Με τον Τραμπ μπορεί να κλάψουμε, αλλά θα γελάσουμε κιόλας

Του Κώστα Στούπα

1) Με τον Τραμπ μπορεί να κλάψουμε αλλά θα γελάσουμε κιόλας

Ίδιον των απανταχού λαϊκιστών είναι να υπόσχονται τα πάντα σε όλους και μόλις έρθουν σε σύγκρουση με την πραγματικότητα να ανακρούουν πρύμναν, παρουσιάζοντας τις υποχωρήσεις ως προελάσεις.

Ενίοτε, όπως ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι δεν υποχωρούν, γιατί ενδεχομένως δεν υπάρχουν περιθώρια, αλλά υλοποιούν φαραωνικά σχέδια ιμπεριαλιστικής επέκτασης και όπως οι παραπάνω επιφανείς λαϊκιστές της δεκαετίας του ’30, παραδίδουν εαυτούς στις αγχόνες και τις χώρες τους ερείπια. Αυτή η πλευρά αποτελεί την τραγωδία.

Στην καθ’ ημάς βαλκανική Ανατολή, ζήσαμε κάτι ανάλογο την περασμένη δεκαετία, όταν οι "Τσιπρο-Καμένοι" υπόσχονταν σκίσιμο των μνημονίων και όταν ήρθαν σε επαφή με τη σκληρή πραγματικότητα, αρκέστηκαν να μετονομάσουν την τρόικα των δανειστών σε θεσμούς, το μνημόνιο σε συμφωνία και τη φράου Μέρκελ από κάτι σαν φάντασμα των ναζί σε κάτι που μοιάζει με μητέρα της Ευρώπης και της προόδου.  Η δική μας ιστορία αποτελεί την κωμωδία.

Την ίδια μοίρα, σε άλλη βεβαίως κλίμακα, φαίνεται πως ακολουθεί και ο πρόεδρος Τραμπ. Τη μία μέρα αναγγέλλει την επιβολή τεράστιων δασμών στο Μεξικό και τον Καναδά και την επόμενη, με το άνοιγμα των αγορών και τις πρώτες ενδείξεις κατάρρευσης των τιμών,  τους αναστέλλει για ένα μήνα.

Ο Τραμπ αιτιολόγησε αυτή την απότομη μεταστροφή ως αποτέλεσμα τηλεφωνικών συνομιλιών με την πρόεδρο του Μεξικό και τον πρωθυπουργό του Καναδά, οι οποίοι συμφώνησαν στον αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων, προκειμένου να περιοριστεί το λαθρεμπόριο ναρκωτικών ουσιών.

Παρουσίασε δηλαδή την επιβολή δασμών, ως ένα διαπραγματευτικό μέτρο για την αύξηση του ελέγχου των συνόρων των ΗΠΑ με τις δύο αυτές χώρες.

Υποτίθεται, όμως, πως ο στόχος των δασμών στις εισαγωγές ήταν η εξάλειψη του θηριώδους εμπορικού ελλείματος των ΗΠΑ και η τόνωση της εγχώριας ανταγωνιστικότητας, προκειμένου να αυξηθούν οι παραγωγικές επενδύσεις και να ενισχυθεί η αυτάρκεια της χώρας.

Το ζήτημα των τοξικομανών είναι περιπλοκότερο και δεν αντιμετωπίζεται με τη μείωση της προσφοράς, αλλά με τη μείωση της ζήτησης. Αν η ζήτηση παραμείνει αυξημένη, η προσφορά θα αναζητήσει άλλα κανάλια παραγωγής και διοχέτευσης. Με αυτή την εξέλιξη, ο Τραμπ αντί για επαναπατρισμό της βιομηχανικής παραγωγής μπορεί να πετύχει μόνο την αυτάρκεια των ΗΠΑ σε φαιντανύλη, ένα ναρκωτικό 10 φορές ισχυρότερο από την ηρωίνη.

Η προαναγγελία της επιβολής δασμών, η εφαρμογή των οποίων αναβλήθηκε, είχε κάποιες ενδιαφέρουσες πρώτες αντιδράσεις, οι οποίες είναι ενδεικτικές των παράπλευρων συνεπειών που θα έχουν όταν και αν επιβληθούν.

Άπαντες οι χρηματιστηριακοί δείκτες δέχτηκαν πιέσεις προχθές, ενώ το δολάριο και ο χρυσός σημείωσαν άνοδο. Με την ανακοίνωση της αναβολής των δασμών, οι αγορές ανακουφίσθηκαν.

