Το Ιράν είναι ευάλωτο - Τι θα κάνουν οι ΗΠΑ;

Του Hal Brands*

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια απόφαση που θα καθορίσει την πορεία της προεδρίας του, καθώς εξετάζει και απειλεί με νέα στρατιωτική δράση κατά του Ιράν. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι επιλογές του κυμαίνονται από την υποστήριξη των δυνάμεων της αντιπολίτευσης που αμφισβητούν το καθεστώς έως συνεχιζόμενες στρατιωτικές επιθέσεις με στόχο να κλονιστεί η ηγεσία. Τα πιθανά οφέλη είναι τεράστια, δεδομένης της καταστροφικής περιφερειακής και παγκόσμιας επιρροής του Ιράν, αλλά το ίδιο ισχύει και για τις επιπλοκές μιας τέτοιας απόφασης.

Εάν η ηθική πίσω από τη λογική μιας επέμβασης μπορεί να θεωρηθεί ισχυρή, δεδομένου του θάρρους που έχουν επιδείξει οι Ιρανοί διαδηλωτές στην αντίστασή τους σε ένα δολοφονικό καθεστώς, το στρατηγικό σκέλος είναι επίσης δελεαστικό. Επί δεκαετίες, το Ιράν ήταν ίσως η πιο κακόβουλη, αποσταθεροποιητική επιρροή σε μια διαρκώς ταραγμένη περιοχή. Έχει καλλιεργήσει "πληρεξούσιους”  που επιτίθενται στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Τροφοδοτεί τις θρησκευτικές συγκρούσεις από τον Λεβάντε μέχρι τον Περσικό Κόλπο. Η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει τεράστιες επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, ενώ παράλληλα αναπτύσσει ένα πυρηνικό πρόγραμμα που μόνο μια σκληρή στρατιωτική τιμωρία θα μπορούσε να σταματήσει.

Το καθεστώς έχει επίσης τροφοδοτήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία εξοπλίζοντας τη Ρωσία. Έχει συνδεθεί με έναν άξονα αυταρχικών καθεστώτων που αμφισβητεί την επιρροή των ΗΠΑ σε παγκόσμια κλίμακα.

Ωστόσο, το καθεστώς αυτό έχει αποδυναμωθεί δραστικά από τις επαναλαμβανόμενες λαϊκές εξεγέρσεις και από την στρατιωτική ταπείνωση που του επέβαλαν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ τον περασμένο Ιούνιο. Και κάτω από ένα ριζοσπαστικά αντι-αμερικανικό καθεστώς βρίσκεται ένας πολύ λιγότερο εχθρικός πληθυσμός. Ο πρόεδρος Τραμπ συνειδητοποιεί σίγουρα τον μετασχηματιστικό αντίκτυπο που μπορεί να έχει η αλλαγή καθεστώτος στη Μέση Ανατολή, και πέρα από αυτήν.

Λίγα πράγματα θα μπορούσαν να προωθήσουν καλύτερα το όραμα του Τραμπ για μια "νέα Μέση Ανατολή" - στην οποία το εμπόριο αντικαθιστά τις συγκρούσεις - από το τέλος ενός καθεστώτος που προωθεί σκόπιμα αιματηρές περιφερειακές αναταραχές. Η κατάρρευση της ιρανικής κυβέρνησης θα σηματοδοτούσε τη μετά την 7η Οκτωβρίου εποχή, κατά την οποία η Τεχεράνη και οι πληρεξούσιοί της διεξήγαγαν έναν πόλεμο σε πολλά μέτωπα, με αποτέλεσμα το Ισραήλ και οι ΗΠΑ να ανταποκριθούν επανασχεδιάζοντας τον στρατηγικό χάρτη της Μέσης Ανατολής.

Η υποστήριξη των Ιρανών διαδηλωτών θα έδειχνε ότι η επιδίωξη της απόκτησης πυρηνικών όπλων θέτει σε κίνδυνο τέτοια καθεστώτα αντί να τα ενισχύει. Θα μπορούσε να εξοντώσει το πιο αδύναμο μέλος του άξονά τους, επιβεβαιώνοντας περαιτέρω - μετά την επιδρομή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα - ότι η Κίνα και η Ρωσία δεν μπορούν να προστατεύσουν τους φίλους τους από την οργή μιας υπερδύναμης.

Οι ευκαιρίες είναι δελεαστικές, αλλά η στρατιωτική επέμβαση ενέχει αναμφισβήτητα πολλούς κινδύνους.

Μια ουσιαστική επίθεση κατά του Ιράν δεν θα ήταν, κατά πάσα πιθανότητα "καθαρή” και "νοικοκυρεμένη”. Οι μη στρατιωτικές επιλογές, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις κατά κυβερνητικών στόχων ή η επικοινωνιακή υποστήριξη των διαδηλωτών, θα παρενοχλήσουν αλλά δεν θα αποδυναμώσουν θανάσιμα ένα άγριο καθεστώς. Οι περιορισμένες επιθέσεις κατά κυβερνητικών στόχων πιθανότατα δεν θα ρίξουν την ηγεσία.

