Περιθώριο για νέα μέτρα ελάφρυνσης το 2026 δίνει η ρήτρα για τις αμυντικές δαπάνες

Του Τάσου Δασόπουλου

Μέτρα που μπορούν να ανακοινωθούν και να εφαρμοστούν το 2026 εξετάζει το οικονομικό επιτελείο, με το περιθώριο που δημιουργεί η εφαρμογή της ρήτρας διαφυγής των αμυντικών δαπανών το 2025, ενώ ο κύριος όγκος των φορολογικών μειώσεων για τις επιχειρήσεις θα ανακοινωθεί στη ΔΕΘ με ορίζοντα εφαρμογής το 2027. 

Αρμόδιες πηγές του ΥΠΕΘΟ, μετά τη ΔΕΘ του 2025 οπότε ανακοινώθηκαν οι φορολογικές μειώσεις για μισθωτούς και οικογένειες με παιδιά, τόνιζαν κατηγορηματικά ότι τα νέα μέτρα που θα ανακοινωθούν το 2026 θα εφαρμοστούν το 2027 και το κόστος δεν θα ξεπερνά με κανέναν τρόπο το 1 δισ. ευρώ. Τούτο με δεδομένο ότι η σωρευτική αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών είχε φτάσει το 9,9% για την τριετία 2024-2026 και πλέον δεν υπήρχε περιθώριο για νέες δαπάνες, αφού εξαντλήθηκε το όριο που συμφωνήθηκε με την Κομισιόν. Ωστόσο από τότε κάποια πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο. 

Το ένα από αυτά είναι ότι η εκτέλεση του Προϋπολογισμού συνεχίζει να ξεπερνά τους ήδη υψηλούς στόχους του Προϋπολογισμού του 2026. Στο τέλος του χρόνου, πηγές του ΥΠΕΘΟ υπολόγιζαν ότι τα έσοδα από τη μείωση της φοροδιαφυγής ξεπερνούσαν κατά 600 εκατ. ευρώ τα αντίστοιχα έσοδα του 2024. Με δεδομένο ότι ο Δεκέμβριος και ο Ιανουάριος είναι μήνες υψηλής κατανάλωσης, η υπέρβαση των εσόδων από τη φοροδιαφυγή μπορεί να φτάσει και τα 800 εκατ. ευρώ με την πληρωμή και της τελευταίας δόσης ΦΠΑ για το 2025, που θα πληρωθεί στο τέλος του Φεβρουαρίου. 

Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι τα επιπλέον έσοδα από τη φοροδιαφυγή λειτουργούν μειωτικά για τις οροφές αύξησης των πρωτογενών δαπανών. Το 2024 είχε συμφωνηθεί να έχουμε αύξηση δαπανών κατά 2,6%. Ωστόσο τα πρόσθετα έσοδα ύψους 2 δισ. από τη μείωση της φοροδιαφυγής μείωσαν αντί να αυξήσουν τις δαπάνες του 2024 κατά 0,2%. Συνεπώς έγινε σαφές ότι τα έσοδα από τη μείωση της φοροδιαφυγής δημιουργούν ωφέλιμο δημοσιονομικό χώρο. 

Η συνδρομή της ρήτρας από τις αμυντικές δαπάνες 

Το δεύτερο θετικό νέο ήρθε από το γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής. Σε έκθεσή του για τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες, τονίζει ότι, παρότι η πρόβλεψη για τη φετινή χρονιά ξεπερνά την ετήσια οροφή, η σωρευτική εξέλιξη την τριετία 2024-2026 παραμένει συμβατή, επειδή το 2024 καταγράφηκε μείωση καθαρών δαπανών κατά 0,2% και ο Λογαριασμός Ελέγχου, μετά την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, δείχνει αρνητικό σωρευτικό υπόλοιπο περίπου 0,3% του ΑΕΠ (περίπου 750 εκατ. ευρώ) το 2026, δηλαδή κάτω από το ανώτατο όριο.

