Πώς το ρωσικό χτύπημα με τον "Oreshnik" επηρεάζει την Ελλάδα

Του Γεωργίου Ι. Μάτσου*

Το ορθό κριτήριο διάκρισης όσων ειδήσεων αξίζουν την προσοχή μας μεταξύ πολλών σημαντικών εξελίξεων είναι ένα: Ποιες από αυτές επηρεάζουν ουσιωδώς την Ελλάδα. Από τη Βενεζουέλα, μέχρι τη Γροιλανδία και από το ρεσάλτο Αμερικανών και Βρετανών σε πλοία με ρωσική σημαία, μέχρι το Ιράν, η επικαιρότητα παράγει περισσότερες ειδήσεις από όσες μπορούμε να ‘καταναλώσουμε’.

Η μάλλον αμήχανη και καταφανώς εσφαλμένη πρωθυπουργική φράση ότι "δεν είναι ώρα να σχολιαστεί η νομιμότητα" της αμερικανικής επέμβασης στη Βενεζουέλα, δεν δείχνει ως προτεραιότητα της ελληνικής κυβέρνησης τα ελληνικά συμφέροντα, αλλά μάλλον το κτίσιμο προσωπικών πρωθυπουργικών πολιτικών γεφυρών με τη διοίκηση Τραμπ, μετά την άφρονα αντιμετώπιση που είχε ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ ως υποψήφιος πρόεδρος από τον Έλληνα πρωθυπουργό.

Όλες οι εξελίξεις μάς επηρεάζουν έμμεσα. Η Βενεζουέλα, στον βαθμό που θίγεται η ισχύς του διεθνούς δικαίου. Η Γροιλανδία, στον βαθμό που ενδέχεται να διαλυθεί το ΝΑΤΟ. Το Ιράν, στον βαθμό που βρίσκεται στην ευρύτερη γειτονιά μας και παραμένουμε σταθερά σύμμαχοι του Ισραήλ.

Όμως πολύ πιο άμεσα δείχνει να μας επηρεάζει το ρωσικό χτύπημα με τον υπερηχητικό πύραυλο "Oreshnik" στο Λβιβ της δυτικής Ουκρανίας, καθώς η διασύνδεση διάσπαρτων διαδικτυακών πληροφοριών (με τη σημαντική επιφύλαξη ότι δεν είναι όλες επιβεβαιωμένες) κατατείνει στα εξής:

Ο ρωσικός πύραυλος φέρεται να στόχευσε κυρίως στον τεράστιο υπόγειο αποθηκευτικό χώρο φυσικού αερίου Bilche-Volytsko-Uherske. Πρόκειται για παλαιό κοίτασμα φυσικού αερίου που μετατράπηκε σε υπόγεια αποθήκη ήδη επί ΕΣΣΔ, με χωρητικότητα 17,05 δις m3 αερίου, σε σύνολο ουκρανικής αποθηκευτικής χωρητικότητας 30,95 δις m3.

Το χτύπημα με τον "Oreshnik", που φέρεται να έχει ισχύ μικρής πυρηνικής βόμβας, δεν φαίνεται να ανατίναξε όλη την αποθήκη, καθώς αυτή βρίσκεται σε βάθος χιλίων περίπου μέτρων. Για να πλήξει ένα πυραυλικό χτύπημα εγκαταστάσεις σε τέτοιο βάθος, θα χρειαζόταν πυρηνική βόμβα μεγάλης ισχύος. Ωστόσο, το αποτέλεσμα του χτυπήματος που, κρίνοντας από τις ουκρανικές αντιδράσεις, μοιάζει επιτυχές, δεν χρειαζόταν να είναι ανατίναξη του καθαυτό αποθηκευτικού χώρου: Αρκεί η καταστροφή του ευμεγέθους επιφανειακού σταθμού διαχείρισης της αποθήκης, ώστε αυτή να καταστεί ανενεργή και το αέριο που βρίσκεται εκεί να εγκλωβιστεί.

Αν συνυπολογίσει κανείς ότι οι Ρώσοι έχουν τη δυνατότητα να παρεμποδίσουν σχετικά εύκολα, στο πλαίσιο του πολέμου, τις μεγάλης έκτασης επισκευές που είναι αναγκαίες για την επαναλειτουργία της αποθήκης, προκύπτει ότι η πληγείσα αποθήκη αερίου θα βρίσκεται εκτός λειτουργίας για όσο ακόμη διαρκεί η πόλεμος.

Γιατί όμως η αποθήκη αυτή είναι τόσο σημαντική; Διότι οι ουκρανικές εγκαταστάσεις αποθήκευσης είναι οι μεγαλύτερες στην εκτός Ρωσίας Ευρώπη. Όλη η Ε.Ε. έχει χωρητικότητα αποθήκευσης περίπου 102,4 δις m3. Συνεπώς, όλες οι (σήμερα υποχρησιμοποιούμενες) ουκρανικές εγκαταστάσεις, θα προσαύξαναν την χωρητικότητα αποθήκευσης αερίου της Ε.Ε. κατά περίπου 30%, η δε πληγείσα αποθήκη μόνη της κατά 16,65%.

Οι ουκρανικές εγκαταστάσεις υποχρησιμοποιούνται, διότι η Ουκρανία δεν χρειάζεται να αποθηκεύει τόσο πολύ αέριο για δική της χρήση. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος της διαθεσιμότητάς τους. Λόγω δε της διαθεσιμότητάς τους, οι ΗΠΑ συμφώνησαν τον Νοέμβριο 2025 να διέρχεται από την Ελλάδα το αμερικανικό LNG προς την Ουκρανία.

