Αποχαιρέτα το Διεθνές Δίκαιο που χάνεις

Του Λέανδρου Ρακιντζή

Η διαδρομή του Διεθνούς Δικαίου από τη κορύφωση του με την ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και στη συνέχεια φθίνουσα εφαρμογή του, που με τη πρωτοφανή απαγωγή του Μαδούρο από τις ΗΠΑ φαίνεται ότι κλείνει ο ιστορικός του ρόλος και αντικαθίσταται από το δίκαιο του ισχυρότερου, μας επιτρέπει να το αποχαιρετήσομε με τη παράφραση του στην επικεφαλίδα στίχου του Κ. Καβάφη από το ποίημα "Απολίπειν ο Θεός Αντώνιον".

Διεθνές Δίκαιο είναι το σύνολο των διεθνών κανόνων, συμβάσεων ή συνθηκών, που διέπει τις σχέσεις μεταξύ κρατών, διεθνών οργανισμών και διεθνών νομικών οντοτήτων σε πολλούς τομείς, όπως της εδαφικής κυριαρχίας, του δικαίου της θάλασσας, της προστασίας του περιβάλλοντος, των μεταφορών, των διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών, του δικαίου του πολέμου, αμάχων, προσφύγων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.λ.π. Επίσης καθορίζει τον τρόπο, τη διαδικασία και τα όργανα, που επιλύουν τις διαφορές, ελέγχουν την τήρηση των συνθηκών και επιβάλλουν κυρώσεις, όπου αυτό προβλέπεται από τις διεθνείς συνθήκες με την προϋπόθεση ότι η υπόλογος χώρα έχει προσχωρήσει σε αυτές.

Η συστημική κατάρτιση των συνθηκών ανάγεται στους κανόνες που έθεσε το 1815 το Συνέδριο της Βιέννης και έκτοτε καταρτίστηκαν και επικυρώθηκαν χιλιάδες διεθνείς συμβάσεις βάσει των οποίων ιδρύθηκαν αξιόπιστοι διεθνείς οργανισμοί, όπως η Κοινωνία των Εθνών, που τη διαδέχθηκε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, η Ευρωπαϊκή  Ένωση κλπ.

Υπό την αιγίδα των οργανισμών αυτών ιδρύθηκαν και λειτουργούν ειδικοί οργανισμοί, που προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες, όπως ο Ερυθρός Σταυρός, ΠΟΥ, UNESCO, UNICEF κλπ. αλλά και δικαστήρια, όπως το Διεθνές Δικαστήριο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, που εδρεύουν στη Χάγη, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τα ειδικά δικαστήρια, που συνιστώνται ad hoc. Φοβάμαι, ότι μετά περιορισμό των χορηγιών από τις ΗΠΑ η δράση  τους θα περιοριστεί.

Το παραπάνω πλέγμα των διεθνών συνθηκών και διεθνών οργανισμών έχει συμβάλλει τα μέγιστα στη παγκόσμια συναδέλφωση λαών και στη κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων, στη παγκοσμιοποίηση, στη παγκόσμια οικονομική, κοινωνική και πνευματική ανάπτυξη, στη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και προστασίας του περιβάλλοντος και έχει προσφέρει υπηρεσίες σε περιόδους κρίσεων και φυσικών καταστροφών. 

Με τον πρόλογο του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών οι λαοί που τον υπογράφουν δηλώνουν, ότι "είμαστε αποφασισμένοι να σώσουμε τις επόμενες γενεές από τη μάστιγα του πολέμου, να διακηρύξουμε την πίστη μας σε θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, στην αξιοπρέπεια και αξία του ανθρώπου και τα  ίσα δικαιώματα μικρών και μεγάλων εθνών και να δημιουργήσομε προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη και σεβασμός προς τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις συνθήκες και άλλες πηγές του διεθνούς δικαίου".

