Αναθεώρηση του Συντάγματος

Του Λέανδρου Ρακιντζή

Με το άρθρο μου (13-06-2024: Μύρισε αναθεώρηση Συντάγματος) σχολίασα την αναθεώρηση του Σ. που πρόσφατα  ο κ. πρωθυπουργός ανάγγειλε  και  που ο κυβερνητικός εκπρόσωπος προσδιόρισε  με τους εξής πυλώνες χωρίς όμως να δώσει συγκεκριμένες λεπτομέρειες: Για αλλαγή στο άρθρο 86Σ "περί ευθύνης υπουργών", στο τρόπο ανάδειξης της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, στο άρθρο 16Σ για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων σε συνδυασμό με τη μερική άρση της μονιμότητα τους, στη θητεία του ΠτΔ και στο να μην συζητούνται προϋπολογισμοί, που εκτρέπουν τα δημόσια οικονομικά.

Κατά πληροφορίες, η διαδικασία της αναθεώρησης θα αρχίσει την άνοιξη του 2026, ώστε η επομένη Βουλή να είναι αναθεωρητική και με εισηγητή της Ν.Δ. τον κ. Ευρ.Στυλιανίδη. Σύμφωνα με τη διαδικασία και τις πλειοψηφίες που προβλέπονται από  το άρθρο 110Σ μπορεί να αποφασιστεί από την Ολομέλεια της Βουλής η αναθεώρηση διατάξεων, που σύμφωνα με το Σύνταγμα μπορούν να αναθεωρηθούν, όπως είναι οι παραπάνω χωρίς να αποκλείονται και άλλες.

Φυσικά για την αναθεώρηση κάθε άρθρου απαιτούνται αυξημένες πλειοψηφίες είτε στην πρώτη φάση από την παρούσα Βουλή, είτε στη δεύτερη φάση της διαδικασίας από την επομένη αναθεωρητική Βουλή, που είναι ζήτημα πολιτικών συγκυριών και συναινέσεων και με δεδομένο, ότι το προσεχές εκλογικό τοπίο είναι θολό. 

Η κυβέρνηση ανάγγειλε την αναθεώρηση του άρθρου 86Σ "περί ευθύνης υπουργών", με τη δημιουργία φίλτρου για τη παραπομπή από ένα μικτό όργανο με τη συμμετοχή πολιτικών και δικαστών, ώστε η παραπομπή να μη γίνεται από κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς κατά τη διαδικασία των προανακριτικών επιτροπών. Προσωπικά πιστεύω, ότι πρέπει να αναθεωρηθούν οι διατάξεις των άρθρων 85και 86Σ για τη ποινική ευθύνη των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου και να δικάζονται από το Ειδικό Δικαστήριο μόνο για τις  πολιτικές  ευθύνες τους, ενώ για τις λοιπές άδικες πράξεις ακόμα και κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους να δικάζονται από τα κοινά δικαστήρια χωρίς προηγούμενη άδεια της Βουλής. Επίσης πρέπει να αναθεωρηθούν ριζικά  τα άρθρα 61και 62 Σ για τη βουλευτική ασυλία, που στη πράξη καλύπτει όλες τις μη νόμιμες δραστηριότητες των βουλευτών. 

Για το άρθρο 90Σ για τον τρόπο εκλογής της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων η κυβέρνηση δεν έχει διατυπώσει συγκεκριμένες προτάσεις παρά μόνο τη συμμετοχή δικαστών στην εκλογική διαδικασία, μολονότι για το θέμα υπάρχει μεγάλη επιστημονική προεργασία με άρθρα, συνέδρια και μελέτες ως και προτάσεις πολιτικών κομμάτων (Ρακιντζής 28-07-2025: Η επιλογή της ηγεσίας των Ανώτατων Δικαστηρίων). Φοβάμαι όμως, ότι ο τρόπος επιλογής της ηγεσίας των δικαστηρίων δεν πρόκειται να αλλάξει, γιατί ο συγκεκριμένος τρόπος μολονότι αμφισβητείται από την εισαγωγή του με το Σύνταγμα του 1951 με συζητήσεις, συνέδρια και άρθρα και παρά τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις του Σ. δεν κατέστη δυνατόν να αλλάξει, αλλά ούτε προτάθηκε πιο αξιόπιστος τρόπος, θα ήταν όμως λάθος να εκλέγονται μόνο από τους ίδιους τους δικαστές γιατί ενδεχόμενα θα υπάρξει συναλλαγή και δημιουργία φατριών.