Για να αλλάξει η ισορροπία στην αντιπαράθεση μεταξύ του λαού και του κράτους, θα χρειαστεί πιθανώς μια παρατεταμένη εκστρατεία αεροπορικών επιθέσεων εναντίον του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και άλλων οργάνων καταστολής. Ακόμα και τότε, δεδομένου του μεγέθους και της δέσμευσης των δυνάμεων καταστολής στο καθεστώς, δεν υπάρχει εγγύηση επιτυχίας - και ο κίνδυνος αποτυχίας είναι πραγματικός, κάτι που θα έκανε τον Τραμπ να φαίνεται αδύναμος.

Για το λόγο αυτό, η πολιτική της επέμβασης είναι περίπλοκη. Ο Τραμπ κατάφερε να αγνοήσει την πτέρυγα της βάσης του που τάσσεται υπέρ ενός νεο-απομονωτισμού όταν πραγματοποίησε προηγούμενες επιθέσεις εναντίον της Βενεζουέλας και του Ιράν, επειδή αυτές οι επιχειρήσεις ήταν σύντομες και εξαιρετικά επιτυχημένες. Μια πιο ασαφής, ανοιχτή επέμβαση κινδυνεύει να τον φέρει αντιμέτωπο με μεγαλύτερη κριτική, όχι μόνο από τους Δημοκρατικούς αντιπάλους του, αλλά και από τους φίλους του MAGA που τάσσονται υπέρ της αυτοσυγκράτησης.

Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος η επέμβαση να οδηγήσει σε κάτι άσχημο, αν όχι σε κάτι ακόμη χειρότερο. Η κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος πιθανώς δεν συνεπάγεται γέννηση μιας φιλοδυτικής δημοκρατίας. Θα μπορούσε απλώς να προκαλέσει μια παρατεταμένη βία στο εσωτερικό, που θα οδηγήσει σε περιφερειακή αστάθεια. Ακόμη και μια επίθεση εναντίον του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, θα μπορούσε απλώς να επιταχύνει την ανάληψη της εξουσίας από το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης.

Τέλος, ας εξετάσουμε το ζήτημα του timing: Πόσο ακόμη μπορούν οι Ιρανοί διαδηλωτές να παραμείνουν στους δρόμους, δεχόμενοι πυρά από τις δυνάμεις του καθεστώτος. Παράλληλα, δεδομένης της μεγάλης ανάπτυξης δυνάμεων των ΗΠΑ, όπως αεροπλανοφόρα, σε άλλες περιοχές, το Πεντάγωνο θα χρειαζόταν πιθανώς περισσότερο χρόνο για να προετοιμαστεί για μια επίθεση και να προστατευθεί από την απάντηση του Ιράν.

Ο Τραμπ θα μπορούσε να προσπαθήσει να τιμωρήσει τους Ιρανούς για την αδιαφορία τους απέναντι στις προειδοποιήσεις του, παρακάμπτοντας παράλληλα ορισμένα από αυτά τα διλήμματα. Θα μπορούσε να θεσπίσει ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα μυστικής υποστήριξης της ιρανικής αντιπολίτευσης, με πρότυπο τα προγράμματα που εφαρμόστηκαν στην ανατολική Ευρώπη υπό σοβιετική κατοχή τη δεκαετία του 1980. Θα μπορούσε να εξαπολύσει μια σύντομη, τιμωρητική επίθεση με στόχο την αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και όχι την ανατροπή του καθεστώτος. Ή θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί αυτή τη στιγμή για να επιδιώξει μια συμφωνία που θα αναγκάσει το Ιράν να υπογράψει την κατάργηση του πυρηνικού του προγράμματος – ή ό,τι απομένει από αυτό.

Αυτές οι επιλογές μπορεί να αποδυναμώσουν ή να περιορίσουν την ιρανική απειλή, αλλά μπορεί επίσης να επιτρέψουν στο καθεστώς να βγει από την τρέχουσα δύσκολη θέση με τη χρήση βίας. Ένας πρόεδρος που προτιμά τις καθαρές, αποφασιστικές λύσεις μπορεί να δυσκολευτεί να βρει μια τέτοια  απάντηση σε αυτή την περίπτωση.

Πριν από μια δεκαετία, ο Τραμπ ανέλαβε την προεδρία των ΗΠΑ, καταδικάζοντας τις στρατιωτικές επεμβάσεις της Αμερικής στη Μέση Ανατολή. Τώρα, η τύχη της προεδρίας του - και πολλά άλλα - μπορεί να εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα χειριστεί τις ευκαιρίες και τους κινδύνους που παρουσιάζει μια παρόμοια επέμβαση.

*Ο Brands είναι επίσης senior fellow στο American Enterprise Institute, συγγραφέας του βιβλίου "The Eurasian Century: Hot Wars, Cold Wars, and the Making of the Modern World" και ανώτερος σύμβουλος της Macro Advisory Partners.