Νέοι και εκλογές: Δύναμη αστάθειας ή προόδου;

Του Νίκου Κασκαβέλη 

Ας μιλήσουμε λοιπόν για τους νέους. Ή ας κάνουμε την αρχή, μια και το θέμα είναι τεράστιο. Κανείς δεν ασχολείται με αυτό κεντρικά, ως κύριο θέμα, αντίθετα, μόνο παρεμπιπτόντως. Με αφορισμούς και συνθήματα. Κάποιοι ενδεχομένως αισθάνονται πως το συγκεκριμένο θέμα, που ταυτοχρόνως συνιστά και δυναμικό ακροατήριο είναι a priori προνομιακό τους πεδίο. Και άλλοι, δίχως επεξεργασμένη άποψη επ’ αυτού, δείχνουν εκ του αποτελέσματος μία κάπως φοβική στάση. Μην το αγγίξουμε, έχει κόστος. Είναι έτσι όμως; Δικαιούται αλήθεια κάποιος -ας πούμε εξ ονόματος του πολιτικού κόσμου- να θεωρεί πως εκφράζει αυθεντικά ή κυρίαρχα αυτή τη μεγάλη, τη ζωτικής σημασίας μερίδα της κοινωνίας; Μήπως παρόμοιοι αφορισμοί και επιφανειακές διαπιστώσεις, συνιστούν αφέλεια και ατελή προσέγγιση των πραγμάτων;

Αφορμή για τους προβληματισμούς αυτούς συνιστούν πρόσφατες "καινοφανείς" διαπιστώσεις, εν είδει αφορισμού, πως αυτή τη φορά "οι νέοι θα κρίνουν τις εκλογές", πως δήθεν οι νέοι, οργισμένοι όντες, θα κάνουν την τάδε ή τη δείνα επιλογή, η οποία πάντως θα κυμαίνεται στα άκρα του πολιτικού φάσματος και η επιλογή τους αυτή είναι που θα φέρει ανατροπές ή θα τορπιλίσει τη σταθερότητα. Θα δούμε για την αλήθεια των ισχυρισμών αυτών. Σημαντικό όμως είναι να δούμε αρχικά από πού προέρχονται οι ισχυρισμοί αυτοί. Από ποιους κύκλους εκπορεύονται. Συνιστούν πράγματι αντικειμενική ανάλυση της κατάστασης ή απλώς απόπειρα "χαϊδέματος αφτιών", ακόμα και το λεγόμενο "wishful thinking”;

Η θέση του συγκεκριμένου κειμένου είναι πως ουδείς δικαιούται να μιλά ως ταγός ή αποκλειστικός εκπρόσωπος αυτής της σημαντικής ομάδας, η οποία άλλωστε δεν είναι ομοιογενής και ενιαία, αλλά επιμέρους αποτελείται από πολλές άλλες υποκατηγορίες, με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Ηλικιακά, επαγγελματικά, μορφωτικά, κοινωνικά. Η επόμενη θέση στέκεται ευθέως απέναντι στους αφορισμούς και τις παντός είδους βεβαιότητες πολιτικής-εκλογικής συμπεριφοράς (και) αυτής της κατηγορίας πολιτών. Οι "νέοι" ως κοινωνική ομάδα και δύναμη αιχμής είναι όχι απλώς διαρκώς διεκδικούμενοι, αλλά και διαμορφωτές οι ίδιοι της γενικότερης κατάστασης. Δεν είναι οι νέοι ένα παθητικό κοινό, ένα ενεργούμενο, που ακολουθεί πειθήνια εκείνον που παίζει καλύτερα το "μαγικό αυλό". Που μιλάει δήθεν στη γλώσσα τους, αναπαράγοντας απλές κοινοτοπίες δίχως περιεχόμενο και αντίκρισμα. 

Αυτή είναι μια συμπεριφορά υποτιμητική, στα όρια της προσβολής, που δείχνει ακριβώς και έλλειψη εκτίμησης στα χαρακτηριστικά της ομάδας που υποτίθεται πως εκθειάζει και υπηρετεί. Και είναι και μια στάση που δεν βοηθά, ούτε την ευρύτερη κοινωνία -που τοποθετείται κάπου ξεχωριστά από εκεί όπου δήθεν βρίσκονται οι νέοι και με στάση επιφύλαξης απέναντί τους- αλλά ούτε και τους ίδιους τους εμπνευστές της, αφού τους απομακρύνει από την ορθότερη ανάγνωση της πραγματικότητας και τους φέρνει ενώπιον εκπλήξεων. Η ανάλυση της πολιτικής συμπεριφοράς μιας τόσο δυναμικής ομάδας, που διακλαδώνεται και βιώνει με τον πλέον έντονο τρόπο όλες τις κοινωνικές τάσεις, όλες τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες, είναι μια ιδιαίτερα επίπονη και πολύπλοκη διαδικασία. Χρειάζεται αυξημένα αντανακλαστικά και πολλαπλά εργαλεία από πλήθος επιστημών. Σίγουρα δεν εξαντλείται σε δήθεν καινοφανή "τσιτάτα". 

