Το χειρουργείο της τσέπης μας

Τις τελευταίες ημέρες ακούω και πάλι για τις "αναγκαίες" αναπροσαρμογές στα ασφάλιστρα του 2026 και αναρωτιέμαι αν τελικά η απληστία ορισμένων έχει ταβάνι ή, έστω, ίχνος ηθικού φραγμού. 

Το ζήτημα είναι εξαιρετικά σοβαρό και δεν αντιμετωπίζεται με "σκέψεις" ή "προβληματισμούς" ή ευφημισμούς. Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι και ωμοί. Δεν πρόκειται για "αυξήσεις ασφαλίστρων". Πρόκειται για μια οργανωμένη μεταφορά κόστους και ευθυνών από δύο ισχυρούς παίκτες – ασφαλιστικές εταιρείες και ιδιωτικά νοσοκομεία – προς έναν τρίτο που δεν έχει ούτε διαπραγματευτική δύναμη ούτε πραγματική εναλλακτική: τον ασφαλισμένο. Το 2026 απλώς δείχνει εντονότερα αυτό που ήδη ξέρουμε πως συμβαίνει εδώ και χρόνια. Οι μεν ανεβάζουν τιμολόγια με το πρόσχημα της βιωσιμότητας, οι δε φουσκώνουν χρεώσεις με το πρόσχημα της "ποιότητας", και στη μέση ο πολίτης πληρώνει ξανά και ξανά για ένα σύστημα που λειτουργεί χωρίς φρένα, χωρίς όρια και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.

Οι ασφαλιστικές παριστάνουν ότι αιφνιδιάστηκαν από το κόστος της υγείας. Δεν αιφνιδιάστηκαν. Ήξεραν ακριβώς τι πουλούσαν όταν μοίραζαν ισόβια, ανοιχτής δαπάνης συμβόλαια, χωρίς σοβαρά caps και χωρίς πραγματική συμμετοχή στο ρίσκο. Τα πούλησαν γιατί ήταν εμπορικά ελκυστικά, όχι γιατί ήταν βιώσιμα. Τώρα που τα μαθηματικά της δικής τους επιλογής δεν βγαίνουν, αρνούνται να αναλάβουν το κόστος του λάθους τους. Το μετακυλίουν, στον πιο αδύναμο κρίκο, τον πελάτη. Κάθε χρόνο λίγο παραπάνω, μέχρι ο ασφαλισμένος να κουραστεί, να μειώσει καλύψεις ή να αποχωρήσει μόνος του. Αυτό δεν είναι αναπροσαρμογή. Είναι έμμεση έξοδος από την κάλυψη. 

Για να καταλαβαίνουμε την πραγματική αιτία που ορισμένοι φωνάζουν για "αναγκαίες αυξήσεις", ας δούμε τα δεδομένα που σκόπιμα καλύπτονται, πίσω από νταραβέρια (rebates, εκπτώσεις κ.λπ.). Ο πρόσφατος Νόμος 5170/2025 επιχείρησε θεωρητικά να βάλει τάξη θεσπίζοντας τον Ενιαίο Δείκτη Αναπροσαρμογής (Ε.Δ.Α.) μέσω της ΕΛΣΤΑΤ, όμως η σκόπιμη καθυστέρηση στην πλήρη εφαρμογή του δημιούργησε ένα ρυθμιστικό κενό που οι εταιρείες έσπευσαν να "καταπατήσουν" με διψήφιες αυξήσεις, προτού ο έλεγχος γίνει αυστηρός. Την ίδια στιγμή, η απόφαση του ΣτΕ 2196/2025, αν και έκρινε νόμιμες τις μονομερείς αυξήσεις, έθεσε ως απαράβατο όρο την πλήρη διαφάνεια και την αιτιολόγηση του κόστους, κάτι που σήμερα καμία εταιρεία δεν τηρεί, με προκάλυψη γενικόλογες εκθέσεις. Ακόμα και το σύστημα των DRGs (Diagnosis Related Groups) —αυτό το υποτιθέμενο εργαλείο που ομαδοποιεί τις παθήσεις σε προκαθορισμένα πακέτα χρέωσης ώστε να υπάρχει έλεγχος κόστους και να μην χρεώνεται η κάθε γάζα σαν χρυσάφι— οι κλινικές το χρησιμοποιούν ως εφαλτήριο για πρόσθετες χρεώσεις "εκτός πακέτου".

Τα ιδιωτικά νοσοκομεία λειτουργούν σαν να βρίσκονται εκτός πραγματικής αγοράς. Τιμοκατάλογοι που αλλάζουν χωρίς διαφάνεια, χρεώσεις που δεν αντιστοιχούν σε πραγματικό κόστος, πράξεις που τιμολογούνται πολλαπλάσια απ’ ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, επειδή "υπάρχει ασφάλεια". Η ασφάλεια, από προϊόν "σιγουριάς", μετατράπηκε σε λευκή επιταγή γδαρσίματος του πελάτη. Και όσο οι ασφαλιστικές αποδέχονται αυτές τις χρεώσεις – ή κάνουν ότι δεν μπορούν να τις ελέγξουν – τόσο το σύστημα αυτοτροφοδοτείται: τα νοσοκομεία ανεβάζουν τιμές, οι ασφαλιστικές ανεβάζουν ασφάλιστρα, και όλοι δείχνουν κάποιον άλλον ως υπεύθυνο.

Πριν μιλήσουμε για λύσεις, ας αποδοθούν οι ευθύνες καθαρά, σκληρά και χωρίς συμβιβασμούς ή συμψηφισμούς. Οι ασφαλιστικές φέρουν ευθύνη γιατί πούλησαν προϊόντα που ήξεραν ότι δεν αντέχουν μακροπρόθεσμα και τώρα προσποιούνται ότι δεν υπάρχει εναλλακτική από το να πληρώσει ο πελάτης. Τα ιδιωτικά νοσοκομεία φέρουν ευθύνη γιατί εκμεταλλεύτηκαν την ύπαρξη ασφαλιστικής κάλυψης για να αποσυνδέσουν τις τιμές από το πραγματικό κόστος, λειτουργώντας με τη βουλιμία του φαταούλα. Και η Πολιτεία φέρει την κύρια ευθύνη γιατί παρακολουθεί επί χρόνια αυτό το παιχνίδι ως παθητικός τροχονόμος συμφερόντων, χωρίς να θέτει ουσιαστικούς κανόνες, περιοριζόμενη σε ευχές, δείκτες και "συμφωνίες κυρίων". Αν η Πολιτεία θέλει να αποδείξει ότι κάνει κάτι περισσότερο από την επίβλεψη από μακριά, οφείλει να επιβάλει διεθνώς αποδεκτές λύσεις που θα επαναφέρουν το σύστημα σε ορθολογική λειτουργία:

•    Πραγματικός έλεγχος των χρεώσεων των ιδιωτικών νοσοκομείων με υποχρεωτικούς, διαφανείς τιμοκαταλόγους αναφοράς ανά πράξη. Αν ένα νοσοκομείο θέλει να χρεώσει παραπάνω, να το κάνει εκτός ασφαλιστικής κάλυψης και να το αιτιολογήσει στον ασθενή, όχι να το φορτώνει συλλογικά σε όλους.
•    Περιορισμός της μονομερούς αναπροσαρμογής ασφαλίστρων με σαφείς κανόνες και ανώτατα όρια. Αν ένα χαρτοφυλάκιο είναι ζημιογόνο λόγω κακού σχεδιασμού της εταιρείας, αυτό δεν μπορεί να μετατρέπεται αυτομάτως σε ετήσιο χαράτσι για τον πελάτη.
•    Υποχρεωτική συμμετοχή των ασφαλιστικών στο κόστος υπέρβασης. Αν οι ζημιές ξεπερνούν συγκεκριμένα όρια, ένα μέρος να βαραίνει τους μετόχους και την κερδοφορία τους, όχι μόνο τους πελάτες. Αλλιώς μιλάμε για επιχείρηση χωρίς επιχειρηματικό ρίσκο, με "σίγουρα" κέρδη για τους λίγους και ρίσκο για τους πολλούς. Σαν το εγγυημένο εισόδημα των αγροτών ένα πράμα!
•    Διαχωρισμός των παλιών χαρτοφυλακίων από τα νέα. Να σταματήσει το αδιαφανές cross-subsidization όπου οι παλιοί ασφαλισμένοι πληρώνουν τα λάθη που έκαναν άλλοι στο παρελθόν.
•    Θέσπιση της "πυρηνικής" επιλογής της φορητότητας. Να θεσπιστεί το δικαίωμα του ασφαλισμένου να αλλάζει εταιρεία μεταφέροντας πλήρως το κεφάλαιό του, το ιστορικό και τις προϋπάρχουσες παθήσεις του, ώστε να μην είναι πια αιχμάλωτος των αυξήσεων.
•    Αποκλεισμός από κάθε σύμβαση με τον ΕΟΠΥΥ για οποιοδήποτε νοσοκομείο αρνείται να συμμορφωθεί με τους διαφανείς τιμοκαταλόγους και τις πραγματικές αξίες των DRGs.
•    Δημόσια "Μαύρη Λίστα" και Έλεγχος Συμβατότητας με το πλαίσιο Solvency ΙΙ από τη ΔΕΙΑ: Η εποπτική αρχή (ΔΕΙΑ: Διεύθυνση Εποπτείας Ιδιωτικής Ασφάλισης της ΤτΕ) οφείλει να δημοσιοποιεί τις εταιρείες που παραβιάζουν τους κανόνες φερεγγυότητας και να απαγορεύει νέες πωλήσεις σε όσους δεν μπορούν να εγγυηθούν τη σταθερότητα των υπαρχόντων συμβολαίων τους.
Σε κάθε περίπτωση, αν οι αναπροσαρμογές είναι πράγματι "αναγκαίες" και "διαφανείς", ας δοθούν σήμερα στη δημοσιότητα αναλυτικά, τα πλήρη αναλογιστικά στοιχεία και οι πραγματικές τιμές των rebates, η απόκρυψη των οποίων παραβιάζει την υποχρέωση αιτιολόγησης που επέβαλε το ΣτΕ. Αν αρνηθούν, ας σταματήσουν τουλάχιστον να προκαλούν την κοινωνία βαφτίζοντας το κυνήγι του μερίσματος, "ιατρικό πληθωρισμό". Ο κόσμος πλέον δεν ζητά ενημέρωση, ζητά δικαιοσύνη.

Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά κοινωνικό και πολιτικό. Ή θα αποφασίσουμε ότι η υγεία, έστω και ιδιωτικά ασφαλισμένη, έχει κανόνες και όρια, ή θα συνεχίσουμε να βαφτίζουμε την αυθαιρεσία "αναπροσαρμογή". Και τότε δεν θα μιλάμε για αγορά, αλλά για γενική αποτυχία με το κόστος να καταλογίζεται στον μόνο μη υπεύθυνο, τον πελάτη. Τα δεδομένα είναι εδώ και είναι αδιαμφισβήτητα: το κόστος υγείας δεν αυξήθηκε επειδή ξαφνικά αρχίσαμε να αρρωσταίνουμε δυο φορές περισσότερο, αλλά επειδή το σύστημα έγινε άπληστο. Τα υπόλοιπα είναι αέρας κοπανιστός για όσους αρέσκονται στις θεωρίες και φοβούνται να σπάσουν αυγά. 

Ας το συνειδητοποιήσουν οι ρυθμιστικές αρχές, η ΔΕΙΑ και η Επιτροπή Ανταγωνισμού, πριν είναι αργά για τον θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης. Αν δεν αναλάβουν τον ρόλο που εκ του νόμου υποχρεούνται να έχουν στην αγορά, η ημέρα που ο ζεματιστός λογαριασμός ασφαλίστρων του κάθε Έλληνα, θα μεταβληθεί σε καυτή πατάτα στα δικά τους χέρια, είναι πολύ πιο κοντά, απ’ ό,τι νομίζουν.

Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr