Αν δεν κάθεσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού

 Του Άγη Βερούτη

Στην εναρκτήρια ομιλία του προς το τουρκικό κοινοβούλιο πριν λίγες ημέρες, ο Ερντογάν χρησιμοποίησε τη φράση "if you're not at the table, you're on the menu", που πιστώνεται στη γερουσιαστή Elizabeth Warren (1993) και την οποία έλεγε για να περιγράψει την απώλεια κεκτημένων και προσδοκώμενων ωφελειών, από όποιον δεν συμμετέχει στον σχεδιασμό της επόμενης μέρας.

Οι εξελίξεις των τελευταίων λίγων μηνών, ειδικά μετά την επίσκεψη του Ερντογάν στο Λευκό Οίκο, δικαιολογημένα ανησυχούν τον Τούρκο πρόεδρο. Ο ίδιος φαίνεται απρόθυμος να ακολουθήσει τις ευγενείς παροτρύνσεις του προέδρου Τραμπ, για διακοπή της ενεργειακής συνεργασίας της Τουρκίας με την Ρωσία, ενώ αυτή του η απροθυμία πιθανόν επιτάχυνε τις συνεννοήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης με την κυβέρνηση Μητσοτάκη για τη δημιουργία του Κάθετου Διαδρόμου από την Αλεξανδρούπολη ως την Ουκρανία. 

Η ταυτόχρονη άρνηση των Αμερικανών να πουλήσουν μαχητικά αεροσκάφη F-35 στην Τουρκία, όσο η τελευταία δεν "κάνει αυτό που πρέπει με τους ρωσικούς πυραύλους S400 που διαθέτει" δηλαδή να τους δώσει για αποσυναρμολόγηση και μελέτη στους Αμερικανούς και μετά να τους επιστρέψει στη Ρωσία, περιπλέκει ακόμα περισσότερο τα πράγματα. 

Η συμβολική κίνηση να προσφερθούν προς πώληση δέκα κινητήρες από F16 για μελλοντική χρήση στα τουρκικά μαχητικά Κάαν που βρίσκονται στα σχέδια εδώ και δέκα χρόνια, όταν ολόκληρο το τουρκικό σμήνος των F16 αλληλοκανιβαλιζετει χωρίς ανταλλακτικά σχεδόν ισάριθμα χρόνια, μάλλον δεν ισιώνει την πλάστιγγα. 

Στο διάστημα από την επίσκεψη ως σήμερα η κυβέρνηση Τραμπ, με βασικό αρχιτέκτονα και υλοποιητή τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ (Secretary of State) κ. Ρούμπιο και τον υπουργό Πολέμου κ. Χέγκσεθ, ξετυλίγει μια νέα διάσταση στην επεμβατικότητα των ΗΠΑ, ώστε να επαναφέρουν την κυριαρχία τους ως μοναδική παγκόσμια υπερδύναμη, και μέσω αυτής να επιβάλλουν την ειρήνη στην παγκόσμια σκηνή. Και στο βάθος η απειλή της Κίνας. 

Στο μενού αρχικά βρέθηκε το δικτατορικό καθεστώς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, με κόψιμο και μαγείρεμα στα απλωμένα πλοκάμια του σε Κούβα, Κίνα, Ρωσία, Ιράν και τελικά Τουρκία, ενόσω οι Βενεζουελάνοι δεν είχαν φαΐ να φάνε. 

Στο βάθος φαίνεται να προετοιμάζονται να να σερβιριστούν Κούβα και Κολομβία, ως επόμενα πιάτα στην διαδικασία εξωραϊσμού της "πίσω αυλής" των ΗΠΑ, για αποφυγή ιδεών από επίδοξους ανταγωνιστές τους στην αναβίωση του ρόλου τους ως μοναδικής παγκόσμιας υπερδύναμης (βλ. Κίνα).

Στο Ιράν ο απλός κόσμος βγήκε στους δρόμους, ενώ το καταπιεστικό καθεστώς των Μουλάδων απομόνωσε τη χώρα από την επικοινωνία με τον έξω κόσμο για να σκοτώσει ανενόχλητο τους επαναστάτες, κατηγορώντας τους για ξένους πράκτορες και υποχείρια των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Σε αυτή την πρόφαση ο Τραμπ ήταν εξαιρετικά προσεκτικός να απειλήσει μεν έντονα τους Μουλάδες με παρέμβαση σε περίπτωση δολοφονιών πολιτών, αλλά σε καμία περίπτωση να μην φανεί ότι δίνει δαχτυλίδι στον εξόριστο διάδοχο της δυναστείας Ρεζά Παχλαβί που βρίσκεται εκτός ιρανικής πραγματικότητας και εκτός εδάφους του Ιράν εδώ και 46 χρόνια. 

Οι τοπικές επαναστατικές οργανώσεις με στόχο την υπεράσπιση της δημοκρατίας στο Ιράν με κόμματα και εκλογές είναι πολύ πιθανότερο να φέρουν ευημερία στην χώρα, με σύνταγμα και απομάκρυνση από τον ρόλο του κράτους-παρία που υποστηρίζει οικονομικά τρομοκρατικές οργανώσεις και ετοιμάζει πυρηνικά. 

Με αυτές τις δύο εξελίξεις στη διεθνή σκακιέρα, η Κίνα κινδυνεύει να βρεθεί χωρίς πρόσβαση στο 70% των αναγκών της χώρας σε πετρέλαιο, κάτι που φυσικά θα ήταν ισχυρά αποτρεπτικό στην κούρσα για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αυτή την κούρσα η κυβέρνηση Τραμπ την έχει πάρει πολύ σοβαρά, καθώς θα καθορίσει την επόμενη μέρα της παγκόσμιας κυριαρχίας μέσω ανεξάντλητων πόρων εργασίας, αλλά και θα αλλάξει καθοριστικά την αμυντική ικανότητα όποιου λύσει πρώτος το γρίφο της. Σε αυτή την κούρσα δεν υπάρχει μετάλλιο για τον δεύτερο και τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα γνωρίζουν ότι το κλειδί για την πρωτιά το έχει η ενεργειακή επάρκεια. 

Ακόμα και έτσι, με την πτώση των απολυταρχικών καθεστώτων ανά τον κόσμο, οι οποίοι είχαν αρχίσει να οργανώνονται μεταξύ τους για να επιβάλουν μια νέα πολυπολική πραγματικότητα όπου εκείνοι θα είχαν τον πρώτο λόγο, η ατάκα του Τραμπ προς δημοσιογράφο, ότι "εξαιρετική εμπειρία στη νόθευση εκλογών έχει ο φίλος μου από δω" δείχνοντας τον Ερντογάν, κάνει τον δεύτερο να ανησυχεί ακόμα παραπάνω για την μακροημέρευση του, όταν βλέπει καθεστώτα με διπλάσια διάρκεια από το δικό του, με φυλακίσεις και εκτελέσεις πολιτικών αντιπάλων και δημοσιογράφων, να πέφτουν γύρω του σαν τα τουβλάκια του ντόμινο. 

Στο ζήτημα της κουρδικής μειονότητας της ευρύτερης περιοχής, μοιάζει επίσης η Αμερική να έχει διαφορετική οπτική από αυτή της Τουρκίας του Ερντογάν. Ήδη από την προηγούμενη θητεία του ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι Κούρδοι είναι ένα περήφανο έθνος που είναι μοναδικό παγκόσμιο φαινόμενο να μην έχουν δικό τους κράτος. Η με την ευλογιά των ΗΠΑ δρομολόγηση αυτόνομων και αυτοδιοίκητων κουρδικών περιοχών στο Βόρειο Ιράκ, στην Βόρεια Συρία, τώρα πιθανότατα στο Δυτικό Ιράν μετά την πτώση των Μουλάδων, δεν δίνει πολλή αισιοδοξία στον Ερντογάν για την τεράστια καθυστέρηση στην ενσωμάτωση του κουρδικού στοιχείου στην τουρκική κοινωνία. 