Οι λόγοι που αντέδρασαν, όπως αντέδρασαν, οι αγορές, με βάσει τις συναρτήσεις των αλληλεπιδράσεων, ήταν περίπου οι εξής:

Οι δασμοί είναι φόροι: Η επιβολή δασμών μοιάζει με την επιβολή φόρων. Ένα προϊόν που εισάγεται και σήμερα φτάνει στον καταναλωτή 100 δολ. αύριο, μετά την επιβολή δασμών 25% θα κοστίζει 125 δολ. Τα 25 επιπλέον δολάρια θα τα εισπράττει το κράτος.

Το σχέδιο Τραμπ προέβλεπε πως με τα έσοδα από τους δασμούς θα ισοσκέλιζε την μείωση των κρατικών εσόδων από την μείωση των φόρων.

Μείωση της αγοραστικής δύναμης: Αν κάποιος, για ένα προϊόν που ξόδευε 100 δολ., θα χρειαστεί να ξοδεύει 125 δολ. χωρίς να αυξηθεί το εισόδημα, θα αναγκαστεί να αγοράσει μικρότερη ποσότητα. Η αύξηση των τιμών ταχύτερα από την αύξηση των μισθών έχει σαν συνέπεια τη μείωση της αγοραστικής δύναμης.

Πληθωρισμός: Οι ΗΠΑ είναι μια οικονομία ως επί το πλείστον εισαγωγική. Αν αύριο οι τιμές όλων των προϊόντων ήταν κατά 25% ακριβότερες, ο πληθωρισμός θα έφτανε στο 25%.

Επειδή, όμως, ο πληθωρισμός είναι και ψυχολογικό φαινόμενο, η αύξηση των τιμών θα συνεχιζόταν επιταχυνόμενη. Το γιατί δεν είναι της παρούσης.

Αύξηση των επιτοκίων: Αν ο πληθωρισμός ανέβαινε, η Κεντρική Τράπεζα θα έπρεπε να αυξήσει τα επιτόκια για να τον συγκρατήσει μέσω της μείωσης της ζήτησης. Αν όμως π.χ. τα επιτόκια έφταναν στο 10%, οι επενδύσεις θα γίνονταν ζημιογόνες γιατί θα διέλυαν τα περιθώρια κέρδους.

Επιπλέον, το κόστος εξυπηρέτησης του τεράστιου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους θα πολλαπλασιάζονταν, δημιουργώντας ένα τσουνάμι χρεοκοπιών νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Ενίσχυση του δολαρίου: Αν μειωθούν οι εισαγωγές προϊόντων, θα χρειαστούν λιγότερα δολάρια να φύγουν στο εξωτερικό και να μετατραπούν σε άλλα νομίσματα.

Η ισοτιμία ενός νομίσματος διαμορφώνεται με βάση την προσφορά και τη ζήτηση. Η μείωση της προσφοράς δολαρίων και της ζήτησης ξένων νομισμάτων από τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου θα είχε σαν συνέπεια την ενίσχυση της ισοτιμίας του δολαρίου.

Η ενίσχυση της ισοτιμίας του δολαρίου, όμως, κάνει τα προϊόντα που παράγουν και εξάγουν οι ΗΠΑ ακριβότερα. Αν το ίδιο αυτοκίνητο Tesla π.χ.  που παράγεται στις ΗΠΑ είναι ακριβότερο από αυτό που παράγεται στη Γερμανία, κανένας δεν θα επιλέξει να αγοράσει το αμερικάνικο.

Παράλληλα, όμως, η ενίσχυση της ισοτιμίας του δολαρίου καθιστά τα εισαγόμενα φθηνότερα. Αν π.χ. επιβάλεις δασμούς 25%, αυτό που κόστιζε 100 δολ. θα κοστίζει 125 δολ. Αν όμως στο ίδιο διάστημα το δολάριο ενισχυθεί κατά π.χ. 25%, το κόστος το δασμού για τον καταναλωτή εξουδετερώνεται.

Με το σενάριο αυτό, η επιβολή δασμών θα έχει πετύχει να μην μειώσει τις εισαγωγές προκειμένου να ενισχυθεί η εγχώρια παραγωγή και θα έπληττε τις εξαγωγές λόγω ακριβότερου δολαρίου. Στο σημείο αυτό, οι πρωτοβουλίες του πειθήνιου στο ίδιο οικονομικό επιτελείο του Τραμπ θυμίζει τους συριζαίους οικονομολόγους που άλλα ήθελαν, άλλα νομοθετούσαν και άλλα επιτύγχαναν.

