Από τις "Μπανανίες" στον "Κόνδορα". Οι ΗΠΑ στη Νότια Αμερική

Κι όμως ο Τραμπ δεν ανακάλυψε τη (Νότια) Αμερική. Το επιβεβαίωσε άλλωστε η ίδια η αναφορά του στο ηλικίας 200 ετών περίφημο "Δόγμα Μονρόε", που είχε σκοπό να κρατήσει τους Ευρωπαίους μακριά από την πίσω αυλή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αργότερα οι παρεμβάσεις έγιναν πιο ωμές. Δεν είναι τυχαίο ότι ο όρος "Μπανανία" (Banana Republic) προέκυψε ακριβώς έτσι. Ήταν οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες η United Fruit Co. και η Cuyamel Fruit Co. που εγκαταστάθηκαν εκεί και θεωρούνται υπεύθυνες για το πραξικόπημα του 1911 στην Ονδούρα, που γέννησε ουσιαστικά τον όρο. Κάτι ανάλογο συνέβη και το 1954 στη Γουατεμάλα, όταν ο πρόεδρός της, Χακόμπο Αρμπένς Γκουσμάν εκδιώχθηκε από τη χώρα, επειδή η αγροτική μεταρρύθμιση που σχεδίαζε θα μείωνε τα κέρδη της United Fruit Co. (η γνωστή μας Chiquita).

Ήδη από το 1945 οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ βρίσκονταν σε επιφυλακή, επισημαίνοντας τον κίνδυνο επικράτησης κομμουνιστικών καθεστώτων στη Νότια Αμερική, που θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με κάθε τρόπο. Η επανάσταση στην Κούβα (1958-59) δικαίωσε εν μέρει τις ανησυχίες τους, που εκδηλώθηκαν με την ιστορική και τελικά αποτυχημένη απόβαση περίπου 1.400 στρατιωτών στον Κόλπο των Χοίρων με στόχο να ανατρέψουν τον Φιντέλ Κάστρο, το 1961.

Η επιχείρηση "Κόνδορας"

Το αποκορύφωμα των αμερικανικών παρεμβάσεων ήρθε τη δεκαετία του 1970 με την υποστήριξη του σχεδίου "Κόνδορας". Οι δικτάτορες έξι χωρών της περιοχής (Χιλή, Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη, Παραγουάη, Βολιβία) με τη βοήθεια και τη λογιστική στήριξη των ΗΠΑ συνένωσαν τις δυνάμεις τους εναντίον της αριστερής ανιπολίτευσης και με στόχο την αποτροπή δυσάρεστων για τους ίδιους εκπλήξεων. Το όνομα επιλέχθηκε επειδή ο Κόνδορας υπάρχει ως σύμβολο σε πολλά εθνόσημα χωρών της περιοχής.

Όποιος έχει δει τον "Αγνοούμενο" του Κώστα Γαβρά έχει μια μικρή εικόνα του τι επικράτησε εκείνα τα χρόνια με διώξεις, συλλήψεις, φυλακίσεις, βασανισμούς, απαγωγές και δολοφονίες αντιφρονούντων ακόμα και στο εξωτερικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δολοφονία του Ορλάντο Λετελιέρ, πρώην υπουργού της κυβέρνησης Αλιέντε, οποίος είχε διαφύγει στις ΗΠΑ και δολοφονήθηκε από βόμβα που εξερράγη στο αυτοκίνητό του, στην Ουάσινγκτον από πράκτορες του Πινοτσέτ.

Στην "συμμαχία" αυτή πρωτοστάτησε από τη Χιλή ο Αουγκούστο Πινοτσέτ (δικτάτορας από το 1973 έως το 1990), ενώ συμμετείχαν από την Αργεντινή ο Χόρχε Ραφαέλ Βιντέλα (δικτάτορας από το 1976 έως το 1981), από τη Βολιβία ο Ούγκο Μπάνσερ Σουάρες (δικτάτορας από το 1971 έως το 1978), από τη Βραζιλία ο Ερνέστο Γκαϊζέλ (πρόεδρος από το 1974 έως το 1979), από την Ουρουγουάη ο Χουάν Μαρία Μπορντάμπερι (δικτάτορας από το 1973 έως το 1976) και από την Παραγουάη ο Αλφρέντο Στρέσνερ (δικτάτορας από το 1954 έως το 1989). Συμμετοχή είχαν επίσης αργότερα, αλλά σε μικρότερο βαθμό η Κολομβία και το Περού.