Μην ξεχνάμε ότι η απομάκρυνση από την κοσμική φιλοσοφία του Κεμάλ Ατατούρκ που θεμελίωσε το τουρκικό κράτος, έγινε με μετακίνηση προς το ισλαμικό στοιχείο από τον Ερντογάν με στόχο την σταδιακή ενσωμάτωση της Κουρδικής μειονότητας στην Τουρκία, πλησιάζοντας τους αντί να τους τραβήξουν προς το κοσμικό κράτος με την απαγορευμένη μαντήλα και το κατ’ επίφαση τουλάχιστον δημοκρατικό πολίτευμα. Αυτό όμως έχει πάρει πάρα πολλά χρόνια όχι γιατί δεν υπήρχε η πρόθεση από τον Ερντογάν αλλά γιατί ο υπόλοιπος τουρκικός λαός δεν είναι διατεθειμένος να παραδώσει τις ατομικές ελευθερίες του στην προοπτική ενσωμάτωσης των Κούρδων με βήματα που οι υπόλοιποι Τούρκοι αντιλαμβάνονται ως οπισθοδρόμηση.

Καθώς η ενσωμάτωση των Κούρδων δεν βγήκε στην Τουρκία στα προηγούμενα 20 χρόνια, το επόμενο λογικό βήμα είναι η δημιουργία μιας νέας κουρδικής αυτοδιοίκητης και ημι-αυτόνομης περιοχής στην ανατολική Τουρκία, ώσπου κάποια στιγμή στο απώτερο μέλλον αυτή να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι του Κουρδικού κράτους που θα δημιουργηθεί στην περιοχή. Ο Τραμπ δεν μοιάζει υπομονετικός με τυχόν εναλλακτικές προτάσεις του Ερντογάν, και τόσο οι δρομολογήσεις του στη Συρία όσο και με την βοήθεια του Ισραήλ συγκλίνουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Φυσικά δεν θα ξέγραφα με καμία βεβαιότητα ένα ισχυρό comeback του Ερντογάν, είτε με συνεκμετάλλευση με αμερικανικές εταιρείες, των σπάνιων γαιών που διαθέτει η Τουρκία στο υπέδαφος της, είτε με μια σειρά από θερμά επεισόδια στα σύνορα της Τουρκίας με την Συρία, στην ενεργοποίηση των επιθετικών δυνάμεων κατοχής στην Κύπρο, είτε στα θαλάσσια σύνορα και στα νησιά μας με την Ελλάδα. Όμως σίγουρα δεν θα υποτιμούσα τον καθολικό έλεγχο που έχει ο Ερντογάν στις λειτουργίες του τουρκικού κράτους, του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών.

Οι επόμενοι μήνες και τα επόμενα χρόνια θα είναι καθοριστικά στο πώς θα ξετυλιχτεί η αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας και ειρήνευσης παγκοσμίως, και ειδικότερα στην ανατολική Μεσόγειο, με τον Κάθετο Διάδρομο, το αεροπλανοφόρο Κύπρος, τον IMEC, τον Great Sea Interconnector, τον EastMed και τις τριμερείς συμμαχίες 3+1 με Ισραήλ - Ελλάδα -Κύπρος και Αίγυπτος - Ελλάδα - Κύπρος. Σίγουρα πάντως δεν θα βαρεθούμε με τη γείτονα Τουρκία που θα νιώσει εκτός τραπεζιού. 

Κανείς επίσης δεν μπορεί να προβλέψει αν θα υπάρξει αναζωπύρωση των τουρκικών διαδηλώσεων που κόπασαν αρκετές ημέρες μετά την σύλληψη και φυλάκιση του Ιμάμογλου, όταν δουν το αντίστοιχα καταπιεστικό ιρανικό καθεστώς να καταρρέει, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα να ξαναπιάσουν τα όπλα οι Κούρδοι Πεσμεργκά εντός της Τουρκίας όταν δουν τους ομοεθνείς τους να αποδεκατίζονται από τουρκικές ένοπλες δυνάμεις στη βόρεια Συρία, και κανείς δεν έχει την δύναμη να αποκλείσει το άνοιγμα ξανά της υπόθεσης της τουρκικής τράπεζας Halkbank στο ξέπλυμα δισεκατομμυρίων του Ιράν εν μέσω κυρώσεων και εμπάργκο των ΗΠΑ. 

Δύσκολοι καιροί για σουλτάνους. 

agissilaos@gmail.com