Το σαφές μήνυμα Μητσοτάκη στην Άγκυρα για άρση του casus belli και η δήλωση Ερντογάν για "ακανθώδη ζητήματα που μπορούν να επιλυθούν"

Του Δημήτρη Γκάτσιου
 
Με την προσπάθεια να διατηρηθούν οι ήπιοι τόνοι στη σχέση Αθήνας και Άγκυρας (ιδιαίτερα σε αυτό το διεθνές momentum των γεωπολιτικών αναταράξεων) να είναι εμφανής στις άκρως διπλωματικές αναφορές που έδωσαν τον τόνο στις κοινές δηλώσεις τους, Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συμφώνησαν και πάλι ότι οι δύο πρωτεύουσες διαφωνούν στα κρίσιμα, προέβαλαν πάγιες θέσεις και "κόκκινες γραμμές", αλλά προέταξαν (κυρίως) τα θετικά μίας ατζέντας, η οποία ήρθε στους τίτλους τέλους της συνάντησης κορυφής να επιβεβαιώσει το μείζον. Τα αποκαλούμενα και "ήρεμα νερά" που υπερισχύουν ως όρος, παρά τους όποιους κυματισμούς, από το 2023 μέχρι σήμερα και στο σκηνικό του μεγαλοπρεπούς "Λευκού Παλατιού" της Άγκυρας πριμοδοτήθηκαν από το καλό κλίμα, αλλά και τη σημασία που αποδίδουν οι δύο πλευρές του Αιγαίου στη συνέχεια του διαλόγου.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο πρόεδρος της Τουρκίας, παρουσία των υπουργών Εξωτερικών και των διπλωματικών τους συμβούλων, έθεσαν επί τάπητος τόσο τις διμερείς σχέσεις, όσο και τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις, με επίκεντρο την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και την Συρία. Κυβερνητικά στελέχη που βρέθηκαν κοντά στον κ. Μητσοτάκη στην πρώτη μετά τον Μάιο του 2024 επίσκεψη στην Άγκυρα, κάνουν λόγο για θετικό κλίμα στο τετ α τετ κορυφής και για μία ειλικρινή συζήτηση μεταξύ των δύο ηγετών. Μία ειλικρινής συζήτηση που, σύμφωνα με πληροφορίες, κινήθηκε σε μεγάλη έκταση, με έμφαση να δίνεται κατά κύριο λόγο σε άπαντα τα ζητήματα που έχουν προκαλέσει διαφωνίες ανάμεσα στις δύο χώρες. Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχώρησαν σε επισκόπηση των διμερών σχέσεων και συμφώνησαν ότι η διατήρηση των ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, καθώς και η βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις είναι προς όφελος των δύο χωρών και της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή.

"Ως γειτονικές χώρες, Ελλάδα και Τουρκία καλούμαστε να διαχειριζόμαστε τα προβλήματά μας με ψυχραιμία και με υπευθυνότητα, μιλώντας με ειλικρίνεια και έχοντας πάντα σταθερή αναφορά το Διεθνές Δίκαιο. Ακόμα και όταν διαφωνούμε, είναι σημαντικό να μην οδηγούμαστε σε κρίσεις και σε εντάσεις. Και θέλω να επαναλάβω ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα ειρηνική, είμαστε πάντα προσηλωμένοι στον διάλογο, ο οποίος θα πρέπει να διεξάγεται με καλή πίστη και αμοιβαίο σεβασμό. Είναι αλήθεια ότι η προσπάθεια αυτή έχει ήδη αποδώσει, αποτρέποντας εντάσεις που στο παρελθόν δοκίμασαν τις σχέσεις μας", τόνισε ο πρωθυπουργός. "Βλέπουμε ότι οι συμφωνίες και τα μνημόνια που υπογράφουμε, μας παρέχουν καλύτερο έδαφος για την ενίσχυση των αμοιβαίων επαφών, οι οποίες θα συνεχιστούν πιο ενισχυμένες", επεσήμανε ο πρόεδρος της γείτονος, που έσπευσε να χαρακτηρίσει τον κ. Μητσοτάκη "πολύτιμο φίλο".

