Η Συρία οφείλει να προστατεύσει τις μειονότητές της

Οι μάχες ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις - τον άλλοτε εταίρο των ΗΠΑ κατά του ISIS - κατέληξαν σε μια καθοριστική ήττα για τους Κούρδους. Μεγάλο μέρος των εδαφών που διοικούσαν από το 2014, με αμερικανική στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη, βρίσκεται πλέον εκτός του ελέγχου τους.

Δεν πρόκειται απλά για τακτική οπισθοχώρηση. Σηματοδοτεί το τέλος του τολμηρού, αν και αυτοσχέδιου, πειράματος των Κούρδων στην αυτοδιοίκηση - ενός ουτοπικού μοντέλου που συνδύαζε αριστερές ιδέες και τη γυναικεία ενδυνάμωση σε μια από τις πιο συντηρητικές γωνιές της περιοχής. Το μοντέλο αυτό προκάλεσε μεγάλο θαυμασμό στη Δύση, αλλά δεν έγινε ποτέ πλήρως αποδεκτό από τις αραβικές κοινότητες. Παράλληλα, υπογράμμισε μια σκληρότερη αλήθεια: Οι ΗΠΑ ήταν πρόθυμες να εγκαταλείψουν έναν σύμμαχο που πολέμησε και πέθανε για χάρη τους, μόλις άλλαξαν τα συμφέροντά τους. Στην "Τραμπική" ορολογία, οι Κούρδοι δεν κρατούσαν "κανένα χαρτί" στη μετά-Άσαντ Συρία.

Ο νέος χάρτης εδραίωσε την εξουσία του προέδρου Αχμέντ αλ Σαράα στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας και επεκτείνει τη ζώνη επιρροής της Τουρκίας κατά μήκος των βόρειων συνόρων. Το ερώτημα πλέον είναι ποια Συρία θα αναδυθεί από αυτή τη συγκυρία: μια πολυπολιτισμική δημοκρατία ή ένα συντηρητικό, συγκεντρωτικό καθεστώς με ελάχιστα περιθώρια για διαφορετικότητα; Και αν οι ΗΠΑ, έχοντας αφιερώσει χρόνια στη διαμόρφωση του πεδίου της μάχης, θα ασχοληθούν τώρα με την ειρήνη.

Οφείλουν να το πράξουν. Η Συρία δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί μόνο μέσω της συγκεντρωτικής εξουσίας. Η επιτυχία εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα διασφαλιστούν τα δικαιώματα των Κούρδων και από το αν οι ίδιοι θα έχουν ένα αξιόπιστο πολιτικό μέλλον, όχι μόνο στη Συρία, αλλά και πέρα από τα σύνορα, στην Τουρκία, όπου το κουρδικό ζήτημα - ο μακροχρόνιος αγώνας για πολιτική αναγνώριση, πολιτιστικά δικαιώματα και τοπική διακυβέρνηση των κουρδικών πληθυσμών - παραμένει επίσης ανεπίλυτο.

Η συριακή κυβέρνηση και οι Κούρδοι έκαναν ένα σημαντικό πρώτο βήμα την Παρασκευή, καταλήγοντας σε συμφωνία για την ένταξη των κουρδικών μαχητών στον συριακό στρατό και την ενσωμάτωση των κουρδικών πολιτικών θεσμών στην κυβέρνηση.

Η δήλωση του αλ Σαράα, με την οποία αναγνωρίζει την κουρδική ταυτότητα, ήταν επίσης ευπρόσδεκτη. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία θα είναι το αν οι προηγούμενες δεσμεύσεις θα γίνουν νόμος του κράτους και θα εφαρμοστούν με συνέπεια, και αν τα δύο ιδεολογικά άκρα- το αριστερό όραμα των Κούρδων και η συντηρητική ισλαμιστική τάση των νέων ηγετών της Συρίας - μπορούν να συμφιλιωθούν.

