Η μάχη των αθωωτικών αποφάσεων- Γιατί "τζαρτζάρονται" πάλι δικαστές και δικηγόροι

Του Παναγιώτη Στάθη

Μια ακόμα έντονη διαφωνία δικαστών και  δικηγόρων καταγράφεται το τελευταίο διάστημα, με φόντο αυτή τη φορά την καθαρογραφή των αθωωτικών αποφάσεων για κατηγορουμένους. Η διαμάχη που εκτυλίσσεται οδηγείται πλέον ενώπιον της Ολομέλειας του Εφετείου Αθηνών καθώς η δικαστική ηγεσία και τον δικηγορικό κόσμο να εκφράζουν διαφορετικές απόψεις για τα όρια της αιτιολόγησης και του τεκμηρίου αθωότητας.

Η σύγκρουση θα κριθεί οριστικά στην Ολομέλεια των Δικαστών του Εφετείου Αθηνών εντός των πρώτων μηνών του 2026. Η επικείμενη συνεδρίαση, η οποία προκλήθηκε μετά από συστηματικές παρεμβάσεις του δικηγόρου Κλωστα Παπαδάκη, και τη θεσμική στήριξη του ΔΣΑ και της Ένωσης Ποινικολόγων και Μαχόμενων Δικηγόρων, όπως και των Ποινικολόγιων , φέρνει στην επιφάνεια δύο ριζικά αντίθετες νομικές προσεγγίσεις για το Κράτος Δικαίου και τη λειτουργία των δικαστηρίων.

Οι δυο απόψεις

Από τη μία πλευρά, η υπεράσπιση και οι συλλογικοί φορείς των δικηγόρων υποστηρίζουν ότι η παρούσα πρακτική της μη καθαρογραφής των αθωωτικών σκεπτικών —η οποία παγιώθηκε με την Υπουργική Απόφαση 2273/2020— πλήττει τον πυρήνα των δικαιωμάτων του πολίτη. Επισημαίνουν ότι το τεκμήριο αθωότητας παραβιάζεται όταν η απαλλαγή παραμένει "άγραφη", τη στιγμή που οι κατηγορίες και τα παραπεμπτικά βουλεύματα παραμένουν εσαεί στα αρχεία. Τονίζουν, επίσης, ότι η έλλειψη αιτιολογίας στερεί από τον αθωωθέντα το δικαίωμα να στραφεί κατά ψευδομαρτύρων, ενώ παράλληλα "εξαφανίζει" την υπερασπιστική νομολογία, καθιστώντας τις νομικές βάσεις δεδομένων όργανα μονομερούς καταγραφής καταδικαστικών κρίσεων.

Στον αντίποδα αυτής της επιχειρηματολογίας, η παρέμβαση του Προέδρου Εφετών, Κωνσταντίνου Κουτσογεώργου, η οποία δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων και την οποία παραθέτουμε αυτούσια στη συνέχεια, εισάγει μια διαφορετική δικονομική και συνταγματική οπτική. Ο κ. Κουτσογεώργος αντιπαραθέτει ότι η ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση που επιβάλλει το Σύνταγμα δεν αποτελεί μέρος της προφορικής απαγγελίας στο ακροατήριο, αλλά της μεταγενέστερης γραπτής σύνταξης, η οποία μπορεί να περιοριστεί οργανωτικά για λόγους ταχύτητας.

Το κεντρικό του επιχείρημα εστιάζει στο ότι η αθωότητα ενσωματώνεται στην προσωπικότητα του πολίτη μέσω του διατακτικού και μόνο. Υποστηρίζει, μάλιστα, ότι η υποχρεωτική αιτιολόγηση των αθωώσεων ενδέχεται να αποβεί εις βάρος του πολίτη, καθώς η έρευνα των "λόγων" απαλλαγής μπορεί να προκαλέσει υποκειμενικές ερμηνείες και προσβολή της προσωπικότητάς του. Καταλήγοντας, ο Πρόεδρος Εφετών προτάσσει την ανάγκη διαχείρισης του αυξημένου φόρτου εργασίας, θεωρώντας ότι η προτεραιότητα πρέπει να παραμείνει στην καθαρογραφή των αποφάσεων που χρήζουν εκτέλεσης ή δικαιοδοτικού ελέγχου, απορρίπτοντας την ανάγκη μεταβολής του ισχύοντος καθεστώτος.