Στο τέλος Φεβρουαρίου θα ξεκαθαρίσουν έσοδα και δαπάνες, άρα και ο συνολικός "ωφέλιμος" δημοσιονομικός χώρος, ο οποίος αναμένεται να ξεπεράσει τα 2 δισ. ευρώ. Από αυτό το ποσό μπορούν φέτος να ανακοινωθούν και να υλοποιηθούν πρόσθετα μέτρα ύψους έως 800 εκατ. ευρώ, ενώ θα υπάρχει περιθώριο για νέα μέτρα έως 1,5 δισ. ευρώ –θα είναι και ο κύριος όγκος των μέτρων– τα οποία θα υλοποιηθούν το 2027. Συνεπώς υπάρχει η δυνατότητα να ανακοινωθούν μέτρα από τον Απρίλιο (όπως συνέβη και το 2025) και να μείνει ο κύριος όγκος των μέτρων για τη ΔΕΘ ή –αν υπάρξει σχετική απόφαση– να ανακοινωθούν όλα τον Σεπτέμβριο. Ανάμεσα στα μέτρα που μπορούν να υλοποιηθούν από φέτος είναι:

1. Αύξηση του αριθμού των δικαιούχων του μόνιμου επιδόματος των 250 ευρώ που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο για συνταξιούχους πάνω από 65 ετών με εισοδηματικά κριτήρια. Με την υφιστάμενη μορφή του το επίδομα εξαιρεί περίπου 1.000.000 συνταξιούχους. Προς το παρόν εξετάζεται είτε η αύξησή του στα 400 ευρώ για τους τωρινούς δικαιούχους είτε μια μικρότερη αύξηση (π.χ. στα 300 ευρώ) με αύξηση των τελικών δικαιούχων. 

2. Αυξήσεις των επιδομάτων του ΟΠΕΚΑ, οι οποίες είχαν προαναγγελθεί από τον πρωθυπουργό για φέτος με το τέλος του ξεκαθαρίσματος των δικαιούχων. Το θέμα πήγε πίσω λόγω του κόστους της φορολογικής μεταρρύθμισης. Με δεδομένο ότι έχει εξαγγελθεί πολλές φορές, αναμένεται να ξανασυζητηθεί μόλις υπάρξουν απτά στοιχεία για το κλείσιμο του 2025.

 Μειώσεις φόρων 

Στο πακέτο των φορολογικών μειώσεων εξετάζονται μέτρα όπως: 

1. Πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και για τα νομικά πρόσωπα. Σήμερα το τέλος επιβάλλεται ετησίως σε όλες τις επιχειρήσεις ανεξαρτήτως κερδοφορίας, λειτουργεί ως πρόσθετο βάρος, ιδιαίτερα για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

2. Μείωση της προκαταβολής φόρου, η οποία σήμερα φτάνει στο 80% του φόρου του επόμενου έτους, ακόμη κι αν τα μελλοντικά τους κέρδη δεν είναι εξασφαλισμένα. Το μέτρο στοχεύει κατευθείαν στην αύξηση της ρευστότητας των επιχειρήσεων. 

3. Αύξηση του ακατάσχετου περιθωρίου του επαγγελματικού λογαριασμού. Ο ακατάσχετος επαγγελματικός λογαριασμός αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης των επιχειρήσεων και των ελεύθερων επαγγελματιών, καθώς διασφαλίζει ότι μέρος των εσόδων τους παραμένει διαθέσιμο για την κάλυψη βασικών λειτουργικών αναγκών, ακόμη και σε περίπτωση ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο ή τα ασφαλιστικά ταμεία.

4. Νέο, αποδοτικότερο σύστημα φορολόγησης των νομικών προσώπων σε επίπεδο ομίλου εταιρειών. Η χώρα μας, σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεν διαθέτει ακόμη καθεστώς ενδοομιλικής φορολόγησης εφαρμόζοντας εδώ και χρόνια κανόνες τεκμηρίωσης ενδοομιλικών συναλλαγών, βασισμένους στις Κατευθυντήριες Οδηγίες του ΟΟΣΑ για τις τιμές μεταβίβασης.

5. Υπάρχουν σκέψεις για μία ακόμη μείωση στην αυτοτελή φορολογία των εσόδων από ενοίκια. 

6. Εξετάζεται η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5%, που είναι προγραμματισμένη για το 2027, να αυξηθεί στο 1%. Όπως ακριβώς έγινε και το 2025, όταν η προγραμματισμένη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5% έγινε 1%. Τέτοιου είδους μέτρα έχουν θετική ανταπόκριση και από τους θεσμούς, καθώς θεωρείται ότι αυξάνουν την απασχόληση και μειώνουν την ανεργία.