Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 24-Μαρ-2022 00:03

    Προσδοκίες και επιφυλάξεις για τη νέα ευρωπαϊκή ισορροπία

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Γιώργου Μανάλη 

    Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δεν χτίστηκε βάσει ενός "βιβλίου οδηγιών”. Όπως είχε χαρακτηριστικά πει ο Jean Monnet, "Η Ευρώπη θα σφυρηλατηθεί από τις κρίσεις της και θα προκύψει ως το αποτέλεσμα των λύσεων που θα δώσει”. Αυτό αποδεικνύεται πέρα για πέρα αληθινό ενέχει όμως και τον κίνδυνο δοκιμής και λάθους κατά την αναζήτηση της σωστής συνταγής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόσφατη οικονομική κρίση. Για πρώτη φορά στην ιστορία της Ένωσης, ευρωπαϊκοί μηχανισμοί συνεργάστηκαν με διεθνείς οργανισμούς (ΔΝΤ) για την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετώπισαν κράτη μέλη της ΕΕ. Η πρώτη αυτή δοκιμή δεν στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία και η Ελλάδα το γνωρίζει πολύ καλά αυτό. Ωστόσο, η δοκιμή αυτή έθεσε τις βάσεις για τα επόμενα βήματα. Σήμερα η ΕΕ ακολουθεί μία παρόμοια διαδικασία, δανείζεται φθηνά ως Ένωση από τις διεθνείς αγορές και παρέχει πόρους στις χώρες μέλη μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, ώστε να χρηματοδοτήσει την ανάκαμψη από την πανδημική κρίση. 

    Σήμερα η Ευρώπη καλείται να βρει λύση σε μία πρωτόγνωρη κρίση, η οποία δεν προέκυψε στο εσωτερικό της Ένωσης αλλά την επηρεάζει καθολικά και άμεσα. Για πρώτη φορά το 2014 με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, τα σύνορα του ευρωπαϊκού χώρου άλλαξαν και η σημερινή ρωσική εισβολή στην Ουκρανία φέρει την Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που είχε από καιρό καταφέρει να λύσει, την εμπόλεμη σύρραξη στη γειτονιά της. Η ύπαρξη ενός εξωτερικού παράγοντα αναμφίβολα ενισχύει την εσωτερική ενότητα και στη δεδομένη συνθήκη η Ευρώπη έχει προς στιγμήν επιδείξει μία απροσδόκητη αλληλεγγύη και συσπείρωση απέναντι στην παρούσα πρόκληση. Το πρόβλημα όμως είναι πως με τη Ρωσία, η Ευρώπη έχει αναπτύξει στενές σχέσεις και θα πρέπει να διατηρήσει τους συνεκτικούς δεσμούς ανάμεσα στα μέλη της κατά την εξεύρεση της νέας ισορροπίας μακριά από αυτή τη σχέση εξάρτησης. 

    Στην εξεύρεση του νέου σημείου ισορροπίας δύο τομείς του ευρωπαϊκού οικοδομήματος φαίνεται να δέχονται εκ βαθέων μετάλλαξη, ο ενεργειακός και ο αμυντικός. Όσον αφορά στην ενέργεια, οι αλλαγές που δρομολογούνται αναμφίβολα επιφέρουν μία κοστοβόρα προσαρμογή βραχυπρόθεσμα, ωστόσο  η μακροχρόνια ισορροπία ενδεχομένως να αποδειχθεί εξαιρετικά ωφέλιμη για δύο κυρίως λόγους. Πρώτον, η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία μπορεί να δώσει ώθηση για ταχύτερη υιοθέτηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ήδη η Ευρώπη λαμβάνει πολιτικές επιτάχυνσης της Πράσινης Συμφωνίας ώστε να ολοκληρωθεί πολύ πριν τον αρχικό στόχο του 2030. Δεύτερον, η στροφή μακριά από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο μετατρέπει το έμφυτο ευρωπαϊκό ελάττωμα των διαφορετικών-ανεξάρτητων κρατών μελών σε προτέρημα. Χώρες του ευρωπαϊκού νότου, ανάμεσα σε αυτές και η Ελλάδα, φαίνεται να κατέχουν ένα προβάδισμα στην υιοθέτηση του υγροποιημένου φυσικού αερίου ώς εναλλακτική μεταβατική πηγή ενέργειας (βλ. εδώ), ενώ ταυτόχρονα το μεσογειακό τους κλίμα ευνοεί την εγκατάσταση δομών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Φαίνεται λοιπόν πως η δυναμική μεταξύ ευρωπαϊκού βορρά και νότου ανατρέπεται και πως σε αυτή τη νέα ισορροπία οι χώρες του νότου, που λανθασμένα θεωρούνταν διαρκώς επωφελούμενες από τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, να μπορούν να επιτελέσουν ένα διαφορετικό εξίσου σημαντικό ρόλο.
     
    Όσον αφορά στους αμυντικούς εξοπλισμούς και την ενιαία ευρωπαϊκή άμυνα ο πόλεμος στην Ουκρανία επιφέρει κοσμογονικές αλλαγές πολιτικής στον Ευρωπαϊκό χώρο. Εάν κάτι έχει κατακτηθεί μέσω του ευρωπαϊκού εγχειρήματος είναι η κατίσχυση της ειρήνης σε μία ήπειρο που διαχρονικά ασκούνταν στην τέχνη του πολέμου. Η ειρήνη ώθησε τις τυχερές, από άποψη γειτόνων, Ευρωπαϊκές χώρες να διοχετεύσουν κρατικά έσοδα μακριά από την αμυντική βιομηχανία προς τομείς όπως η παιδεία, το σύστημα υγείας και η οικοδόμηση ενός κράτους πρόνοιας. Κεκτημένα για τα οποία η Ευρώπη δικαίως περηφανεύεται και αποτελεί πρότυπο σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ανακοίνωση όμως του καγκελάριου Όλαφ Σολτς πως η Γερμανία θα αφιερώσει το 2% του κρατικού προϋπολογισμού στον τομέα της άμυνας και η ανάδειξη της πολιτικής εξοπλισμών ως προτεραιότητα για πολλά Ευρωπαϊκά κράτη προμηνύουν την αλλαγή σελίδας. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας θα  εδραιώσει τη θωράκιση των συνόρων της, ανάμεσα τους και τα ελληνικά, καθώς και θα αναδείξει την στρατηγική αυτονομία της ηπείρου. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται πως η δέσμευση των πόρων για την άμυνα θα φέρει ουσιαστική υστέρηση στην ανάπτυξη τομέων μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας, κάτι που η χώρα μας επίσης γνωρίζει καλά.

    Η Ευρώπη θα διαμορφωθεί μέσα από τις λύσεις που θα προτείνει στην παρούσα κρίση και αναμφίβολα θα επιδοθεί σε δοκιμές και λάθη μέχρι να βρεί το βηματισμό της. Το κρίσιμο στοιχείο είναι να διδαχθεί από τις ορθές πρακτικές του παρελθόντος, να εκμεταλλευτεί τα ιδιότυπα χαρακτηριστικά της, να ενισχύσει την ενότητά της  και να πορευτεί με συνέπεια στις αξίες της ώστε να αναδειχθεί ισχυρότερη και προς όφελος των κατοίκων της την επόμενη μέρα.    

    * Ο κ. Γιώργος Μανάλης είναι Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Υπότροφος της Ερευνητικής Έδρας Α. Γ. Λεβέντη, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