Εξ αιτίας όμως ιδεολογικών και θρησκευτικών διαφορών και ιδεολογικών καταλοίπων του ψυχρού πολέμου, εθνικιστικών διεκδικήσεων και μεγαλοϊδεατισμών για την ανασύσταση αυτοκρατοριών, κυρίως όμως της  μη δημοκρατικής λειτουργίας πολιτευμάτων αναπόφευκτα συμβαίνουν παρατράγουδα, που προκαλούν ένοπλες επεμβάσεις ισχυρών κρατών σε άλλα κράτη με διαφορετική αιτιολογία κάθε φορά και με ειρηνευτικές ονομασίες, τοπικοί πόλεμοι και επαναστάσεις συνήθως υποκινούμενες από ξένες δυνάμεις, οικονομικοί πόλεμοι και οικονομικές κρίσεις, εξοπλιστικοί ανταγωνισμοί, γενοκτονίες, που επηρεάζουν ολόκληρη την πορεία χωρών και της ανθρωπότητας  με αποτέλεσμα πολλές φορές οι επιταγές του διεθνούς δικαίου να μην εφαρμόζονται χωρίς σοβαρές συνέπειες όταν προσκρούουν σε ισχυρότερα συμφέροντα.

Οι ποικίλες και με διάφορες μορφές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου συνήθως από ισχυρότερα κράτη δεν έχουν αναιρέσει μέχρι τώρα ούτε την αξία ούτε την χρησιμότητα του παραπάνω συστήματος διακρατικών και όχι μόνο σχέσεων, γιατί  αρκετές φορές υπό τη πίεση της παγκόσμιας κοινής γνώμης, που συγκινείται και ενδιαφέρεται για ανθρωπιστικά θέματα, ταλαιπωρίες αμάχων και προσφύγων έγιναν παρεμβάσεις και εφαρμόστηκαν οι διατάξεις του διεθνούς δικαίου ,όταν ο ισχυρός έχασε το επικοινωνιακό παιχνίδι.

Κάθε φορά που ο ισχυρότερος παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, με τη ψευδεπίγραφη υπέρ αυτού ερμηνεία και επίκληση του, δημιουργείται με την αποδοχή της άποψης του ένα διεθνές προηγούμενο, που χρησιμοποιείται  για τη νομιμοποίηση των πράξεων των ισχυρών με τη χρησιμοποίηση διαφόρων όρων, όπως ζωτικός χώρος, ζώνη ασφαλείας ή ουδετεροποίηση μικρότερου κράτους. Φυσικά οποιαδήποτε συνθήκη που καταρτίστηκε υπό απειλή ή κατόπιν ήττας μακροχρόνια δεν γίνεται αποδεκτή και ο λαός, που πιστεύει, ότι αδικήθηκε θα προσπαθήσει στη πρώτη ευκαιρία να την ανατρέψει.

Σαφώς κάθε πόλεμος οποιασδήποτε μορφής, ανεξάρτητα πως ψευδεπίγραφα αποκαλείται ιδία ως ειρηνευτική ή ειδική επιχείρηση, είναι ηθικά απαράδεκτος και καταδικαστέος. Γενικά οι πόλεμοι διακρίνονται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων σε αδίκους, που είναι οι επιθετικοί και δικαίους που είναι οι αμυντικοί.

Με βάση το παραπάνω πλέγμα του διεθνούς δικαίου, που λίγο-πολύ με πολλές εξαιρέσεις λειτουργούσαν στις διεθνείς τους σχέσεις σχεδόν όλα τα κράτη μέχρι σήμερα, μέχρι που ενέσκηψε με την εκλογή του ως Πρόεδρος των ΗΠΑ ως τυφώνας o Donald Trump και με τις δηλώσεις του, τη σταδιακή υλοποίηση των προεκλογικών  σχεδίων  του για MAGA (Make America Great Again) και τις διεθνείς παρεμβάσεις του και με τη συνεπικουρία του αντιπροέδρου JD Vance και του Elon Mask απειλεί να ανατρέψει ολόκληρο το σύστημα του διεθνούς δικαίου, που χρειάστηκε πάνω από 200 χρόνια να διαμορφωθεί.

