταν ήρθε η σειρά μου, τον ρώτησα πώς καταφέρνει να συνδυάζει ένα τόσο απαιτητικό επαγγελματικό επίπεδο, με συνεχείς διεθνείς μετακινήσεις και, παράλληλα, οικογένεια. Χαμογέλασε, πήρε μια μικρή παύση και, με έναν τόνο που έκρυβε και λίγο αίσθημα τύψεων, μου απάντησε: "Έχω υποσχεθεί στη γυναίκα μου και στα παιδιά μου ότι, σε όποια χώρα κι αν βρίσκομαι μέσα στην εβδομάδα, θα είμαι κάθε Σαββατοκύριακο στο σπίτι."

Ήταν μια απάντηση που είχε τη δική της λογική. Στο επίπεδο του CEO, η θυσία χρόνου είναι αναμενόμενη, διαπραγματεύσιμη και ενσωματωμένη στο ίδιο το συμβόλαιο της καριέρας. Όποιος αποφασίσει να κυνηγήσει επαγγελματική κορυφή σε έναν μεγάλο οργανισμό γνωρίζει ότι το τίμημα θα είναι υψηλό και συχνά προσωπικό.

Το ζήτημα όμως δεν είναι τι κάνει ένας CEO, αλλά τι συμβαίνει με τον απλό εργαζόμενο που δεν κυνηγά την κορυφή της πυραμίδας αλλά απλώς έναν μισθό για να συντηρήσει την οικογένειά του — και που, παρ’ όλα αυτά, καλείται να θυσιάσει ακριβώς τα ίδια: χρόνο, παρουσία, στιγμές, παιδικά χρόνια.

Ο CEO θυσιάζει χρόνο για καριέρα. Ο εργαζόμενος θυσιάζει χρόνο για μισθό. Το πρώτο μπορεί να είναι επιλογή· το δεύτερο δεν επιτρέπεται να γίνει κανονικότητα.

*MSc in International Hospitality Management, Ιδιοκτήτης ξενοδοχειακής μονάδας "BE MY GUEST ATHENS"