Ο Τραμπ ξαναγράφει την ατζέντα του G20

Των Gustavo Romero, Stewart Patrick

Την 1η Δεκεμβρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν την εκ περιτροπής προεδρία της Ομάδας των Είκοσι (G20). Η μετάβαση αυτή ακολουθεί μια άνευ προηγουμένου αλληλουχία τεσσάρων συνεχόμενων προεδριών από χώρες του Παγκόσμιου Νότου —Ινδονησία, Ινδία, Βραζιλία και Νότια Αφρική— κατά τη διάρκεια των οποίων η ατζέντα του φόρουμ, καθώς και η ίδια η σύνθεσή του, εξελίχθηκαν και διευρύνθηκαν.

Παράλληλα, ολοκληρώθηκε ο πρώτος πλήρης κύκλος φιλοξενίας του G20: από τότε που, σε απάντηση στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007–2008, το G20 αναβαθμίστηκε από μια περιορισμένη ετήσια συνάντηση υπουργών Οικονομικών σε σύνοδο κορυφής σε επίπεδο ηγετών, κάθε μέλος έχει προεδρεύσει τουλάχιστον μία φορά. Έτσι, για πρώτη φορά από το 2009, η προεδρία του G20 επιστρέφει στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η μετάβαση αυτή δεν είναι απλώς διαδικαστική. Αντιπροσωπεύει μια ουσιαστική και κανονιστική μετατόπιση: από ένα πιο διευρυμένο, συμπεριληπτικό και αναπτυξιακά προσανατολισμένο G20 προς ένα στενότερο και περισσότερο εθνικοποιημένο όραμα. Η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη καταστήσει σαφή την πρόθεσή της να επιδιώξει μια ατζέντα "επιστροφής στα βασικά", η οποία θα περιορίσει απότομα μεγάλο μέρος όσων επιτεύχθηκαν τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια. Η στροφή αυτή εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τον σκοπό, τη νομιμοποίηση και την αποτελεσματικότητα του G20 σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η ίδια η πολυμερής συνεργασία βρίσκεται ολοένα και περισσότερο υπό πίεση.

Τα τέσσερα χρόνια προεδριών από τον Παγκόσμιο Νότο συνιστούν μια διακριτή φάση στην εξέλιξη του G20. Ποτέ στο παρελθόν περισσότερες από δύο αναδυόμενες οικονομίες δεν είχαν προεδρεύσει διαδοχικά, και αυτή η συνέχεια είχε σημασία. Ανησυχίες που επί μακρόν είχαν παραμεριστεί —ιδίως εκείνες των αναδυόμενων αγορών και των αναπτυσσόμενων οικονομιών— αναβαθμίστηκαν και κανονικοποιήθηκαν εντός του φόρουμ. Επιπλέον, οι προεδρίες αυτές υπήρξαν αξιοσημείωτα συνεκτικές μεταξύ τους, προσφέροντας έναν βαθμό συνέχειας στο έργο του G20. Οι σύνοδοι στο Μπαλί, στο Νέο Δελχί, στο Ρίο ντε Τζανέιρο και στο Γιοχάνεσμπουργκ μοιράστηκαν κοινά θεματικά μοτίβα.

Πρώτον, υπήρξε μια διαρκής ώθηση για μεγαλύτερη ένταξη και εκπροσώπηση. Η προεδρία της Ινδίας το 2023 αποτέλεσε ορόσημο, εξασφαλίζοντας τη μόνιμη συμμετοχή της Αφρικανικής Ένωσης στο G20 και αυξάνοντας την κάλυψη του παγκόσμιου πληθυσμού από 65% σε 80%. Παράλληλα, οι θεματικοί τομείς εστίασης και η εμπλοκή εξωτερικών φορέων διευρύνθηκαν σημαντικά, με την ανάπτυξη πολυάριθμων ομάδων εργασίας, ειδικών ομάδων δράσης και ομάδων συμμετοχής σε τομείς όπως η εργασία και η επιστήμη.

Δεύτερον, η κρίση χρέους και η μεταρρύθμιση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής μετακινήθηκαν στο κέντρο της ατζέντας του G20. Σε ολόκληρο τον Παγκόσμιο Νότο, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους εκτινάχθηκε, το κεφάλαιο παρέμεινε ακριβό και ο δημοσιονομικός χώρος περιορίστηκε δραστικά. Η ενίσχυση των πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών και η επιτάχυνση της προόδου προς τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης αναδείχθηκαν ως κεντρικές προτεραιότητες, ενώ η Νότια Αφρική έφερε στο προσκήνιο την αναδιάρθρωση του κρατικού χρέους, υπογραμμίζοντας την ανεπάρκεια των υφιστάμενων μηχανισμών και τις αποσταθεροποιητικές συνέπειες των παρατεταμένων και αδιαφανών διαδικασιών.

Τρίτον, και οι τέσσερις προεδρίες ανέδειξαν την κλιματική αλλαγή, αντιμετωπίζοντάς την ως αναπτυξιακή πρόκληση και όχι ως απομονωμένο περιβαλλοντικό ζήτημα. Η έμφαση δόθηκε στην προσαρμογή, την πρόσβαση στην ενέργεια και τη χρηματοδότηση για το κλίμα, με το επιχείρημα ότι οι μεταβάσεις πρέπει να είναι δίκαιες για να είναι πολιτικά και οικονομικά βιώσιμες. Η προσέγγιση αυτή διέφερε αισθητά από παλαιότερες πρακτικές του G20 που αντιμετώπιζαν το κλίμα κυρίως ως ρυθμιστικό ή τεχνικό ζήτημα διαχείρισης εκπομπών.

Ταυτόχρονα, ζητήματα ανισότητας, κοινωνικής προστασίας και πείνας εντάχθηκαν στον πυρήνα των συζητήσεων του G20. Ωστόσο, η λειτουργία του φόρουμ κατέστη ολοένα και πιο περίπλοκη λόγω γεωπολιτικών αδιεξόδων, ιδίως μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και την όξυνση του ανταγωνισμού Ηνωμένων Πολιτειών–Κίνας.

Η σύνοδος κορυφής του Νοεμβρίου 2025 στο Γιοχάνεσμπουργκ αποκάλυψε με σαφήνεια αυτές τις εντάσεις. Για πρώτη φορά, ένα μέλος του G20 —οι Ηνωμένες Πολιτείες— δεν έστειλε καμία εθνική αντιπροσωπεία. Παρά την αμερικανική απουσία και τις προσπάθειες υπονόμευσης της συναίνεσης, η Νότια Αφρική εξασφάλισε την υιοθέτηση μιας εκτενούς διακήρυξης ηγετών, η οποία εγκρίθηκε από όλα τα μέλη πλην των Ηνωμένων Πολιτειών και της Αργεντινής.

Παρά τις δυσλειτουργίες, το G20 παραμένει κρίσιμο, καθώς δεν υπάρχει εναλλακτικό φόρουμ που να συγκεντρώνει ετησίως, σε επίπεδο ηγετών, τις συστημικά σημαντικές προηγμένες και αναδυόμενες οικονομίες. Η επικείμενη αμερικανική προεδρία, ωστόσο, προοιωνίζεται μια πιο περιορισμένη ατζέντα. Το ερώτημα είναι αν το G20 θα αναδειχθεί λιτότερο αλλά λειτουργικό ή αν θα καταστεί απλώς λεπτότερο —απογυμνωμένο από τη θεματική και ουσιαστική του πυκνότητα.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου