Εκλογικός νόμος: Δεν μετακινούμε τα γκολπόστ

Του Ηλία Ψυχογιού

Στην πολιτική, λίγα θέματα προκαλούν τόσο έντονες συζητήσεις όσο ο εκάστοτε εκλογικός νόμος. Ειδικά όταν μια κυβέρνηση νιώθει την πίεση της φθοράς, αναδύονται προτάσεις για αλλαγές που φαινομενικά ενισχύουν τη σταθερότητα, αλλά στην πράξη στοχεύουν στην εδραίωση της εξουσίας. Στην Ελλάδα, αυτή η συζήτηση επανέρχεται περιοδικά, με το πιο πρόσφατο παράδειγμα να είναι η πρόταση αύξησης του ορίου εισόδου στη Βουλή από το 3% στο 5%. Η ιστορία όμως δείχνει ότι τέτοιες "μαϊμουδιές", όπως τις χαρακτηρίζει ο λαός, συχνά γυρίζουν μπούμερανγκ.

Ας θυμηθούμε το παράδειγμα του Αλέξη Τσίπρα. Το 2016, εν μέσω φθοράς, κατάργησε το μπόνους των 50 εδρών για το πρώτο κόμμα, εισάγοντας ουσιαστικά μία σχεδόν απλή αναλογική. Ο στόχος; Να αποτρέψει την αυτοδυναμία της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές του 2019 και να οδηγήσει σε ακυβερνησία. Τι συνέβη; Οι πολίτες, βλέποντας το ενδεχόμενο πολιτικής αστάθειας, στράφηκαν μαζικά στη ΝΔ, δίνοντάς της σχεδόν αυτοδυναμία στις πρώτες εκλογες και ισχυρή αυτοδυναμία στις δεύτερες.

Αλλά και παλαιότερα, με τον γνωστό "κουτσονόμο” του Μένιου Κουτσόγιωργα, που προσπάθησε να εμποδίσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη να κερδίσει τις εκλογές του 1989. Ακόμα και τότε η ΝΔ κέρδισε τις εκλογές αλλά με τόσο αδύναμη πλειοψηφία (το γνωστό σύνθημα που κυκλοφορούσε τότε για "πρόβατα” και "κατσίκια”) που ήταν αδύναμη απέναντι σε κάθε αποσταθεροποίηση. Και αυτή η αποσταθεροποίηση ήρθε τότε στο πρόσωπο του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος έριξε την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Αυτή η ιστορία αποδεικνύει ότι οι αλλαγές του εκλογικού νόμου, όταν γίνονται με σκοπιμότητα, σπάνια πετυχαίνουν τον στόχο τους – αντίθετα, κινητοποιούν απροσδόκητα τους ψηφοφόρους ή οδηγούν την πατρίδα σε επικίνδυνες ατραπούς.

Σήμερα, τον Ιανουάριο του 2026, η ΝΔ διατηρεί άνετο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. Σύμφωνα με πρόσφατη μέτρηση της Opinion Poll, η ΝΔ φτάνει το 30,2% στην εκτίμηση ψήφου, ενώ το ΠΑΣΟΚ, ως δεύτερο κόμμα, κυμαίνεται στο 13,4%. Άλλες έρευνες, όπως της GPO, δίνουν τη ΝΔ στο 28,9%, με διαφορά πάνω από 16 μονάδες από το δεύτεοο ΠΑΣΟΚ. Αυτή η κυριαρχία οφείλεται εν μέρει και στο χαμηλό όριο του 3%, που επιτρέπει σε πολλά μικρά κόμματα να ελπίζουν σε είσοδο στη Βουλή. Αποτέλεσμα; Οι ψήφοι διασπώνται: ΣΥΡΙΖΑ, Φωνή Λογικής, Πλεύση Ελευθερίας και άλλα κόμματα μοιράζονται ποσοστά ύψους 4-8% έκαστο, διατηρώντας την αντιπολίτευση κατακερματισμένη.

