Κατασκευές: Κίνδυνος για επενδυτικό κενό μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Του Νίκου Ρουσάνογλου

Την πρόκληση της ολοκλήρωσης των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και, ακόμα περισσότερο, των πόρων που θα εκλείψουν από την οικονομία θα κληθεί να διαχειριστεί η χώρα τα επόμενα χρόνια. Ασφαλώς, πρόκειται για ένα ζήτημα που θα έρθει στην επιφάνεια προς το τέλος της δεκαετίας, καθώς αυτή την περίοδο ήδη υλοποιούνται έργα ύψους περίπου 10 δισ. ευρώ στους τομείς των οδικών, σιδηροδρομικών, ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών δικτύων, καθώς και άλλα έργα με τη μέθοδο ΣΔΙΤ, τα οποία θα ολοκληρωθούν μετά το 2026 (περίοδος 2027-2030), διατηρώντας την κατασκευαστική δραστηριότητα σε υψηλό επίπεδο.

Ωστόσο το απόθεμα αυτό θα πρέπει να συμπληρωθεί και από άλλα δημόσια και ιδιωτικά έργα, ώστε να μετριαστεί το κατασκευαστικό κενό που δημιουργήθηκε στη χώρα την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με τα όσα επισήμανε στο φετινό συνέδριο Greece Transportation & Infrastructure Summit του Economist ο κ. Ντίνος Μπενρουμπή, αντιπρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ, "έχουμε ανάγκη από επενδύσεις 6-8 δισ. ευρώ ετησίως, προκειμένου να αναπληρωθεί το κενό υποδομών που έχει διαμορφωθεί από την περίοδο της οικονομικής κρίσης και το οποίο προσδιορίζεται στο 2% του ΑΕΠ". Ο ίδιος αναφέρθηκε επίσης στα προβλήματα για τις κορεσμένες μεγαλουπόλεις της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, επισημαίνοντας την αξία των επενδύσεων στις υποδομές και εντός του αστικού ιστού. 

Σύμφωνα με σχετική ανάλυση της Eurobank, υπολογίζεται ότι κατά την περίοδο από το 2011 έως το 2023 οι πόροι που κατευθύνθηκαν στις υποδομές ήταν αισθητά χαμηλότεροι σε σχέση με την περίοδο πριν από την οικονομική κρίση, με αποτέλεσμα η μείωση του πάγιου κεφαλαίου που σημειώθηκε το διάστημα αυτό να αφαιρέσει από την οικονομία συνολικά 40,2 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές. Εξ αυτών, το 24%, ή 9,6 δισ. ευρώ, προήλθε από τον θεσμικό τομέα της γενικής κυβέρνησης. Έτσι, υπολογίζεται ότι οι δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές θα πρέπει να μεγεθύνονται σε έναν μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξεως του 4,4% του ΑΕΠ για μία δεκαετία, ώστε να ανακτηθούν πλήρως οι απώλειες του δημόσιου κεφαλαίου κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους.

Συνολικά δε, σύμφωνα με πρόσφατη παρουσίαση του ομίλου ΓΕΚ Τέρνα, η χώρα χρειάζεται πρόσθετες υποδομές αξίας 40-50 δισ. ευρώ προκειμένου να καλυφθεί το κατασκευαστικό κενό σε επενδύσεις που προέκυψε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Από αυτό το ποσό, περίπου το 37% θα πρέπει να κατευθυνθεί σε επενδύσεις για ενεργειακά έργα, το 31% σε σιδηροδρομικά έργα, το 17% σε οδικούς άξονες και αυτοκινητοδρόμους και το 6% σε έργα διαχείρισης απορριμμάτων, ενω σημαντικός είναι και ο όγκος των κεφαλαίων για νέα δημόσια κτίρια και έργα διαχείρισης υδάτινων πόρων.

Σύμφωνα με τον κ. Νίκο Παπαθανάση, αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, "το 16%-17% των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης οδεύει για σημαντικά έργα, όπως ο Ε65, ο ΒΟΑΚ, τα λεωφορεία και οι οδικές παρεμβάσεις". Ανέφερε ότι διατίθενται άνω των 9 δισ. ευρώ από εθνικούς πόρους (1,1 δισ. ευρώ έργα ΣΔΙΤ), 4 δισ. ευρώ από τομεακά προγράμματα για έργα υποδομών και μεταφορών και 4 δισ. ευρώ από περιφερειακά προγράμματα. Επεσήμανε επίσης ότι στα έργα τύπου ΣΔΙΤ υπάρχει οροφή, που αντιστοιχεί στο 0,25% του ΑΕΠ, το οποίο σχεδόν πλέον έχει καλυφθεί, όπως είπε. Τόνισε ότι η κυβέρνηση δεν θέλει να μεταφέρει υποχρεώσεις στις επόμενες γενιές. Τέλος, σημείωσε ότι, στο πλαίσιο της αναθεώρησης του RRF και του ΕΣΠΑ από την Ε.Ε., η κεντρική ιδέα πλέον είναι να δοθεί ευελιξία στα κράτη-μέλη να ανακατευθύνουν πόρους εκεί όπου υπάρχει κάθε φορά ανάγκη. 

