Λιμάνια: Μοχλός Ανάπτυξης της Οικονομίας και Στρατηγική Προτεραιότητα για την Ελλάδα

Της Μάρας Κουκουδάκη*

Η επικαιρότητα δεν είναι μόνο ό,τι ακούγεται στα δελτία ειδήσεων. Είναι και όσα αλλάζουν σιωπηλά, χωρίς θόρυβο, αλλά καθορίζουν το μέλλον μας — και ακριβώς γι’ αυτά οφείλουμε να αντιδράσουμε έγκαιρα. Η Μεσόγειος διανύει μια περίοδο βαθιών γεωπολιτικών ανακατατάξεων: πόλεμοι, ενεργειακή μετάβαση, αναδιάταξη εφοδιαστικών αλυσίδων και νέοι εμπορικοί διάδρομοι επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο των λιμένων ως κρίσιμων κόμβων ασφάλειας, ανάπτυξης και διεθνούς ισχύος. Σε αυτό το περιβάλλον, τα λιμάνια δεν είναι απλώς υποδομές μεταφορών· είναι εργαλεία εξωτερικής πολιτικής, οικονομικής ανθεκτικότητας και κοινωνικής συνοχής. Για την Ελλάδα, η σημασία αυτή πολλαπλασιάζεται. Δεν είμαστε απλώς μια χώρα με λιμάνια· είμαστε μια χώρα-λιμάνι. Με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και με τη νησιωτικότητα να καθορίζει την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών, τα λιμάνια αποτελούν αρτηρίες ζωής για τις τοπικές κοινωνίες και ταυτόχρονα πύλες της χώρας προς τον κόσμο.

Η πολιτική της Νέας Δημοκρατίας: ιδιωτικοποιήσεις χωρίς εθνικό σχέδιο

Παρά τη στρατηγική σημασία των λιμένων, μετά από σχεδόν επτά χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, τα ελληνικά λιμάνια δεν αξιοποιούνται ως μοχλός ανάπτυξης αλλά αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, κυρίως ως αντικείμενα πώλησης και ιδιωτικοποίησης, χωρίς συγκροτημένη εθνική λιμενική πολιτική. Η μεταφορά κρίσιμων αρμοδιοτήτων στο Υπερταμείο, η αποδυνάμωση των δημόσιων λιμενικών φορέων και η υποβάθμιση της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων έχουν αφήσει τα Λιμενικά Ταμεία υποστελεχωμένα και χωρίς πόρους, άρα χωρίς δυνατότητα ουσιαστικού σχεδιασμού. Το παράδειγμα του Λιμανιού του  Πειραιά είναι αποκαλυπτικό: διαχείριση από τρίτους χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι υποχρεωτικές επενδύσεις, σοβαρά προβλήματα κυκλοφορίας και ασφάλειας λόγω παλαιών υποδομών, αλλά και εξαγγελίες χρήσεων που εμπλέκουν τη χώρα σε γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις τρίτων, χωρίς σαφή εθνικό σχεδιασμό. Χωρίς Εθνική Λιμενική Πολιτική, οι μεταφορές, οι υποδομές και η ενεργειακή στρατηγική διασπώνται σε "τιμάρια", υποθηκεύοντας το μέλλον της χώρας. Την ίδια στιγμή, πολλά λιμάνια της νησιωτικής Ελλάδας παραμένουν επικίνδυνα για τη ναυσιπλοΐα, χωρίς ουσιαστική αξιοποίηση εθνικών ή ευρωπαϊκών πόρων για την αναβάθμιση της ασφάλειας. Τα διεθνή στοιχεία είναι αμείλικτα: μόλις το 2,6% των λιμένων παγκοσμίως ανήκει σε ιδιώτες, ενώ στην Ευρώπη το 93% των φορέων διοίκησης είναι δημόσιοι. Η ελληνική απόκλιση από αυτή την πρακτική οδηγεί σε ακριβές υπηρεσίες, μονοπωλιακές συνθήκες και ελάχιστο ανταποδοτικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες.

Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ: Εθνική Λιμενική Πολιτική με ευρωπαϊκό πρόσημο

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, το ΠΑΣΟΚ καταθέτει μια ρεαλιστική, προοδευτική και υπεύθυνη πρόταση, η οποία θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου στον Πειραιά, στο πλαίσιο της συγκροτημένης πορείας του κόμματος με συγκεκριμένες προτάσεις διακυβέρνησης. Στον πυρήνα της βρίσκεται η διατήρηση του δημόσιου ρόλου στη διοίκηση και στον αναπτυξιακό σχεδιασμό των λιμένων, με την ιδιωτική επιχειρηματικότητα να συμμετέχει κυρίως στην παροχή υπηρεσιών, μέσω σαφών παραχωρήσεων, κανόνων και αυστηρής εποπτείας. Οι πωλήσεις λιμένων που δεν υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον πρέπει να σταματήσουν. Η Πολιτεία οφείλει να ανακτήσει τον στρατηγικό της ρόλο, με το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και τη Διυπουργική Επιτροπή Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Λιμένων να καθορίζουν ξανά τον εθνικό σχεδιασμό, και με τη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων να αποκτά ουσιαστικές αρμοδιότητες διαφάνειας και ελέγχου. Τα λιμάνια πρέπει να λειτουργούν ως κρίσιμος σύνδεσμος με τις τοπικές κοινωνίες, να στηρίζουν τη νησιωτικότητα, τον τουρισμό, τη βιομηχανία και την απασχόληση, με πραγματικά ανταποδοτικά οφέλη, ενώ παράλληλα να ενσωματώνουν την ενεργειακή μετάβαση και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Η Ελλάδα χρειάζεται λιμάνια που δεν αποτελούν πρόβλημα αλλά μέρος της λύσης. Λιμάνια που δεν υποθηκεύουν το μέλλον αλλά το στηρίζουν. Ο Πειραιάς και οι μεγάλοι λιμένες της χώρας μπορούν να γίνουν πραγματικοί μοχλοί ανάπτυξης για ολόκληρη την ελληνική οικονομία, με σχέδιο, κανόνες και θεσμική σοβαρότητα. Για μια Ελλάδα για όλους.

*Πολιτικός Επιστήμονας, Μέλος ΚΠΕ ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