Κανείς δεν δικαιούται να χαράσσει πολιτική ερήμην των νέων. Ούτε βεβαίως να τους θεωρεί δεδομένους. Αν το κάνει, θα το βρει μπροστά του, κατά τρόπο οδυνηρό. Μιλούν κάποιοι -και πάλι σαν να πρόκειται για κάτι καινοφανές- για την "οργή" της νεολαίας, που θα ξεσπάσει εναντίον του πολιτικού συστήματος και θα φέρει τι αλήθεια; Ποιος είναι αυτός που έχει τέτοια αντίληψη για τους νέους του τόπου και τους αποδίδει τέτοιες ιδιότητες, αυτές του τέλειου αυτόχειρα που πυροβολεί τα πόδια του για να τιμωρήσει τρίτους; Είναι πιο περίπλοκα τα πράγματα. Και βεβαίως, ευτυχώς που η νεολαία, όπως έκανε πάντα, διατηρεί αναλλοίωτα τα στοιχεία του διαχρονικού της χαρακτήρα: το δυναμισμό, την αμφισβήτηση, τα κινηματικά χαρακτηριστικά. 

Όλα αυτά αποτελούν ζωογόνο δύναμη μιας κοινωνίας και αλίμονο αν λείψουν. Αλίμονο επίσης σε κάποιον που υπήρξε νέος και δεν βίωσε τα συναισθήματά του με μεγαλύτερη ένταση. Που δεν ένιωσε την ανάγκη να ορθώσει ανάστημα, να ακουστεί η φωνή του. Που δεν διεκδίκησε, έστω κάτι μερικό, με τρόπο συλλογικό. Είναι άλλωστε δικαιωματικά- έτσι ήταν πάντα- ο άμεσος κληρονόμος των πραγμάτων. Εκείνος που θα βιώσει τον ανατέλλοντα κόσμο με μεγαλύτερη ένταση και για περισσότερο χρόνο. Δικαιούται λοιπόν, αλλά έχει και υποχρέωση να μιλά και να διεκδικεί. Δυναμικά, στο πλαίσιο του Νόμου. Και οι πλέον έξυπνες και αποτελεσματικές πολιτικές δυνάμεις, οφείλουν αυτήν την τάση να την αξιοποιούν. Να την ενσωματώνουν και να την μεταλλάσσουν σε συγκριτικό πλεονέκτημα. 
Η νεολαία εκφράζεται με εντονότερα αισθήματα οργής, τις στιγμές ακριβώς που αισθάνεται αποκομμένη από τις εξελίξεις. Τις στιγμές που νιώθει πως λαμβάνονται αποφάσεις κρίσιμες ερήμην της, αγνοώντας πλήρως κάθε έννοια διαγενεακής δικαιοσύνης, ή ακόμα και λογικής. Κι όσο και αν στην ομάδα αυτή, δικαιολογημένα από την ίδια τη φύση, το συναίσθημα είναι πρωτεύον κι εκδηλώνεται με εντονότερο τρόπο, παρόλ’ αυτά δεν πρόκειται για "χαοτική κοινωνική συνιστώσα". Πόσο μάλλον για αδιάφορους αυτόχειρες. 

Όσο και αν οι παραστάσεις της ζωής είναι περιορισμένες (ευτυχώς ορισμένες φορές, αφού η πείρα μπορεί να λειτουργεί και περιοριστικά), όσο κι αν η όποια "σύνεση" έρχεται σε δεύτερη μοίρα, δεν παύουν -ως οι κύριοι "μέτοχοι" μιας κοινωνικής πραγματικότητας που τους αφορά άμεσα- να είναι τελικά ορθολογικοί δρώντες. Να λαμβάνουν υπεύθυνες αποφάσεις, ακολουθώντας ακόμα και το ένστικτό τους, που τους ωθεί όχι μόνο στην επιβίωση, αλλά στην ανάγκη για να ξεχωρίσουν και να ακμάσουν. Γι’ αυτό και είναι αναγκαία η συμπερίληψή τους σε όλους τους τομείς της κοινωνίας και της οικονομίας. Με ρόλο και λόγο στις αποφάσεις. Με συμμετοχή σε όργανα και διαδικασίες. Γιατί τότε θα αντιληφθούν ταχύτερα τους πραγματικούς όρους του "παιχνιδιού". Και τότε θα αποφασίζουν με ακόμα μεγαλύτερη ευστοχία, σχετικά με θέματα άμεσα δικά τους, σήμερα, όχι κάποτε.

Προφανώς και σε κρίσιμες καταστάσεις, όπως και σε όλες τις κοινωνικές ομάδες, θα υπάρξουν και οριακές συμπεριφορές. Αποφάσεις αμφιλεγόμενες. Στο γενικό όμως αποτύπωμα, θα καθρεφτίσουν μια ώριμη απόφαση για τον κόσμο που θέλουν να ζήσουν. Με αξιοπρέπεια, αληθινές ευκαιρίες, σε μια χώρα αναπτυγμένη, πολιτισμένη, ευρωπαϊκή και σύγχρονη. Οι δυνάμεις που θα εκφράσουν τα ιδανικά αυτά με τον καλύτερο τρόπο, που θα εγγυηθούν, στην πραγματικότητα και όχι σε ξεπερασμένα ευχολόγια, μια Ελλάδα που μπορεί να ενταχθεί αρμονικά στο αύριο, αυτές και θα αποτελέσουν την πλειοψηφική επιλογή και αυτής της ομάδας. 

Εκείνος που θα αποτελέσει το πλέον πρόσφορο όχημα για την πραγμάτωση των ονείρων της νεότερης γενιάς, αυτός που θα τους δώσει ρόλο και ευθύνη για τα πράγματα, εκείνος και θα καρπωθεί τη ζωτική τους δύναμη. Αντίθετα, εκείνος που θα τους αγνοήσει, που θα τους τάξει τον "ουρανό με τ’ άστρα" μόνο και μόνο για να τους οδηγήσει στην έρημο των ματαιωμένων προσδοκιών, εκείνος δικαιούται ν’ ανησυχεί. Σε πρώτο αλλά και δεύτερο χρόνο. 

* Νίκος Κασκαβέλης, Δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)