Με το Σύνταγμα του 1975 ορίστηκε, όπως οι ανώτατοι δικαστές αποχωρούν με τη συμπλήρωση του 67ου και οι κατώτεροι του 65ου έτους της ηλικίας τους. Έκτοτε οι βιολογικές συνθήκες έχουν αλλάξει  και πρέπει να οριστεί ότι οι ανώτατοι δικαστές (ακυρωτικοί και πρόεδροι εφετών) αποχωρούν με τη συμπλήρωση του 70ου έτους της ηλικίας τους,  όπως ίσχυε πριν την αναθεώρηση του Σ. το 1975, οι δε κατώτεροι δικαστές με τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας τους, όπως ισχύει για τους δημοσίους υπαλλήλους.

Με το άρθρο 87 παρ.3 Σ. ορίζεται, ότι οι δικαστές επιθεωρούνται από δικαστές ανώτερου βαθμού. Ο τρόπος αυτός επιθεώρησης των δικαστών δεν απόδωσε ικανοποιητικά αποτελέσματα, αν όμως προστεθεί στη παραπάνω παράγραφο, ότι επιθεωρούνται και από δικαστικούς σχηματισμούς, οπότε τα ανώτερα δικαστήρια που κατόπιν ενδίκων μέσων δικάζουν αποφάσεις κατώτερων δικαστηρίων, να μπορούν μαζί με την εξέταση της  απόφασης να βαθμολογούν  με βάση αντικειμενικά κριτήρια και τους δικαστές, που εκδώσαν  την απόφαση.

Σαφώς όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει να αξιολογούνται με αξιόπιστη διαδικασία επιθεώρησης και ελέγχου, αλλά η μονιμότητα των ΔΥ αποτελεί ταμπού και οποιαδήποτε προσπάθεια άρσης της μονιμότητας θα προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων εκ μέρους της ΑΔΕΔΥ και πολιτική εκμετάλλευση, εκτός του ότι η απόλυση  ΔΥ λόγω άρνησης αξιολόγησης προσκρούει στη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας (Ρακιντζής 16-05-2025: Η Αξιολόγηση των ΔΥ).

Δεν υπάρχει επαρκής πληροφόρησης για τη ρύθμιση "το να μη συζητούνται προϋπολογισμοί, που εκτρέπουν τα δημόσια οικονομικά", το πιθανότερο όμως να τεθεί φραγμός για τα ελλείματα του προϋπολογισμού σε ποσοστό του ΑΕΠ. 

Το άρθρο 74 παρ.5 Σ .ορίζει "πρόταση νόμου ή προσθήκη ή τροπολογία άσχετη με το κύριο αντικείμενο του νόμου δεν εισάγεται προς συζήτηση". Η διάταξη αυτή είναι γράμμα κενό, γιατί ποτέ δεν εφαρμόστηκε με ευθύνη του Προεδρείου της Βουλής. Τα δικαστήρια ελέγχουν μόνο τη συνταγματικότητα του νόμου, γιατί δεν μπορούν να ελέγξουν την εσωτερική λειτουργία της Βουλής ως internal corporis. Συνεπώς πρέπει να επεκταθεί ο δικαστικός έλεγχος και στο τρόπο ψηφίσεως των νόμων για να αποτραπούν περιπτώσεις μη ορθής νομοθέτησης. 

Ο περιορισμός της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας σε μόνο μία έξι ετών είναι  θέμα τεχνικό χωρίς πολιτική σημασία.

Πρέπει να ρυθμιστεί η επιλογή των επικεφαλής των συνταγματικών ανεξαρτήτων αρχών,  γιατί το ισχύον σύστημα παρουσίασε δυσλειτουργίες. 

Τέλος πρέπει να κατοχυρωθεί συνταγματικά ο προληπτικός έλεγχος των δημοσιονομικών δαπανών από το Ελεγκτικό Συνέδριο, που καταργήθηκε το 2017 αδόκιμα.

Αρεοπαγίτης ε.τ.