Με την ανάληψη της προεδρίας ο Trump ανάλαβε καθήκοντα νέου σερίφη στο πλανήτη και με δηλώσεις του (He who saves his country does not violate any law) έθεσε τον εαυτό του και την παρέα του υπεράνω του νόμου  και προχώρησε για την υλοποίηση του σχεδίου του MAGA σε δηλώσεις για κατάληψη του Καναδά, ώστε να γίνει 51η πολιτεία των ΗΠΑ, της διώρυγας του Παναμά και την απόκτηση  της Γροιλανδίας (αυτοδιοικούμενης περιοχής που ανήκει στη Δανία) για να εκμεταλλευτεί τις σπάνιες γαίες που διαθέτει και τη γεωστρατηγική της θέση, αδιαφορώντας ότι πρόκειται περί ανεξαρτήτων κρατών και παλαιών συμμάχων. Ήδη έχουν εκδιωχθεί με τη συνεργασία του Ισραήλ  μεγάλος αριθμός Παλαιστινίων από τη περιοχή της Γάζας, με την προοπτική να γίνει εκεί η Ριβιέρα της Ανατολικής Μεσογείου. Φυσικά τα σχέδια αυτά, που ανατρέπουν το διεθνές δίκαιο και το χάρτη του ΟΗΕ, είναι σχεδόν αδύνατο να υλοποιηθούν χωρίς ένοπλη σύγκρουση.

Προχώρησε μονομερώς σε επιβολή πρόσθετων δασμών στα εισαγόμενα στις ΗΠΑ προϊόντα κατά παράβαση των διεθνών εμπορικών συμφωνιών, που στη συνέχεια υπό τη πίεση κυρώσεων καταρτίστηκαν διμερείς συμφωνίες με διαφοροποίηση των δασμών κατά χώρα σε μια νέα μορφή μερκαντιλισμού. Δεν κατάφερε όμως να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία λόγω των υπερβολικών απαιτήσεων της Ρωσίας, αλλά μετέφερε στην Ε.Ε. το κύριο βάρος του πολέμου. Ζήτησε από την Ουκρανία την επιστροφή 500 δισ. δολαρίων που της δόθηκαν από τις ΗΠΑ ως βοήθεια, που τη χαρακτηρίζει ως δάνειο και ζητά την εξόφληση του με τη παραχώρηση των σπανίων γαιών της. Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ οι ΗΠΑ ψήφισαν ότι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία δεν ήταν πράξη επιθετική σε αντίθεση με τη ψήφο των χωρών της Ε.Ε. που  σε πολλά κρίσιμα ζητήματα διαφοροποιούνται από τη πολιτική των ΗΠΑ.

Κρίσιμο όμως σημείο για την ύπαρξη του διεθνούς δικαίου, που ξέρουμε, θα αποτελέσει  η πολιτική του Donald Trump για το μετά την απαγωγή του Μαδούρου χρονικό διάστημα, που εφόσον δεν συγκρατηθεί από τους εσωτερικούς θεσμούς των ΗΠΑ, θα αρχίσει να υλοποιεί τις πρόσφατες εξαγγελίες του, όπως να αναλάβουν οι ΗΠΑ τη διακυβέρνηση (run) της Βενεζουέλας, την με χρήση βίας αλλαγή διακυβέρνησης στην Κολομβία, την Κούβα, το Ιράν και την προσάρτηση της Γροιλανδίας ως ζωτικό χώρο των ΗΠΑ.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν δείγματα γραφής της πολιτικής που θα ακολουθήσουν οι ΗΠΑ υπό την προεδρία του D. Trump για μια παγκόσμια New Order και για ένα καινούργιο πλέγμα διεθνούς δικαίου, που θα στηρίζεται στο δόγμα της ισχύος του ισχυρότερου κράτους, που θα εφαρμόζεται και από άλλα ισχυρά κράτη σε βάρος των ασθενέστερων γειτόνων, όπως η Ρωσία και η Τουρκία, την αναβίωση των παλιών αυτοκρατοριών, η Κίνα για την Ταϊβάν και έτσι θα συνεχίζεται το χάος μέχρι να σχηματισθούν νέες ισορροπίες. 

Δεν γνωρίζω, αν ο Trump στο σύντομο χρόνο της προεδρίας του θα μπορέσει να υλοποιήσει όλα τα σχέδια του, αλλά είναι βέβαιο ότι θα αρχίσουν να διαμορφώνονται σταδιακά καινούργιοι κανόνες διεθνούς δικαίου με βάση το δίκαιο του ισχυρότερου.

*Αρεοπαγίτης ε.τ.