Πού αφήνει η συνθηκολόγηση τους Κούρδους της Συρίας

Έπειτα από πολύμηνες άκαρπες συνομιλίες καθώς και την ταχεία προέλαση των κυβερνητικών δυνάμεων εντός του Ιανουαρίου, η κεντρική κυβέρνηση της Δαμασκού και οι Κούρδοι της Συρίας ανακοίνωσαν την Παρασκευή συμφωνία (η οποία χαιρετίστηκε από την Ουάσινγκτον και το Παρίσι) για σταδιακή ενσωμάτωση των δυνάμεων της κουρδικής αυτόνομης περιοχής (Ροτζάβα) στο συριακό κράτος.

Ορισμένα κρίσιμα σημεία της συμφωνίας παραμένουν ασαφή. Το πιο σημαντικό αφορά την τύχη των υπό κουρδική ηγεσία Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) ως οργανωμένης στρατιωτικής δύναμης. Γίνεται λόγος για ένταξη στις συριακές ένοπλες δυνάμεις ορισμένων ταξιαρχιών που αποτελούνται από υπάρχοντες μαχητές των SDF, αλλά δεν διευκρινίζονται τα σχετικά με τις δομές διοίκησης. Οι φιλοκυβερνητικές πηγές επιμένουν ότι οι μαχητές των SDF θα ενσωματωθούν σε ατομική βάση κατόπιν ελέγχου από τη Δαμασκό, μολονότι η ενσωμάτωση των υφιστάμενων σχηματισμών με την οργανωτική τους συνοχή και την αυτόνομη διοίκησή τους αποτελεί εδώ και καιρό βασικό κουρδικό αίτημα. Εάν αυτό δεν είναι εγγυημένο, πρακτικά προωθείται η διάλυση των SDF ως αμυντικής ραχοκοκαλιάς της Ροτζάβα.

Εξίσου ανησυχητική είναι η σιωπή για τις YPJ, τις αποκλειστικά γυναικείες μονάδες που έγιναν παγκόσμιο σύμβολο της χειραφέτησης των φύλων στον πόλεμο κατά του ISIS. Εάν οι αναφερόμενες διατάξεις είναι ακριβείς, δεν θα υπάρχουν επίσημες αποκλειστικά γυναικείες μονάδες άμυνας και ασφάλειας, ακόμη και σε περιοχές με κουρδική πλειοψηφία.

Η συμφωνία φέρεται επιπλέον να απαιτεί από τις SDF να αποσυρθούν από τα αστικά κέντρα, με τις δυνάμεις ασφαλείας της Δαμασκού να αναπτύσσονται εκεί, αν και σε μικρούς αριθμούς, προκειμένου να επιβλέπουν τη διαδικασία ενσωμάτωσης. Ωστόσο, και μόνο η παρουσία τους, σε συνεργασία με τοπικά στοιχεία, θα μπορούσε να στηρίξει προκλήσεις ώστε να δικαιολογηθεί ευρύτερη επέμβαση του συριακού στρατού, με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες για τους Κούρδους. Το πρόσφατο ιστορικό της Συρίας του αλ Σάραα είτε εναντίον των κοινοτήτων των Αλεβί είτε των Δρούζων καθιστά τέτοια σενάρια κάθε άλλο παρά απίθανα.

Ο έλεγχος των συνόρων είναι ένα άλλο κρίσιμο ρήγμα. Η συμφωνία φαίνεται να δίνει στη Δαμασκό τον αποτελεσματικό έλεγχο των σημείων διέλευσης Σεμάλκα-Φαϊσκαμπούρ και του αεροδρομίου Καμισλί. Αυτό θα περικύκλωνε τη Ροτζάβα, διακόπτοντας τους υλικοτεχνικούς και πολιτικούς δεσμούς της με την αυτόνομη κουρδική περιφέρεια του Ιράκ και επιτρέποντας στις δυνάμεις του καθεστώτος να προβάλλουν εξουσία απευθείας στην περιοχή αεροπορικώς.

Κατά τον επίκουρο καθηγητή Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου του Σάσσεξ και ειδικό στα κουρδικά ζητήματα, Καμράν Ματίν, πιο εντυπωσιακά είναι πιθανότατα όσα δεν περιλαμβάνονται στη συμφωνία. Δεν υπάρχει συνταγματική αναγνώριση της κουρδικής αυτοδιοίκησης, καμία εγγύηση για τα γλωσσικά ή πολιτιστικά δικαιώματα και καμία νομική κατοχύρωση οποιασδήποτε διάταξης. Όλα μπορούν να αναθεωρηθούν ή να ανακληθούν μονομερώς από τη Δαμασκό. Οι διοικητικοί θεσμοί της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας θα υπάγονται επίσης στην κεντρική κυβέρνηση. Οι υπάλληλοι θα τεθούν στη μισθοδοσία της Δαμασκού και θα υποχρεούνται να ακολουθούν κεντρικές οδηγίες, μετατρέποντας ουσιαστικά τις επαναστατικές δομές αυτοδιοίκησης σε επαρχιακά γραφειοκρατικά παραρτήματα. Αυτή είναι η σιωπηλή αποσυναρμολόγηση του πολιτικού πειράματος της Ροζάβα.

Η συμφωνία στερείται επίσης εγγυήσεων τρίτων, μηχανισμών παρακολούθησης ή αποστρατιωτικοποιημένων γραμμών. Στη σύγχρονη επίλυση συγκρούσεων, τέτοιες παραλείψεις είναι ασυνήθιστες. Υποδηλώνουν είτε αξιοσημείωτη εμπιστοσύνη στη Δαμασκό είτε μια βαθιά εσφαλμένη ερμηνεία της ισορροπίας δυνάμεων. Τα μόνα θετικά στοιχεία είναι η αποφυγή ενός ολοκληρωτικού πολέμου και η ονομαστική διατήρηση των ταξιαρχιών των SDF.

Σύμφωνα πάντα με τον Ματίν, είναι δύσκολο να αποφευχθεί το συμπέρασμα ότι η ηγεσία της Ροτζάβα υποτίμησε τη στρατηγική των ΗΠΑ για τη Συρία και τις προθέσεις της Δαμασκού, ενώ υπερτίμησε τη δική της επιρροή. Η Δαμασκός, ενθαρρυμένη από τη στρατιωτική ορμή και τη σιωπηρή υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία, το Ισραήλ και την Τουρκία, δεν έχει κανένα δομικό κίνητρο να προβεί σε ουσιαστικές παραχωρήσεις χωρίς μια αντισταθμιστική δύναμη. Αυτή η αντισταθμιστική δύναμη ιστορικά ήταν η κουρδική αντίσταση.

Σε αυτά θα έπρεπε να προσθέσει κανείς και την υπερέκταση (λόγω προηγούμενης αμερικανικής ενθάρρυνσης) της περιοχής που ήλεγχαν οι SDF σε εδάφη πολύ πέρα από αυτά που κατοικούνται από Κούρδους. Η μεταστροφή των αραβικών φυλών της περιοχής υπέρ του Σάραα υπήρξε καταλυτικός παράγοντας. Και βέβαια, η πιθανότητα μιας θερμής αναμέτρησης των ΗΠΑ με το Ιράν επιβάλλει προηγούμενη διευθέτηση όλων των παράπλευρων εκκρεμοτήτων.