Το Σύνταγμα δεν είναι passe-partout

Του Γιάννη Πανούση

Φτιάξε μόνος σου αυτό που θα σε ντύνει μιά ζωή
Κείνο το ρούχο που θα γίνει ασπίδα σου
Βασιλική Πετρούδη, Επίσημο ένδυμα

Προφανώς πρέπει να ανα-προσαρμοθεί ο συνταγματικός χάρτης στις σύγχρονες θεσμικές αντιλήψεις,που αντιστοιχούν  στις νέες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες 
Προφανέστερα το πολιτικό σύστημα,αλλά και η κοινωνία των πολιτών,οφείλουν να ξανα-υπογράψουν ένα, κοινή συναινέσει, κοινωνικό συμβόλαιο τιμής.

Προφανέστατα όμως δεν είναι αυτοματοποιημένη η αποδοχή /υιοθέτηση των νέων διατάξεων από ένα λαό που μόνον ν’αντι-στέκεται έχει μάθει κι όχι να συμ-μορφώνεται.

Εξηγούμαι

"’Σε ποιόν ανήκουν τα γεγονότα; ,αναρωτιέται ο πολιτικός επιστήμονας Λευτέρης Κουσούλης [Βήμα Κυριακής 1/2/26]. 

Ορθόν το ερώτημα για όλον τον πλανήτη, πλην της Ελλάδας, όπου το πλέον προσήκον ερώτημα είναι: "γιατί να μας ενδιαφέρουν τα γεγονότα, αφού ανήκουμε σε παράλληλο σύμπαν ερμηνείας της δικής μας πραγματικότητας;"

"Ετσι είναι αν έτσι νομίζετε", έγραφε ο Λουίτζι Πιραντέλλο, αλλά ούτε αυτό αποδίδει σωστά το νόημα της ελληνοφρένειας, το οποίο είναι "έτσι είναι επειδή εμείς έτσι νομίζουμε".

Στην ακραία μάλιστα περίπτωση όπου δεν είναι εφικτό να χωρέσουμε την πραγματικότητα στη φαντασιακή ιδεοληψία μας, τότε ορίζουμε κάποια επιτροπή σοφών [sic] για ν’αλλάξει την πραγματικότητα προς τη βολονταριστική μας θεώρηση των πραγμάτων. 

Συνεχής διπλή/τριπλή ανά-γνωση του τι συμβαίνει γύρω μας, αφενός γιατί μόνο μ’αυτό τον τρόπο μπορούμε να κρύβουμε το φόβο μας μπροστά στην αλήθεια κι αφετέρου γιατί εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι αποτελούμε έναν περιούσιο λαό που κάποιος deus ex machina θα μας σώσει την κρίσιμη στιγμή.

Με δεξιόστροφες και αριστερόστροφες κωλοτούμπες καλύπτουμε την έλλειψη αυτογνωσίας και ταυτότητας και με καταγγελίες των άλλων συγκαλύπτουμε τα διαχρονικά μας λάθη. 

Με μόνη κατοχυρωμένη ελευθερία αυτήν του ανέλεγκτου [παρα]λόγου δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι δεν θα διαβάζουμε μέσα από τις γραμμές των διατάξεων για να βρούμε τον τρόπο που θα τις παραβιάζουμε ατιμωρητί. 

Πέραν των παραπάνω και επί της ουσίας θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι  η ερμηνεία του Συντάγματος – όπως έγραφε ο αείμνηστος Δ. Τσάτσος – "δεν είναι έργο μόνο της επιστήμης αλλά της δικαιοσύνης, της διοίκησης, της κυβέρνησης, της αντιπολίτευσης αλλά και του ίδιου του κοινού νομοθέτη στον οποίο το Σύνταγμα θέτει όρια και κριτήρια για τις πολιτικές του επιλογές".

Η Πατρίδα, το Κράτος Δικαίου, το Κοινωνικό Κράτος, οι ελευθερίες και τα δικαιώματα βρίσκονται σε κατάσταση υψηλής επικινδυνότητας γι’ αυτό χρειάζονται άμεσες και τολμηρές τομές.

Το Κοινοβούλιο βάλλεται, πρέπει να βρει νέο ρόλο και αυτό μόνο μέσα από τη συνταγματική αναθεώρηση μπορεί να επιτευχθεί.

Επειδή είναι δεδομένη η εσωτερική συνάφεια μεταξύ Κράτους Δικαίου και δημοκρατικής αρχής, το νέο [μετα-] δημοκρατικό Σύνταγμα δεν πρέπει να έχει οικονομικό/δημοσιονομικό εργαλειακό χαρακτήρα, λόγω Ευρωπαϊκής Ένωσης ή παγκοσμιοποίησης αλλά να ενισχύει περισσότερο τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών από την έννομη δράση της εξουσίας (ασφάλεια δικαίου, διαφάνεια, ουσιαστική απονομή δικαιοσύνης, αμεροληψία, όχι αυθαιρεσία και κυρίως προστατευόμενη εμπιστοσύνη την οποία παραβιάζουν νόμοι με αναδρομική ισχύ και με επαχθές περιεχόμενο).

Η δικαιοκρατία δεν πρέπει να συγχέεται με τη νομοκρατία (Rule of Law) (υπεροχή της νομοθετικής λειτουργίας επί των άλλων), οπότε πρέπει να προβλεφτούν περισσότερα δικαιώματα και πληρέστερος δικαστικός έλεγχος.

Το Σύνταγμα είναι ο καταστατικός χάρτης του Πολιτεύματος. Για να καταστεί και η ψυχή του Πολιτεύματος πρέπει να περιβληθεί με την ευρύτερη δυνατή πολιτική συναίνεση και να γίνεται σεβαστό από όλους. Μια συνταγματική αναθεώρηση η οποία θα διεξαχθεί μέσα σε κλίμα ακραίας αντιπαλότητας, απαξιωτικών χαρακτηρισμών, μικροκομματικών υπολογισμών και ανελαστικών θέσεων όχι μόνο δεν θ’ αποτυπώνει με αξιοπιστία την πολιτική πραγματικότητα αλλά και θα διευρύνει ακόμα περισσότερο την κοινωνική καχυποψία (ότι όλα γίνονται για το θεαθήναι, ότι τίποτα δεν θα εφαρμοστεί, ότι οι ισχυροί είναι υπεράνω νόμων και Συντάγματος).

Κι αφού στοχεύουμε στην ενίσχυση της Δημοκρατίας θα πρέπει να συμφωνήσουμε με ποιο τρόπο θα τη θωρακίσουμε θεσμικά καλύτερα δίνοντας ταυτόχρονα το μήνυμα στους πολίτες ότι όλα αυτά δεν είναι "γράμμα κενό".

Κατά τη γνώμη μου "η εξουσία πρέπει να ελέγχεται  από τις άλλες εξουσίες" (πλην βεβαίως τον τελικό κριτή που είναι ο λαός).

Με την έννοια αυτή πρέπει να βρεθεί σημείο ισορροπίας ανάμεσα στις αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας και της Βουλής, της Βουλής και της Κυβέρνησης, της Κυβέρνησης και της Δικαιοσύνης.

Χρειαζόμαστε τόσο πολιτικά και θεσμικά όσο και κοινωνικά αντίβαρα και ισοδύναμα για να ισορροπήσει η Δημοκρατία στο σύνολό της και όχι μόνο στο Κοινοβουλευτικό επίπεδο.

Οι πολίτες θέλουν δημοκρατία (ισότητα, ασφάλεια, δικαιοσύνη, νομιμότητα) στην καθημερινή ζωή και όχι διακηρύξεις περί διακυβερνητικών μοντέλων. Θέλουν να τους κυβερνούν άνθρωποι που εμπιστεύονται και κόμματα που δεν λειτουργούν "για τον εαυτό τους" αλλά υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.

Αν δεν αισθανθούν ότι προς τα εκεί οδεύει η συνταγματική αναθεώρηση, ότι δηλαδή το πολιτικό χρήμα, η πολιτική διαφθορά, η κομματική νομενκλατούρα επιβιώνουν, τότε όχι μόνο δεν θα συμμετάσχουν στην όλη διαδικασία αλλά και θα γυρίσουν (οριστικά;) την πλάτη στο Δημοκρατικό Πολίτευμα.

Το νέο Σύνταγμα πρέπει ν’ ανοιχθεί στην κοινωνία των πολιτών και να μην παραμείνει παιχνίδι ειδικών ερμηνευτών, τεχνοκρατών και ανθρώπων κλειστών κύκλων εξουσίας.

Όχι σε Υπέρ Σύνταγμα, ούτε όμως σε Υπό Σύνταγμα. Έναν ευέλικτο, εθνικό και ευρωπαϊκό, κυρίαρχο και εγγυητικό καταστατικό χάρτη για ελεύθερους πολίτες και ανθρώπους χρειαζόμαστε.

ΥΓ. Σε κάθε περίπτωση μακάρι το νέο Σύνταγμα να συμβάλλει έστω στο ελάχιστο στο να πάψει ο νεο-νεοέλληνας "να προσκυνάει σώβρακα και φανέλλες" [Τζίμης Πανούσης, Κάγκελα παντού]

* Ο Γιάννης Πανούσης είναι Καθηγητής Εγκληματολογίας, πρώην υπουργός Προστασίας του Πολίτη