Αν και δεν διευκρινίστηκε τότε ανοικτά, οι επίσημες ανακοινώσεις αναφέρονταν ξεκάθαρα σε "ουσιαστικό βήμα στην ενίσχυση της […] ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας": Η προμήθεια αμερικανικού LNG δεν θα αφορούσε λοιπόν (μόνον) την ουκρανική ενεργειακή ασφάλεια, αλλά ευρύτερα την Ευρώπη.

Δεν ειπώθηκε τότε, πώς θα επιτυγχανόταν αυτό και ποιος θα ήταν ο ρόλος της Ουκρανίας στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Χρειάστηκε η ρωσική επίθεση για να αποκαλυφθεί έμμεσα ο ρόλος των ουκρανικών αποθηκευτικών εγκαταστάσεων στη διαδικασία απεξάρτησης της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια.

Η έλλειψη επαρκών αποθηκευτικών εγκαταστάσεων ήταν πιθανώς ο λόγος, που η Ευρώπη δεν κατόρθωσε μέχρι στιγμής να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο. Απλώς παράλλαξε εν μέρει, με αυτοκτονική υποκρισία, την κατανάλωση του φθηνού ρωσικού αερίου των αγωγών με ακριβό υγροποιημένο ρωσικό LNG: Οι αποθηκευτικοί χώροι που απαιτεί η πλήρης απεξάρτηση, μπορούσαν να παρασχεθούν μόνον από την Ουκρανία.

Το ρωσικό χτύπημα φαίνεται λοιπόν ότι αποσκοπούσε ακριβώς εκεί: Στη ματαίωση του σχεδίου αποθήκευσης του αμερικανικού LNG στην Ουκρανία. Η ‘ηχηρή’ σιωπή των δυτικών ΜΜΕ για τα ακριβή αποτελέσματα του ρωσικού χτυπήματος αποτελεί ένδειξη ότι ο στόχος αυτός μάλλον επετεύχθη.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποδεικνύεται τελικά πολύ περισσότερο ‘ενεργειακός’ από ό,τι δείχνει. Ενεργειακό ήταν άλλωστε και το αμερικανικό χτύπημα στη Βενεζουέλα. Σαφή δε ενεργειακή διάσταση έχουν και οι εξελίξεις στο Ιράν.

Η πιθανή, κατά τα ανωτέρω, ματαίωση επί του παρόντος του σχεδίου απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο επηρεάζει λοιπόν την Ελλάδα μέσω της συνακόλουθης έμπρακτης αχρήστευσης της ελληνοουκρανικής συμφωνίας του Νοεμβρίου 2025.

Ταυτόχρονα δείχνει την ανάγκη, η Ελλάδα να αναζητήσει ενεργειακή αυτονομία, χωρίς η ενεργειακή της επάρκεια να εξαρτάται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Εξάρτηση από το ρωσικό αέριο υπάρχει, διότι το ενεργειακό μας μείγμα έχει εξαρτηθεί υπερβολικά από το φυσικό αέριο. Πρωτίστως λοιπόν αυτό πρέπει να αλλάξει.

Η κυβέρνηση πρέπει καταρχάς να αναθεωρήσει τα σχέδια "οριστικής" απολιγνιτοποίησης μέσα στο 2026. Όπως ο λιγνίτης διέσωσε το ελληνικό ενεργειακό σύστημα το 2022, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία, θα το διασώσει και τώρα και στο μέλλον.

Περαιτέρω, η Ελλάδα και όλη η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξουν εναλλακτικές του φυσικού αερίου ως μέσου εξομάλυνσης των αιχμών της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας: Εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία έπρεπε να είχαμε αναπτύξει εγχωρίως παραγόμενο πράσινο υδρογόνο ως ευέλικτη ισχύ βάσης, αντί να είμαστε όμηροι του εξαρτώμενου από γεωπολιτικές παραμέτρους εισαγόμενου αερίου.

Οι ΗΠΑ ανέκαθεν, ορθά απαιτούσαν απεξάρτηση της Ευρώπης και της Ελλάδας από το ρωσικό αέριο. Ο αμερικανικός παράγοντας όμως, όπως ο γράφων γνωρίζω από προσωπική πείρα, δεν είναι παράλογος ώστε να απαιτεί εξάρτησή μας από αντιοικονομικές λύσεις. Αν βέβαια εμείς είμαστε τόσο ‘χαζοί’ ώστε μόνοι μας να επιζητούμε εξάρτηση από το ακριβό αμερικανικό LNG, οι Αμερικανοί δεν θα πουν όχι. Όμως δεν θα επιβάλουν αντιοικονομικές λύσεις ενάντια στη θέλησή μας.

Η κοινή γνώμη επί μακρόν διερωτάται, αν η ελληνική ενεργειακή στρατηγική, που έχει διαχρονικά εκτοξεύσει τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος, καθοδηγείται από το συμφέρον της χώρας ή εξυπηρετεί ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα.

Με τις εξελίξεις να αναδεικνύουν τη φθηνή ενεργειακή αυτονομία σε γεωπολιτική, οικονομική και εθνική ανάγκη, η κυβέρνηση δύναται είτε να ξανακερδίσει χαμένους ψηφοφόρους, είτε να χάσει κι άλλους.

*Δ.Ν., Δικηγόρος