Τα μηνύματα και οι θέσεις

Ο πρωθυπουργός και ο πρόεδρος της Τουρκίας κράτησαν χαμηλά τους τόνους, χωρίς βέβαια να απουσιάζει τίποτα από το μοτίβο των παγίων θέσεων των δύο πρωτευουσών. Με τη λήξη του "ραντεβού κορυφής" και του 6ου Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας, ωστόσο, γίνεται φανερό ότι Αθήνα και Άγκυρα επενδύουν στη θετική ατζέντα και δείχνουν ξεκάθαρα πως (παρά τις οποίες αναθεωρητικές εξάρσεις των γειτόνων) καμία πλευρά δεν επιθυμεί να υπάρχουν έστω και μικρά περιθώρια για εντάσεις, σε μία χρονική συγκυρία παγκόσμιων αβεβαιοτήτων. Και αυτό είναι ένα πρώτο θετικό αποτέλεσμα που έχει παραγάγει η συνάντηση κορυφής των Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μαζί με το μπουστάρισμα στους ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και τις επόμενες σελίδες σε τομείς συνεργασίας, όπως η διαχείριση του μεταναστευτικού.

"Οι ροές στο Ανατολικό Αιγαίο έχουν μειωθεί, μόλις τον τελευταίο χρόνο, κατά σχεδόν 60%. Είναι το αποτέλεσμα της συστηματικής φύλαξης των χερσαίων και των θαλασσίων συνόρων αλλά και του βελτιωμένου συντονισμού μεταξύ των δύο χωρών. Είναι κάτι που μπορεί και πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω, όπως μας υπενθύμισε το πρόσφατο τραγικό περιστατικό στα ανοιχτά της Χίου. Η καταπολέμηση των απάνθρωπων δικτύων των διακινητών οφείλει να είναι σταθερός, διαχρονικός στόχος των δύο κρατών μας", σημείωσε, στις δηλώσεις του, ο κ. Μητσοτάκης.

Σε παράλληλο χρόνο και στα μείζονα, ο πρωθυπουργός μέσα από μία άκρως διπλωματικά τοποθετημένη αναφορά έθεσε για πρώτη φορά ευθέως μπροστά στον Ταγίπ Ερντογάν (είχε προϊδεάσει για αυτήν την εξέλιξη) το ζήτημα της αφορμής πολέμου από την πλευρά της Τουρκίας, που αποτελεί απόφαση της Εθνοσυνέλευσης της γείτονος από τον Ιούνιο του 1995. Κάθε λέξη που χρησιμοποίησε ο πρωθυπουργός είχε τη δική της σημασία. Γιατί; Ο κ. Μητσοτάκης δε χρησιμοποίησε τον σχετικό όρο (casus belli) αλλά τη φράση "να αρθεί κάθε απειλή τυπική και ουσιαστική στη μεταξύ μας σχέση". Σύμφωνα με την ανάγνωση, ο όρος "τυπική απειλή" παραπέμπει στο casus belli, ενώ ο όρος "ουσιαστική απειλή" παραπέμπει στην αναθεωρητική οπτική της γείτονος εκπεφρασμένη δια των αποκαλούμενων "γκρίζων ζωνών". Από κοντά, οι κόκκινες ελληνικές γραμμές υπογραμμίστηκαν και πάλι, με τον πρωθυπουργό να τονίζει και πάλι ότι η Αθήνα αναγνωρίζει μία και μόνη διαφορά.

"Η θέση μας παραμένει σταθερή: ότι η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών -υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης- στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί τη μόνη διαφορά, η οποία θα μπορούσε να οδηγηθεί ενώπιον ενός διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου, με βάση το Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα το Δίκαιο της Θάλασσας", επεσήμανε. Σε παράλληλο χρόνο, αυτό που μπορεί κανείς να κρατήσει είναι και το σήμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όταν αναφέρθηκε στα "ακανθώδη" όπως τα χαρακτήρισε ζητήματα. Σε αυτό το πλαίσιο ο πρόεδρος της Τουρκίας έσπευσε να σημειώσει ότι δεν είναι άλυτα "μέσα από το διεθνές δίκαιο", με την αναφορά, πάντως, να…σηκώνει πολλή συζήτηση, καθώς με τον όρο διεθνές δίκαιο νοείται το διεθνές δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο δεν έχει υπογράψει ο εξ’ ανατολών γείτονας.

H γενικότερη αίσθηση με το πέρας των συναντήσεων στην πρωτεύουσα της Τουρκίας είναι ότι Αθήνα και Άγκυρα επιλέγουν να δώσουν…νέες ανάσες και νέους βατήρες στα "ήρεμα νερά" σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Παρά τις αιχμές και τις γωνίες στις διαφορές τους, οι δύο πρωτεύουσες φαίνεται πως επενδύουν στους ανοιχτούς διαύλους και στο διάλογο, σε μία χρονική περίοδο κατά την οποία τόσο η Ελλάδα, όσο και η Τουρκία δεν επιθυμούν κάποια επιδιαιτησία στις διμερείς διαφορές τους.