Μιμείται όντως ο Τραμπ τον Πούτιν;

Του Κώστα Ράπτη

Όσοι πίστεψαν τις επαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ ότι η επάνοδός του στην εξουσία θα σήμαινε τον τερματισμό των αμερικανικών στρατιωτικών περιπετειών εκτός των συνόρων οφείλουν να αισθάνονται εξαπατημένοι. Ωστόσο, ο ένοικος του Λευκού Οίκου δεν συνιστά απλώς τον συνεχιστή της προηγούμενης παράδοσης των αμερικανικών επεμβάσεων – κομίζει πράγματι κάτι το νέο.

Αυτό γίνεται ευρέως αντιληπτό από την απροθυμία του Τραμπ να τηρήσει τα προσχήματα μιας υποτιθέμενης συμμόρφωσης στο διεθνές δίκαιο, αλλά και να επικαλεσθεί επιχειρήματα λιγότερο κυνικά από την ανάγκη των ΗΠΑ να αποσπάσουν ό,τι κάθε φορά κρίνουν ότι τους "ανήκει”.

Αλλά η διαφορά δεν έγκειται απλώς στο πώς "επικοινωνείται” ο αμερικανικός ηγεμονισμός. Έγκειται σε μιαν εγκατάλειψη της μεθοδολογίας των Αμερικανών νεοσυντηρητικών (neocons) και φιλελεύθερων παρεμβατιστών (liberal inteventionists), στους οποίους ο Τραμπ έχει ασκήσει εκτενή κριτική (λ.χ. με την συνέντευξή του στο Time).

Ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει αντλήσει τα συμπεράσματά του από την εμπειρία του Ιράκ και του Αφγανιστάν – κυρίως από τις μοιραίες επιπτώσεις των αποφάσεων να καταλυθεί ο προηγούμενος κρατικός μηχανισμός του Μπάαθ και να περιθωριοποιηθούν σε όλα τα στάδια της "επόμενης μέρας” οι Ταλιμπάν, παραγνωρίζοντας τις τοπικές πραγματικότητες. Το αποτέλεσμα ήταν και να αποδειχθεί πολύ δαπανηρό το εγχείρημα του nation building και να αποτύχει εντέλει.

Εξ ού και τη στιγμή αυτή δεν επιχειρείται "αλλαγή καθεστώτος” στην Βενεζουέλα, παρά "αλλαγή συμπεριφοράς” του υφιστάμενου καθεστώτος, το οποίο δεν έχει καταλυθεί. Σε μια χώρα με πολύτιμους πόρους σε πετρέλαιο και μέταλλα, ικανή να αποσταθεροποιήσει (σε περίπτωση μετατροπής της σε failed state) την ευρύτερη περιοχή, τροφοδοτώντας και τις ΗΠΑ με ανεπιθύμητα μεταναστευτικά ρεύματα, η ευθυγράμμιση με τις αμερικανικές επιδιώξεις δεν μπορεί να περάσει μέσα από δοτές ηγεσίες του τύπου της Μαρία Κορίνα Ματσάδο, η οποία κατά τον Τραμπ "δεν χαίρει σεβασμού” στη χώρα της.

Η ύπαρξη άλλωστε οκτώ εκατομμυρίων εξοπλισμένων μπολιβαριανών πολιτοφυλάκων δημιουργεί τεράστια ρίσκα: προτιμότερος δείχνει ο προσεταιρισμός ή εκβιασμός του βενεζολάνικου στρατού και των στρωμάτων των νέων προνομιούχων που έχουν αναδυθεί γύρω από αυτόν.

Ο Τραμπ δεν διαθέτει τις αντικειμενικές και κυρίως τις υποκειμενικές δυνάμεις για μια μακρά εκστρατεία στη Βενεζουέλα. Αρέσκεται στη "μόχλευση” άμεσων θεαματικών αποτελεσμάτων με τη μικρότερη δυνατή δέσμευση. Για αυτό τον λόγο και δεν έχει ανάγκη από την υψιπετή ρητορική του "εκδημοκρατισμού”, των "ανθρωπίνων δικαιωμάτων” κ.ο.κ.

Από αυτή την άποψη, η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο έχει κάτι το αδιανόητα τολμηρό, αλλά και ρηχό ταυτοχρόνως. Η συμμόρφωση του Καράκας δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, η εγκατάλειψη της έστω και υποκριτικής επίκλησης αρχών ακυρώνει την αμερικανική soft power, ενώ και οι λοιποί διεθνείς παίκτες συνάγουν συμπεράσματα που μόνο σε διάθεση να εμπιστευτούν την Ουάσιγκτον δεν οδηγούν. Το "σοκ” της "μεθόδου Τραμπ” δεν θα διαρκέσει για πάντα.

Λέγεται συχνά αυτές τις ημέρες πως, σε ό,τι αφορά την παραβίαση του διεθνούς δικαίου, η απροσχημάτιστη επέμβαση του Τραμπ στην Βενεζουέλα αποτελεί μίμηση (και αναδρομική "δικαίωση”), του προηγουμένου της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Η ειρωνεία του πράγματος όμως έγκειται στο ότι ο Πούτιν ακολουθεί την "παλαιά” αμερικανική γραμμή της μακράς, αργόσυρτης και δαπανηρής δέσμευσης (την οποία ακριβώς για αυτό τον λόγο ανέλαβε μετά από πολυετή ταλάντευση) σε ένα σχέδιο nation building, μέσω της "αποστρατιωτικοποίησης” και "αποναζιστικοποίησης” της Ουκρανίας), ενώ ο Τραμπ κινείται περισσότερο "μεταμοντέρνα”.