Στήριξη και εκπαίδευση από τις ΗΠΑ

Tο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, παρείχε υλικοτεχνική υποστήριξη, εκπαίδευση και πληροφορίες στις δικτατορίες της περιοχής, καθώς και βοήθεια στα δίκτυα παρακολούθησης. Σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό και τον συντονισμό των επιχειρήσεων έπαιξε ο Βέρνον Γουόλτερς, Αμερικανός στρατηγός και πρώην αναπληρωτής διευθυντής της CIA.

Για τις ΗΠΑ ήταν σημαντικό να προβλεφθούν στο μέλλον "ατυχήματα", όπως εκείνο με την εκλογική επικράτηση του Σαλβαδόρ Αλιέντε στη Χιλή. Αργότερα η χώρα μετατράπηκε σε πραγματικό "εργαστήριο", αφού το καθεστώς Πινοτσέτ συνδύασε την αυταρχική πολιτική με μια νεοφιλελεύθερη στροφή στην οικονομία που συντόνισε η αποκαλούμενη "Σχολή του Σικάγο".

Κατά καιρούς αποχαρακτηρισμένα έγγραφα από τις ΗΠΑ δείχνουν ότι όλες οι κυβερνήσεις εκείνης της περιόδου ενέκριναν σιωπηρά τον "Κόνδορα" και τις δραστηριότητες της CIA. Το 1992 ένας δικηγόρος από την Παραγουάη και πρώην κρατούμενος, ο Μαρτίν Αλμάδα αποκάλυψε τα "Αρχεία του Τρόμου", 700.000 έγγραφα που επιβεβαίωσαν ότι η επιχείρηση ήταν από τις πιο σκοτεινές σελίδες στη σύγχρονη ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Άλλα αρχεία αποχαρακτηρίστηκαν επί προεδρίας Ομπάμα και παραδόθηκαν σταδιακά στην Αργεντινή.

Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο αριθμός των θυμάτων αυτής της περιόδου. Λόγος γίνεται για περίπου 60.000 νεκρούς, 30.000 εξαφανισμένους (Desaparecidos) και 400.000 φυλακισμένους. Ουσιαστικά ο "Κόνδορας" ατόνησε με την πτώση των δικτατοριών μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Μια πολύ γλαφυρή εικόνα της φρικαλεότητας αυτών των καθεστώτων δίνει η τριλογία του Γάλλου συγγραφέα Καρίλ Φερέ (Caryl Ferey): "Μαπούτσε" για την Αργεντινή (2012), "Κόνδωρ" για τη Χιλή (2016) και Πας-Ειρήνη για την Κολομβία (2019). Έχουν όλα τα βιβλία αυτά κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα.

Και η ζωή συνεχίζεται

Φυσικά οι επεμβάσεις δεν περιορίστηκαν εκεί. Ιδιαίτερα την περίοδο της προεδρίας του Ρόναλντ Ρέηγκαν υπήρξε η στήριξη με τουλάχιστον 20 εκατομμύρια δολάρια των Κόντρας στη Νικαράγουα από τη CIA από το 1979, η αποστολή στρατιωτικών συμβούλων στο Ελ Σαλβαδόρ και πεζοναυτών στη Γρενάδα το 1983.

Tον Δεκέμβριο του 1989 ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους διέταξε την εισβολή χιλιάδων στρατιωτών στον Παναμά για τη σύλληψη του δικτάτορα Μανουέλ Νοριέγκα, πρώην πράκτορα των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, ο οποίος είχε κατηγορηθεί, όπως τώρα ο Μαδούρο, από την Ουάσινγκτον για διακίνηση ναρκωτικών.

Ο Νοριέγκα είχε βρει καταφύγιο στην πρεσβεία του Βατικανού, αλλά μετά από περίπου δύο εβδομάδες παραδόθηκε και καταδικάστηκε από δικαστήριο της Φλόριντα σε φυλάκιση 40 ετών. Ο πρόεδρος του Παναμά έχει κάθε λόγο λοιπόν να παίρνει στα σοβαρά τις κατά καιρούς απειλές του Τραμπ. Προηγούμενο "επέμβασης" υπάρχει.

Πηγή: Deutsche Welle