Προτάσεις για αύξηση του ορίου στο 5% έχουν εμφανιστεί από το καλοκαίρι του 2025, με στελέχη της ΝΔ να τις προωθούν, υποτίθεται για "πολιτική σταθερότητα". Ο ίδιος ο Μητσοτάκης όμως έχει διαψεύσει κάθε τέτοια φήμη (και πολύ καλά έχει κάνει), δηλώνοντας τον Νοέμβριο του 2025 ότι δεν θα αλλάξει ο εκλογικός νόμος και οι εκλογές θα γίνουν το 2027 με τον υπάρχοντα. Και καλά κάνει καθώς και από την άποψη της  δημοκρατικής νομιμοποίησης, αλλαγές τέτοιου είδους δεν πρέπει να γίνονται εν μέσω κυβερνητικής θητείας και χωρίς να έχουν πρώτα εγκριθεί από τον ελληνικό λαό. Όποιος θέλει να αλλάξει τον εκλογικό νόμο, το βάζει στο προεκλογικό του πρόγραμμα και ζητάει την έγκρισή του από τους πολίτες στις εκλογές.

Ακόμα όμως και σε χώρες όπως η Γερμανία, όπου το όριο είναι 5% και δεν υπάρχει bonus εδρών, παρατηρείται συχνά συγκέντρωση ψήφων σε μεγαλύτερα κόμματα, αλλά και απογοήτευση πολλών ψηφοφόρων που νιώθουν αποκλεισμένοι κομματικά και εκλογικά. Στην Ελλάδα, που έχει μακρύ ιστορικό πολιτικής πόλωσης, μια τέτοια αλλαγή ένα χρόνο πριν τις προγραμματισμένες εκλογές, θα ενίσχυε τον λαϊκισμό, καθώς μικρά κόμματα πιθανώς θα εξαφανίζονταν, αφήνοντας κενό που θα το κάλυπταν ακραίες δυνάμεις.

Αλλά ακόμα και στρατηγικά, μία τέτοιοα αλλαγή δεν συμφέρει τον Μητσοτάκη. Με 5% όριο, πολλά μικρά κόμματα – όπως αυτά που σήμερα παίρνουν 2-4% – δεν θα κατεβαίνουν καν, φοβούμενα την αποτυχία. Οι ψηφοφόροι τους, αντί να απέχουν, θα οργισθούν ακόμα περισσότερο και θα μετακινηθούν σε μεγαλύτερα σχήματα. Φανταστείτε: Οι ψήφοι από ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, ΜεΡΑ25 ή Φωνή Λογικής να κατευθυνθούν στο ΠΑΣΟΚ ή σε νέα σχήματα όπως το ενδεχόμενο κόμμα Καρυστιανού, που ήδη δείχνει δυναμική στις δημοσκοπήσεις. Αυτό θα ανεβάσει το δεύτερο κόμμα κοντά στο 20-25%, μετατρέποντάς το σε πραγματική απειλή για τη ΝΔ η οποία, ακόμα και με 30%, θα δυσκολευτεί να πάρει αυτοδυναμία, ειδικά αν η διασπορά μειωθεί.

Ιστορικά, σε συστήματα με υψηλότερα όρια εισόδου, όπως στην Τουρκία και στη Γερμανία, βλέπουμε ετερόκλητες συμμαχίες. Στην Ελλάδα, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει εύκολα σε συνασπισμούς "αντι-ΝΔ”, όπως συνέβη μετά το 2015 με το "αντι-ΣΥΡΙΖΑ” μέτωπο το οποίο έδωσε στον Μητσοτάκη τη νίκη.

Επιπλέον, μια αλλαγή τώρα θα εκληφθεί ως κίνηση απελπισίας, κινητοποιώντας πολίτες που ανήκουν πολιτικά στην αντιπολίτευση και οι οποίοι, βλέποντας τα "γκολπόστ" να μετακινούνται, θα αντιδράσουν όπως το 2019 αλλά προς την αντίθετη φορά. Η πολιτική σταθερότητα έρχεται μέσα από τους σταθερούς κανόνες του παιχνιδιού.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο Μητσοτάκης, ο οποίος έχει δείξει ότι ξέρει "να διαβάζει το δωμάτιο”, θα μείνει μακριά από τέτοιες προτάσεις.

Η ιστορία διδάσκει: Οι νόμοι που αλλάζουν για βραχυπρόθεσμα οφέλη, καταλήγουν να τιμωρούν τους εμπνευστές τους. Η πραγματική δύναμη άλλωστε έρχεται από την εμπιστοσύνη των πολιτών, όχι από τερτίπια.

ilpsychogios@gmail.com