Όπως έχει επισημάνει, πάντως, ο κ. Χρίστος Δήμας, υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, η κυβέρνηση προτίθεται να αξιοποιήσει κάθε χρηματοδοτική πηγή και κάθε εργαλείο για να υλοποιηθούν τα μεγάλα έργα που χρειάζεται η χώρα με γοργούς ρυθμούς. Όπως τόνισε ο υπουργός, το Δημόσιο θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί έργα, γι’ αυτό και αυξάνεται σταδιακά το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), αλλά απαιτείται η εξεύρεση επιπλέον πόρων από τον ιδιωτικό τομέα, όπως άλλωστε συμβαίνει και διεθνώς. Ο κ. Δήμας επεσήμανε την αναγκαιότητα σύγχρονων συνδέσεων των λιμανιών με την Κεντρική και τη Βόρεια Ευρώπη, αλλά και τις διασυνδέσεις των υποδομών μας, προκειμένου η χώρα μας να αποκτήσει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα διεθνώς. Σημαντικό βάρος πρόκειται να ρίξει το υπουργείο στο κομμάτι της συντήρησης των υποδομών, αλλά και στο ζήτημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων, με κονδύλια ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Νέο ΕΣΠΑ

Εν τω μεταξύ, τον Ιούλιο κατατέθηκε και η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το επόμενο ΕΣΠΑ και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034. Η κατανομή των ποσών που θα αναλογούν σε κάθε κράτος-μέλος δεν είναι οριστική, καθώς θα ακολουθήσει διάλογος, που μπορεί να απαιτήσει σημαντικό χρόνο έως ότου ολοκληρωθεί (ακόμα και μέχρι τις αρχές του 2027). Σε κάθε περίπτωση, με βάση την πρόταση που έχει πέσει στο τραπέζι, από το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) της νέας περιόδου στην Ελλάδα αναλογούν 49,2 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 42,9 δισ. ευρώ αφορούν χρηματοδοτήσεις για πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης (π.χ. ΕΣΠΑ, ΚΑΠ, δράσεις για το προσφυγικό και την αλιεία κτλ.). Για το ΕΣΠΑ, από το οποίο χρηματοδοτούνται και οι επενδύσεις σε υποδομές και μεταφορές, υπολογίζεται (πάντα με βάση την πρόταση) ότι η Ελλάδα θα μπορεί να λάβει περί τα 24-25 δισ. ευρώ. 

ΣΤΕΑΤ: Να προχωρήσει το Ελληνικό Επενδυτικό Ταμείο Υποδομών

Αξίζει να σημειωθεί ότι, μιλώντας σε ειδική ημερίδα με αντικείμενο τα έργα ΣΔΙΤ και Παραχωρήσεων, ο κ. Γιώργος Συριανός, πρόεδρος του ΣΤΕΑΤ, που εκπροσωπεί τις εταιρείες των δύο μεγαλύτερων τάξεων του εργοληπτικού πτυχίου, αναφέρθηκε στην πρωτοβουλία του Υπερταμείου να δημιουργήσει το Ελληνικό Επενδυτικό Ταμείο Υποδομών (σ.σ. συστάθηκε στις αρχές Ιουνίου και διαθέτει ήδη διοικητικό συμβούλιο), το οποίο εκτιμάται ότι θα αξιοποιήσει μέρος των κεφαλαίων του Εθνικού Επενδυτικού Ταμείου (sovereign fund), αλλά και θα επιδιώξει περαιτέρω μόχλευση με κατεύθυνση τη χρηματοδοτική συμβολή σε έργα υποδομών. 

Επιπλέον, ο κ. Συριανός επανέλαβε και την πάγια θέση του ΣΤΕΑΤ για την ανάγκη σύστασης ενός Εθνικού Ταμείου Έργων Υποδομής, που θα παρέχει επενδυτικά κίνητρα και κεφάλαια σε ιδιωτικούς, αλλά και δημόσιους φορείς, ώστε να χρηματοδοτούνται έργα μεσοπρόθεσμου χαρακτήρα, με έμφαση στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των υδάτινων πόρων. Ένα τέτοιο Ταμείο, θα μπορούσε, σε πρώτη φάση, να χρηματοδοτηθεί από τέλη διοδίων, ή λιμανιών, κοινοτικά κονδύλια, ή και Ομόλογα Έργων (Project Bonds).