Η άνοδος του χρυσού: Κάτι που μοιάζει παράδοξο τις τελευταίες μέρες είναι η άνοδος της τιμής του χρυσού. Όταν το δολάριο ενισχύεται, το λογικό επακόλουθο θα ήταν η πτώση της δολαριακής τιμής του χρυσού. Το ίδιο ισχύει και όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια ή υπάρχει η προσδοκία να ανέβουν, καθώς, επειδή η κατοχή χρυσού δεν καταβάλει τόκο, η άνοδος των επιτοκίων αποτελεί κίνητρο για πώληση χρυσού και αγορά ομολόγων.

Μια ερμηνεία για την παράλληλη άνοδο της τιμής του χρυσού και του δολαρίου αφορά την αυξανόμενη ανησυχία για γεωπολιτικές εντάσεις και κάποιον ενδεχόμενο νομισματικό πόλεμο. Πολλές κεντρικές τράπεζες τα τελευταία χρόνια αγοράζουν χρυσό για να μην εξαρτώνται από το δολάριο και τις τιμωρητικές πολιτικές των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.

Η απομάκρυνση της Ευρώπης: Αν ο Τραμπ επιχειρήσει να επιβάλλει δασμούς στην Ευρώπη, όπως απειλεί, είναι πιθανό να υπάρξουν αντίμετρα και επιπλέον η Ευρώπη να επιχειρήσει να αυξήσει τις εμπορικές συναλλαγές με άλλες χώρες και οικονομίες της Κίνας μη εξαιρούμενης.

Μια εξέλιξη, όπου όλοι οι άλλοι αυξάνουν τις μεταξύ τους συναλλαγές, αποδυναμώνει τη ζήτηση για δολάριο και το ρόλο του ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Αυτό επί της ουσίας σημαίνει πώς ο Τραμπ χαρίζει στους ανταγωνιστές των ΗΠΑ αυτό που οι ίδιοι μεθοδεύουν διακαώς τα τελευταία χρόνια πουλώντας δολάρια και αγοράζοντας χρυσό.

Η απώλεια της Ευρώπης και της ισχύος του δολαρίου διακινδυνεύουν την παγκόσμια κυριαρχία που απέκτησαν οι ΗΠΑ μετά το β' παγκόσμιο πόλεμο και μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Η ισχύς του δολαρίου είναι σημαντικότερη από την ισχύ του αμερικάνικου στρατού (που είναι ο ισχυρότερος στο κόσμο) και εξασφαλίζει στην οικονομία και το κράτος των ΗΠΑ την απρόσκοπτη χρηματοδότηση από την παγκόσμια οικονομία.

Από τα παραπάνω, είναι προφανές πως τα συνθήματα με τα οποία συγκινεί το πλήθος των κοκκινολαίμηδων των μεσοδυτικών πολιτειών ο πρόεδρος Τραμπ είναι αντιφατικά μεταξύ τους και αν εφαρμοστούν, μπορεί να έχουν αρνητικές συνέπειες.

Για κάποιον του οποίου ο δημόσιος λόγος θυμίζει τη συνθετότητα του λόγου ενός παιδιού του δημοτικού όλα αυτά είναι δυσδιάκριτα.  Κατά την πρώτη τετραετία, οι σύμβουλοι και οι υπουργοί αντέδρασαν σε πολλές αποφάσεις τις οποίες θεωρούσαν καταστροφικές. Οι περισσότεροι από αυτούς απομακρύνθηκαν και τώρα δηλώνουν δημόσια πως πρόκειται για κάποιον επικίνδυνο για τις ΗΠΑ και τη δημοκρατία.

Κατά τη δεύτερη τετραετία, φαίνεται πως το βασικό κριτήριο επιλογής υπουργών και συμβούλων ήταν η πειθαρχία στον ίδιο.

Είναι γεγονός πως θα ζήσουμε αρκετές συγκινήσεις. Η επιβολή και ματαίωση των δασμών προς Καναδά και Μεξικό μέσα σε λίγες ώρες αποτελεί το εναρκτήριο λάκτισμα μιας περιόδου που αν μη τι άλλο θα μείνει στην ιστορία.

2) Το δυστύχημα των Τεμπών

Καλησπέρα σας,

Συμφωνώ απολύτως μαζί σας στο ότι ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας διέπεται απο οργή που θελει να εκδηλώσει ανά πάσα στιγμή, αλλά δυσκολεύομαι να κατανοήσω το γιατί, με δεδομένο οτι η οικονομία δεν φαίνεται να πηγαίνει άσχημα.

Θα μπορούσα να έχω τη γνώμη σας?

Σας ευχαριστώ εκ των προτέρων.

Νίκος Μουσιάδης

Απάντηση: Βλέπε: Γιατί κέρδισε ο Τραμπ - Ακολουθούν AfD, Λεπέν...

kostas.stoupas@capital.gr