Το GPS απειλεί την… λούφα!

Η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, αυτό το θεμελιώδες εργαλείο που σε κάθε σοβαρό κράτος χρησιμοποιείται για τη βελτίωση των υπηρεσιών και την ανταμοιβή των ικανών, στην Ελλάδα παραμένει ένα ανέκδοτο περί ελληνικής νοοτροπίας. Ένα ακόμα σύμβολο της άρνησης να αποδεχθούμε το αυτονόητο: ότι η αξιοκρατία και η αποδοτικότητα δεν είναι προαιρετικές, ούτε διαπραγματεύσιμες.

Πριν καλά-καλά ξεκινήσει η εφαρμογή της, όπως σε κάθε απόπειρα εφαρμογής, τα συνδικάτα και οι "θιγόμενοι" ξεκίνησαν να καταγγέλλουν κάθε προσπάθεια αξιολόγησης ως εργαλείο "διωγμού", "τιμωρίας" και "πολιτικής στοχοποίησης". Η ίδια η λέξη "αξιολόγηση" μοιάζει να προκαλεί αλλεργία σε ένα σύστημα που έχει γαλουχηθεί με την ιδέα της ατιμωρησίας και της αδιαφάνειας. Δεν είναι όμως η αξιολόγηση που τους ενοχλεί. Είναι η ίδια η έννοια της ευθύνης, της λογοδοσίας και της πραγματικής αποδοτικότητας. Διότι η αποδοτικότητα ποτέ δεν υπήρξε προαπαιτούμενο για την παραμονή σε μία θέση στο ελληνικό Δημόσιο. Η μονιμότητα, αυτή η αιώνια πληγή της δημόσιας διοίκησης, εξασφαλίζει την ατιμωρησία, καθιστώντας κάθε προσπάθεια ελέγχου της απόδοσης μια πράξη σχεδόν... αντισυνταγματική. Τουλάχιστον για τους επαγγελματίες συνδικαλιστές.

Κι όμως, η κυβέρνηση προχώρησε. Χωρίς υπερβολικές τυμπανοκρουσίες, επέβαλε ένα πλαίσιο αξιολόγησης, δομημένο και διαφανές, όπου οι υπάλληλοι καλούνται να αξιολογηθούν για την απόδοσή τους, τη συνέπειά τους και την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πολιτών. Η πλατφόρμα axiologisi.ypes.gov.gr άνοιξε, επιτρέποντας ακόμη και στους ίδιους τους πολίτες να εκφέρουν γνώμη για τις υπηρεσίες που λαμβάνουν. Μια κίνηση που σε οποιαδήποτε άλλη χώρα θα χαρακτηριζόταν αυτονόητη, εδώ αντιμετωπίζεται από τους συνδικαλιστές με σχετική επιφυλακτικότητα και μια δόση δυσπιστίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, δεν έχουν καταγραφεί διαμαρτυρίες ή οργανωμένες αντιδράσεις απέναντι σε αυτή την πρωτοβουλία, αλλά η αμφισβήτηση είναι διάχυτη. Είναι όμως η πρώτη φορά που ένα εργαλείο αξιολόγησης δημοσίων υπηρεσιών από τους πολίτες ξεκινά χωρίς να δημιουργήσει κοινωνική αναταραχή ή ξεσηκωμό των συνδικαλιστικών φορέων. Αυτό από μόνο του αρκεί για να δείξει ότι η κοινωνία αρχίζει να κατανοεί την ανάγκη αξιολόγησης, σε πείσμα όσων επιμένουν να υπερασπίζονται τη στασιμότητα και την αδιαφάνεια.

Στα υπόλοιπα εργαλεία όμως, οι αντιδράσεις παραμένουν. Δεν είναι τόσο ανοιχτές και επιθετικές, όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά σιωπηρές και υποδόριες. Διευθυντές που "ξεχνούν" να ενημερώσουν τους υπαλλήλους τους για τη διαδικασία, υπάλληλοι που προσποιούνται ότι δεν γνωρίζουν, και φυσικά, συνδικαλιστές που συνεχίζουν να χαρακτηρίζουν την αξιολόγηση "εργασιακό μεσαίωνα". Δυστυχώς για αυτούς κι ευτυχώς για εμάς, το μουχλιασμένο αφήγημα της καταπίεσης δεν πείθει πλέον κανέναν.

