Ο παράξενος θάνατος του MAGA

Το 1935, ο Άγγλος δημοσιογράφος George Dangerfield δημοσίευσε ένα βιβλίο που λειτούργησε τότε ως πολιτική νεκρολογία για το βρετανικό Φιλελεύθερο Κόμμα, το οποίο μόλις λίγες δεκαετίες νωρίτερα είχε βρεθεί "μεθυσμένο από μία από τις μεγαλύτερες νίκες όλων των εποχών", αφού είχε κερδίσει μια επιβλητική κοινοβουλευτική πλειοψηφία και είχε προχωρήσει σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων τις οποίες επιζητούσε να περάσει επί χρόνια. "Από εκείνη τη νίκη", έγραφε ο Dangerfield, "οι Φιλελεύθεροι δεν ανέκαμψαν ποτέ".

Σχεδόν έναν αιώνα μετά την έκδοσή του, Ο παράξενος θάνατος της φιλελεύθερης Αγγλίας παραμένει διδακτικό ανάγνωσμα - ιδίως μετά την πρόσφατη ετήσια συγκέντρωση του Turning Point USA, όπου οι εσωτερικές συγκρούσεις των Αμερικανών συντηρητικών φάνηκαν να απειλούν το πολιτικό κίνημα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Ο Dangerfield θεωρούσε ότι οι Φιλελεύθεροι, οι οποίοι στα μέσα της δεκαετίας του 1930 έμοιαζαν πια εξαντλημένοι τόσο εκλογικά όσο και διανοητικά, υπήρξαν θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Κατέληξαν με έναν πολιτικό συνασπισμό που όχι μόνο ήταν εσωτερικά διχασμένος, αλλά και ολοένα πιο αποκομμένος από τις ανησυχίες των απλών ψηφοφόρων.

Παρότι τμήματα της αφήγησης του Dangerfield έχουν επικριθεί από ακαδημαϊκούς ιστορικούς, το κεντρικό του επιχείρημα παραμένει πειστικό: συνασπισμοί που οργανώνονται γύρω από συμβολικές εχθρότητες και ιδεολογικές απολυτότητες, αντί για κοινά υλικά συμφέροντα, είναι επιρρεπείς σε αιφνίδια κατάρρευση. Η αναλογία με το σημερινό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα των ΗΠΑ δεν πρέπει να γίνεται καθ’ υπερβολή, ωστόσο η βασική του διαπίστωση εξακολουθεί να ισχύει σε κάποιο βαθμό.

Μέχρι πρόσφατα, το κίνημα Make America Great Again παρουσιαζόταν ως μια δεξιόστροφη απάντηση στον νεοφιλελευθερισμό. Οι βασικοί του εχθροί του ήταν το ελεύθερο εμπόριο, η μετανάστευση, η μεταβιομηχανική παρακμή, η θεσμική αδράνεια και η πολιτισμική συγκατάβαση μιας άρχουσας ελίτ. Το μεγαλύτερό του πλεονέκτημα ήταν το εύρος του. Πρώην ψηφοφόροι του Tea Party, παλαιοσυντηρητικοί, χριστιανοί "πολιτισμικοί μαχητές", ρεαλιστές της εξωτερικής πολιτικής και ένας μικρός αλλά καθοριστικός αριθμός απογοητευμένων Δημοκρατικών στη Μεσοδυτική Αμερική: όλοι μπορούσαν να ανήκουν στο MAGA, επειδή οι εχθροί του (το κατεστημένο, ο "βάλτος", τα μέσα ενημέρωσης, η παγκοσμιοποίηση) ήταν εξωτερικοί και ασαφώς προσδιορισμένοι. Οι συγκεκριμένοι αντίπαλοι προσέφεραν στο MAGA έναν λόγο ύπαρξης και, μετά το 2016, μια δικαιολογία για κάθε αποτυχία ή υστέρηση.

Αυτή η κατάσταση ήταν εκ των πραγμάτων προσωρινή. Έναν χρόνο μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Τραμπ στην προεδρία, οι εσωτερικές αντιφάσεις του MAGA δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν. Το κίνημα που είχε υποσχεθεί τον τερματισμό των στρατιωτικών περιπετειών στο εξωτερικό βρίσκεται διχασμένο ανάμεσα σε μια συμμαχία ιδεολογικά μη παρεμβατιστών και ρεαλιστών και ένα κατεστημένο εθνικής ασφάλειας γεμάτο "γεράκια”. Ο τραμπισμός υποσχέθηκε την αναβίωση της εγχώριας μεταποίησης, ωστόσο ούτε ο πρόεδρος ούτε οι σύμβουλοί του έχουν αποφασίσει αν αυτό σημαίνει δασμούς, βιομηχανική πολιτική, αναζωογόνηση των συνδικάτων, περιβαλλοντική απορρύθμιση ή απλή νοσταλγία. Το MAGA υποσχέθηκε επίσης μεταρρύθμιση της μετανάστευσης, αλλά ταλαντεύεται ανάμεσα σε επιδεικτικές απελάσεις και σε υποχωρητικότητα απέναντι στους συμμάχους του στη Big Tech και στη βιομηχανική γεωργία που θέλουν βίζες για ξένους εργαζόμενους. Παράλληλα, η αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ έχει καταστεί για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες αντικείμενο αμφισβήτησης μέσα στη Δεξιά. Ορισμένοι κατηγορούνται για αντισημιτισμό, ενώ άλλοι τον δηλώνουν ωμά.

Το αποτέλεσμα μιας δεκαετίας τέτοιων αναταράξεων δεν ήταν η εδραίωση της τραμπικής θέσης, αλλά μια σειρά υπαρξιακών ερωτημάτων, στα οποία κανείς δεν φαίνεται ικανός να δώσει οριστική απάντηση.

Κι όμως, αργά ή γρήγορα, κάποιος θα πρέπει να τη δώσει. Ο Tucker Carlson και ο Ben Shapiro, που συγκρούστηκαν δημόσια στη συγκέντρωση του Turning Point USA, δεν μπορούν να εκπροσωπούν την ίδια ευρεία πολιτική τάση. Είναι όμως δύσκολο να διακρίνει κανείς πώς θα εκδοθούν τα αναγκαία "αναθέματα". Προς το παρόν, δεν υπάρχει κίνητρο για καμία μεγάλη προσωπικότητα ή ομάδα να "αφορίσει” κάποιον, πετώντας τον εκτός του κινήματος, παρά μόνο στις πιο ακραίες περιπτώσεις. Η επίλυση της σύγκρουσης θα απαιτούσε θυσίες: περιορισμό της απήχησης, απώλεια κοινού και χρηματοδότησης από δωρητές, εγκατάλειψη της ιδεολογικής και ρητορικής ευελιξίας.

Η εσωτερική κουλτούρα του MAGA πάντοτε επιβράβευε τη θεατρικού τύπου σύγκρουση περισσότερο από την επίτευξη αποτελεσμάτων. Η αγένεια τραβά την προσοχή και οι αγενείς συγχέουν την προσοχή με την επιρροή. Τα ψευδομαρτύρια και οι δοκιμασίες πίστης πληθαίνουν. Όσοι εισηγούνται αποκλιμάκωση βρίσκονται αντιμέτωποι με καταγγελίες· η διαφωνία επιτρέπεται να λειτουργεί ως κάλυψη για ωμή μισαλλοδοξία. Οι κομματικοί υποστηρικτές αλληλοσυγχαίρονται για την όξυνση των εντάσεων, ακόμη κι όταν αυτή η όξυνση ακυρώνει τη δυνατότητα οικοδόμησης συνασπισμών.

Υπάρχει και ένα συναφές πρόβλημα: το τραμπικό κίνημα έχει γεννήσει ένα αλλοπρόσαλλο σύνολο ημιαυτόνομων διαδικτυακών υποκουλτουρών, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό αδιαφορούν για στρατηγικούς πολιτικούς υπολογισμούς και είναι απρόσβλητες από πολιτικές συνέπειες, ενώ ταυτόχρονα ασκούν επιρροή σε παράγοντες των οποίων οι αποφάσεις δεν είναι εξίσου απρόσβλητες. Η εξαφάνιση της άτυπης λειτουργίας "φιλτραρίσματος" που ασκούσαν παλαιότερα συντηρητικές προσωπικότητες όπως ο William F. Buckley Jr. είναι πιθανότατα οριστική. Ελλείψει μιας τέτοιας αυθεντίας, η τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία συνυπάρχει με ψεύτικη αγανάκτηση, κερδοσκοπία, αυτοπροβολή και με το να λέγονται πράγματα απλώς… για ρητορική εκτόνωση. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς η ριζοσπαστικοποίηση που φοβόταν ο Buckley, αλλά ένα είδος γενικής ασυνέπειας.

Το πρόβλημα αυτό επεκτείνεται και στον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ. Κανένα μεταπολεμικό πολιτικό κίνημα δεν έχει συνδεθεί τόσο στενά με την τύχη του ιδρυτή του όσο το MAGA. Κι όμως, κατά τις πρόσφατες αντιπαραθέσεις, οι απόψεις του ίδιου του Τραμπ ούτε ελήφθησαν υπόψη, ούτε καν ζητήθηκαν μετ' επιτάσεως. Αργά, σχεδόν ανεπαίσθητα, έχει αρχίσει να απομακρύνεται από το κίνημα που δημιούργησε. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα έχει αναδιαμορφωθεί όχι ακριβώς κατ’ εικόνα του, αλλά σε μια πιο χαλαρή και χαοτική προσέγγιση του ύφους του, χωρίς τη μοναδική προσωπική αυθεντία του, που κάποτε κρατούσε ενωμένες τις φατρίες του.

Το αν πρόκειται να γίνουμε μάρτυρες ενός "παράξενου θανάτου" του τραμπισμού παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Όμως ο  Dangerfield ήταν διορατικός πολιτικός "παθολόγος” και τα συμπτώματα που κατέγραψε πριν από σχεδόν έναν αιώνα είναι πλέον αδιαμφισβήτητα. Μπορεί μάλιστα να αποδειχθούν και μοιραία.

*Ο Matthew Walther είναι συνεργαζόμενος αρθρογράφος γνώμης στους New York Times. Είναι αρχισυντάκτης του The Lamp, καθολικού λογοτεχνικού περιοδικού και media fellow στο Institute for Human Ecology του Catholic University of America.

© 2025 Διατίθεται από το "The New York Times Licensing Group"