Για τις ΗΠΑ, παραμένουν οι κίνδυνοι εντάσεων μεταξύ Τουρκίας και Κούρδων, αναζωπύρωσης του ISIS, καθώς και νέων "ανοιγμάτων” για φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στη Συρία και το γειτονικό Ιράκ. Τέτοιες εξελίξεις θα παρέσυραν και πάλι την Ουάσινγκτον στη διαχείριση κρίσεων τις οποίες διατείνεται ότι θέλει να αφήσει πίσω της.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Ουάσινγκτον έχει αλλάξει εταίρους στη Συρία, περνώντας από τη συμμαχία με τους Κούρδους στην απευθείας συνεργασία με τους νέους κυβερνήτες της χώρας. Ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Τομ Μπάρακ, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ δεν βλέπουν καμία βιώσιμη εναλλακτική πέρα από μια ενωμένη Συρία - πράγμα που σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν είναι διατεθειμένες να εγγυηθούν τον κουρδικό αυτονομισμό ή μια ομοσπονδία.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι κάνουν λάθος να πιστεύουν ότι η στρατιωτική ενοποίηση μπορεί από μόνη της να φέρει σταθερότητα. Η πορεία της Συρίας προς την επανένωση απαιτεί συνταγματικά μέτρα που θα εγγυώνται την πολιτική συμπερίληψη των Κούρδων ως αναγνωρισμένης κοινότητας, μαζί με άλλες μειονότητες. Αυτό σημαίνει την ενσωμάτωση στο σύνταγμα της Συρίας του δικαιώματος των μειονοτήτων να χρησιμοποιούν τις γλώσσες τους, να διαχειρίζονται τις τοπικές τους υποθέσεις και να διαμορφώνουν εκπαιδευτικές και πολιτιστικές πολιτικές. Αυτή η συνταγματική αναγνώριση, σε συνδυασμό με μια πραγματική διοικητική αυτονομία για τους Κούρδους, τους Δρούζους, τους Χριστιανούς και άλλες μειονότητες, είναι ο μόνος βιώσιμος τρόπος για να ενωθεί η Συρία και να αποτραπούν νέες εντάσεις. Δεν μπορείς να ζητήσεις από μια πολιτοφυλακή να καταθέσει τα όπλα χωρίς να δώσεις στον λαό της έναν πολιτικό ορίζοντα.

Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιβάλουν τη δημοκρατία στη Συρία, ούτε πρέπει να το προσπαθήσουν. Μπορούν όμως να επιμείνουν ότι η ενότητα χωρίς δικαιώματα για τις μειονότητες θα φέρει περισσότερη αστάθεια.

Οι περιφερειακές ισορροπίες καθιστούν την παρούσα συγκυρία ιδιαίτερα ευαίσθητη. Η Τουρκία φιλοδοξεί να ασκήσει επιρροή στην περιοχή. Με το Ιράν αποδυναμωμένο και την Ουάσιγκτον να ευθυγραμμίζεται σε μεγάλο βαθμό με τις πολιτικές της Τουρκίας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει τώρα την ευκαιρία να διαμορφώσει μια πολιτική αρχιτεκτονική στη Μ. Ανατολή. Η κληρονομιά που θέλει να χτίσει δεν θα πρέπει να επικεντρωθεί μόνο στη σκληρή δύναμη της Τουρκίας, αλλά και στην ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης με τους Κούρδους.

Μια Συρία που ενσωματώνει πολιτικά τους Κούρδους θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως παράδειγμα για την Τουρκία, ώστε να επανεκκινήσει την ειρηνευτική διαδικασία με το PKK, το οποίο διατηρεί δεσμούς με τους Κούρδους της Συρίας. Μια βιώσιμη πολιτική λύση στη Συρία θα μπορούσε να συμβάλει στη σταθεροποίηση και των δύο πλευρών των συνόρων με την Τουρκία. 

Τόσο ο Ερντογάν όσο και ο Μπάρακ είναι μελετητές της οθωμανικής ιστορίας και φαίνεται να πιστεύουν ότι ένας καλοπροαίρετος ισχυρός άνδρας μπορεί να προσφέρει περισσότερα από έναν αδύναμο δημοκράτη. Αυτό όμως αντανακλά μόνο μία ερμηνεία της. Μια άλλη είναι η αναγνώριση ότι η σταθερότητα σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες δεν προέρχεται από την ομογενοποίηση, αλλά από τη διαπραγματευόμενη συνύπαρξη. Ο Ερντογάν πρέπει κατανοήσει ότι η καταστολή της κουρδικής πολιτικής έκφρασης στη Συρία δεν θα εξυπηρετούσε τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Τουρκίας. Η Τουρκία θα πρέπει να τοποθετηθεί όχι ως επιβολέας της ομοιομορφίας υπό ένα άκαμπτο συγκεντρωτικό σύστημα, αλλά ως εγγυητής των δικαιωμάτων και της ευημερίας των Κούρδων και άλλων μειονοτήτων στη γειτονιά της.

Εν τέλει, η παρακαταθήκη του Ερντογάν - ο οποίος μιλά συχνά για τη διαμόρφωση ενός νέου "αιώνα της Τουρκίας" - θα εξαρτηθεί εν μέρει από το αν θα επιλέξει την καταπίεση ή τη συνύπαρξη πέρα από τα σύνορα. Με τη σειρά της, η Ουάσιγκτον πρέπει να παροτρύνει την Τουρκία να επανεκκινήσει την ειρηνευτική διαδικασία με τους Κούρδους. Οι ανησυχίες της Τουρκίας είναι θεμιτές, αλλά μια πλουραλιστική Συρία θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως σταθεροποιητικός παράγοντας και όχι ως απειλή.

Η Asli Aydintasbas είναι εταίρος στο Ινστιτούτο Brookings, επικεφαλής του Turkey Project.