Το πλέον εξοργιστικό αλλά και γραφικό παράδειγμα αυτής της αντίστασης το μάθαμε προχτές, έρχεται από τις Σέρρες και είναι πραγματικά τραγελαφικό. Υπάλληλοι καθαριότητας αρνούνται επί τρία (αριθμητικά 3) χρόνια να χρησιμοποιήσουν υπερσύγχρονα αυτοκινούμενα καρότσια απορριμμάτων, εκφράζοντας τον φόβο ότι τα μηχανήματα διαθέτουν GPS και θα παρακολουθείται η θέση τους. Ναι, σωστά διάβασες: η ίδια η τεχνολογία που στοχεύει στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την αύξηση της αποδοτικότητας απορρίφθηκε, γιατί κάποιοι δεν θέλουν να ξέρει ο προϊστάμενός τους εάν… λουφάρουν! Το γεγονός αυτό δεν είναι απλά μια γραφική λεπτομέρεια. Είναι μια μικρογραφία της αντίστασης σε κάθε αλλαγή, στη λογοδοσία, στην αξιολόγηση και στο ξεβόλεμα. Όταν η τεχνολογία αντιμετωπίζεται ως απειλή αντί για εργαλείο εκσυγχρονισμού, το πρόβλημα δεν είναι η αξιολόγηση ή το πλαίσιο που την επιβάλλει, αλλά η ίδια η νοοτροπία.

Η κυβέρνηση, παρά τα θεσμικά εμπόδια του Συντάγματος και τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, έχει καταφέρει να εισάγει έναν αέρα αλλαγής. Οι διαδικασίες και η νέα πλατφόρμα αξιολόγησης είναι μόνο το πρώτο βήμα. Υπάρχουν πολλά περισσότερα που θα μπορούσαν και πρέπει να γίνουν. Π.χ. κριτήρια αξιολόγησης ακόμη πιο αντικειμενικά, ουσιαστική σύνδεση της απόδοσης με την μισθολογική εξέλιξη με ταυτόχρονη, σταδιακή εξάλειψη των απαρχαιωμένων συστημάτων τριετιών κ.λπ., ανάπτυξη ενός πραγματικά ψηφιακού φακέλου απόδοσης για κάθε υπάλληλο, με πλήρη διαφάνεια και πρόσβαση από τις αρμόδιες αρχές και τους ελεγκτές.

Η επόμενη φάση θα πρέπει να στοχεύει στην ουσιαστική ανατροφοδότηση και στις διορθωτικές παρεμβάσεις. Η αξιολόγηση δεν πρέπει να είναι ένα εργαλείο "κονσερβοποιημένο", αλλά ένας ζωντανός μηχανισμός βελτίωσης. Και αυτό απαιτεί πολιτική τόλμη. Η κυβέρνηση έκανε την αρχή, όμως τώρα είναι η ώρα να περάσει από την απλή αποτύπωση στην πραγματική αλλαγή. Να βάλει όρια στους συνδικαλιστικούς εκβιασμούς, να θέσει κριτήρια παραγωγικότητας και να επιβραβεύει, αλλά και να τιμωρεί, με βάση τα αποτελέσματα.

Η αξιολόγηση δεν είναι απειλή. Είναι το μοναδικό αντίδοτο στον φαύλο κύκλο της αδιαφορίας, της ατιμωρησίας και του βολέματος. Αν η κυβέρνηση επιλέξει να δώσει τη μάχη μέχρι τέλους, το "βαθύ κατεστημένο" του Δημοσίου, θα αφήσει πραγματικό και ουσιαστικό αποτύπωμα εκσυγχρονισμού του Ελληνικού δημοσίου. Αυτή είναι η μεγάλη ευκαιρία, να τελειώνουμε με τα κακώς κείμενα!

Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr