Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 23-Σεπ-2021 00:41

    Δείκτης Ανθρωπίνου Κεφαλαίου: Πως οι οικονομικές συνθήκες στην Ελλάδα επηρεάζουν τους εργαζομένους του αύριο

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Γιάννη Μαραγκού*

    Ο Δείκτης Ανθρώπινου Κεφαλαίου (Human Capital Index-HCI) της Παγκόσμιας Τράπεζας (The Human Capital Index 2020 UPDATE–Human Capital in the time of COVID-19, The World Bank Group) υπολογίζει την παραγωγικότητα της επόμενης γενιάς εργαζομένων κάθε χώρας, με κύριους γνώμονες τη συνεισφορά της υγείας και της εκπαίδευσης. Αξιοποιείται για να εκτιμηθεί το ύψος του εισοδήματος που στερούνται εξαιτίας των ελλείψεων που υπάρχουν στους διάφορους τομείς που επηρεάζουν την εξέλιξη ενός ατόμου, όπως το εκπαιδευτικό σύστημα και την υγεία, με σκοπό την καλύτερη δυνατή βελτίωσή τους. Ως βάση της πρόβλεψης ορίζονται οι ευκαιρίες σε εκπαίδευση και οι υγειονομικοί κίνδυνοι, που είναι πιθανό να αντιμετωπίσει ένα παιδί γεννημένο σήμερα μέχρι την ηλικία των 18 χρόνων. Ο δείκτης αυτός διακρίνεται από τρία κύρια στοιχεία:

    1. Επιβίωση από την γέννηση μέχρι την σχολική ηλικία, μετρούμενη με ποσοστά θνησιμότητας κάτω των 5 ετών,

    2. Αναμενόμενα έτη ουσιαστικής σχολικής εκπαίδευσης και

    3. Η Δημόσια Υγεία και το βιοτικό επίπεδο.

    Υπολογίζεται σε κλίμακα από 0 (χειρότερη) έως 100 (καλύτερη).

    Σύμφωνα με την έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2020 (Human Capital Index 2020) η Ελλάδα βαθμολογείται με 69/100, που σημαίνει πως ένα παιδί που γεννιέται σήμερα θα φτάσει το 69% της δυνατής παραγωγικότητάς του στο μέλλον, με την προϋπόθεση πλήρους πρόσβασης σε εκπαίδευση και υγεία. Αυτό το ποσοστό είναι ελαφρώς χαμηλότερο από το μέσο όρο της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας, ενώ έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία περίπου κατά 2 μονάδες.

    Πιο αναλυτικά, το πιθανό ποσοστό θνησιμότητας είναι πολύ χαμηλό για ηλικίες έως 5 ετών, γεγονός που αποτυπώνεται στην υψηλότερη δυνατή βαθμολογία που έλαβε η χώρα μας σε αυτό τον τομέα (100/100, Πίνακας 1). Ακόμα το 93% των ατόμων ηλικίας 15 χρονών αναμένεται να επιβιώσει τουλάχιστον μέχρι τα 60. Αυτό δείχνει ότι η Ελλάδα σαν χώρα χαρακτηρίζεται από ένα καλό βιοτικό επίπεδο και ο πληθυσμός είναι γενικά υγιής. Όσον αφορά την εκπαίδευση, ο μέσος όρος διάρκειας εκπαίδευσης ενός ατόμου είναι 13,3 χρόνια.

    Ακόμα, οι εναρμονισμένες βαθμολογίες των Ελλήνων σε σημαντικά διεθνή προγράμματα δοκιμών επίδοσης μαθητών (Harmonized Test Results) είναι 469, σε μία κλίμακα με ανώτατο επίπεδο το 625. Με βάση τα παραπάνω μεγέθη, η Παγκόσμια Τράπεζα υπολογίζει επίσης τα έτη "προσαρμοσμένης” εκπαίδευσης (Learning Adjusted years of School), συνδυάζοντας το επίπεδο ποιότητας με την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Για τη χώρα μας, το αριθμός αυτός έπεφτε στα 10 έτη, γεγονός που καταδεικνύει κενά στο υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα.

    Στον παρακάτω πίνακα της Παγκόσμιας Τράπεζας παρουσιάζονται τα παραπάνω μεγέθη, σε στοιχεία του Human Capital Index 2020 για την Ελλάδα.

    Πίνακας 1: Δείκτης Ανθρωπίνου Κεφαλαίου για την Ελλάδα, με βάση το φύλο και την κοινωνικο-οικονομική ομάδα, HCI by Gender and Socio-economic Group, Human Capital Index 2020 Greece, World Bank

    Κατηγορία

    Αγόρια

    Κορίτσια

    Μέσος όρος

    Δείκτης Ανθρωπίνου Κεφαλαίου (Human Capital Index)

    0.67

    0.71

    0.69

    Επιβίωση μέχρι τα 5 έτη

    1.00

    1.00

    1.00

    Αναμενόμενη διάρκεια σχολικής εκπαίδευσης (σε έτη)

    13.3

    13.3

    13.3

    Εναρμονισμένες βαθμολογίες σε διεθνή προγράμματα δοκιμών επίδοσης μαθητών (Harmonized Test Results)

    460

    478

    469

    Έτη "προσαρμοσμένης” εκπαίδευσης (Learning Adjusted years of School)

    9.8

    10.2

    10

    Ποσοστό επιβίωσης για τις ηλικίες 15 έως 60 (Adult Survival Rate)

    0.91

    0.96

    0.93

    Πηγή: Greece HCI 2020, Παγκόσμια Τράπεζα

    Πιο συγκεκριμένα, στον παραπάνω πίνακα καταγράφονται τα στοιχεία για τη χώρα μας στον κάθε έναν από τους παραπάνω τομείς ανά φύλο, με την τελική αξιολόγηση να προκύπτει από το μέσο όρο μεταξύ των δύο σε κάθε κατηγορία. Όπως φαίνεται, ο Δείκτης Ανθρώπινου Κεφαλαίου για το 2020 ήταν ανώτερος για τα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, οι Ελληνίδες υπερτερούν όσον αφορά τις επιδόσεις σε διεθνή προγράμματα δοκιμών επίδοσης μαθητών (Harmonized Test Scores) με 478 έναντι 460, τα έτη προσαρμοσμένης-ουσιαστικής εκπαίδευσης με 10.2 έναντι 9.8 καθώς και στο δείκτη που αφορά το ποσοστό επιβίωσης για τις ηλικίες 15 έως 60 (Adult Survival Rate), με 96% έναντι 91% των ανδρών.

    Όσον αφορά στη συνέχεια τη διαχείριση των κρατικών πόρων για την εκπαίδευση και την υγεία, παρατηρούμε ότι είναι ανεπαρκής, καθώς δεν καλύπτονται απόλυτα οι κοινωνικές ανάγκες που καλούνται να εξυπηρετήσουν. Το γεγονός αυτό υποδηλώνεται και από το ποσοστό των δημοσίων εσόδων που κατευθύνεται προς τους τομείς αυτούς κάθε έτος. Πιο συγκεκριμένα, οι δαπάνες για τον τομέα της υγείας το 2017 άγγιξαν μόλις το 4,8% του ΑΕΠ της χώρας, όπως φαίνεται και στον Πίνακα 2, ενώ σε εξίσου χαμηλά επίπεδα της τάξης του 4% κινείται και η δαπάνη για την εκπαίδευση, αν και η Παγκόσμια Τράπεζα στηρίζεται σε παλαιότερα στοιχεία. Το αποτέλεσμα της ασθενούς κρατικής πρόνοιας για τη Δημόσια Υγεία, είναι πως αρκετοί είναι οι ασθενείς που πλήττονται οικονομικά ως αποτέλεσμα των αναγκών περίθαλψής τους, τις οποίες υποχρεούνται να καλύψουν με δικά τους έξοδα. Οι άνθρωποι αυτοί αντιστοιχούσαν στο 17% του πληθυσμού της χώρας το 2016, όπως αποτυπώνεται και στον παρακάτω πίνακα.

    Πίνακας 2: Αξιοποίηση και κινητοποίηση των εσωτερικών πόρων, Domestic Resource Utilization and Mobilization, Human Capital Index 2020, Greece, World Bank.

    Δημόσιες δαπάνες για τον τομέα της Υγείας

    4,8% του ΑΕΠ (2017)

    Ποσοστό του πληθυσμού που πλήττεται οικονομικά, ως αποτέλεσμα της κάλυψης αναγκών περίθαλψης με δικά τους έξοδα (out of pocket), που αντιστοιχούν σε άνω του 10% του εισοδήματος των νοικοκυριών.

    17% (2016)

    Κρατικές δαπάνες για την Εκπαίδευση

    4 % του ΑΕΠ (2005)

    Κρατικά έσοδα

    47,7% του ΑΕΠ (2018)

    Πηγή: Greece HCI 2020, Παγκόσμια Τράπεζα

    Συγκριτικά, στοιχεία του ΟΟΣΑ (OECD) υποδηλώνουν ένα σχετικά καλό επίπεδο υγείας για τους Έλληνες, με 74% των ατόμων υπό την μελέτη να λογίζονται ως απόλυτα υγιείς.Σε αντίθεση, τα κρατικά έσοδα κυμαίνονται αρκετά υψηλά, φτάνοντας το 47,7% του ΑΕΠ το 2018, γεγονός που καταδεικνύει κακοδιαχείριση των δημόσιων πόρων και ελλιπή κρατική μέριμνα όσον αφορά τους κρίσιμους τομείς της Εκπαίδευσης και της Υγείας. Στον παρακάτω πίνακα καταγράφονται τα εν λόγω στοιχεία, με βάση την Παγκόσμια Τράπεζα.

    Ακόμη, υπάρχουν και επιπρόσθετα στοιχεία που λαμβάνει υπόψη η Παγκόσμια Τράπεζα, ώστε να καθορίσει τον συνολικό Δείκτη Ανθρωπίνου Κεφαλαίου της κάθε χώρας. Για παράδειγμα, ο δείκτης ανάγνωσης και κατανόησης ενός κειμένου για τα παιδιά μέχρι την ηλικία των 10 ετών, ως ένδειξη της επιτυχημένης λειτουργίας ενός εκπαιδευτικού συστήματος. Τα στοιχεία μαρτυρούν ότι το 11% των δεκάχρονων στη χώρα μας δεν μπορεί να διαβάσει και να κατανοήσει ένα απλό κείμενο.

    Επίσης, στην Ελλάδα το ποσοστό των εγγραφών στην προσχολική εκπαίδευση άγγιζε το 74% το 2017. Όσον αφορά την ανώτερη εκπαίδευση, τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι το 45% των ενηλίκων ηλικίας 30-34 ετών κατέχει πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ποσοστό που υποδηλώνει ένα ικανοποιητικό επίπεδο μόρφωσης. Μάλιστα, ένα παιδί που γεννιέται σήμερα στη χώρα, αναμένεται ότι θα συμπληρώσει κατά μέσο όρο, 1.6 χρόνια ανώτερης εκπαίδευσης.

    Αναφορικά με την υγεία του πληθυσμού της χώρας, η Ελλάδα φτάνει το 75 στην κλίμακα παροχής βασικής υγειονομικής περίθαλψης, με άριστα το 100 (Universal Health Coverage (UHC) Index). Πιο αναλυτικά, στην Ελλάδα, η πιθανότητα θνησιμότητας στις ηλικίες 30-70 ετών από μη-μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως καρκίνο, διαβήτη, καρδιαγγειακά ή χρόνια αναπνευστικά νοσήματα αγγίζει το 12% το 2016. Πρόκειται για ένα σχετικά ενθαρρυντικό στοιχείο, καθώς σύμφωνα με την έρευνα της Παγκόσμιας Τράπεζας, είναι χαμηλότερο σε σχέση τα ποσοστά της περιοχής, καθώς και τα αντίστοιχα των χωρών παρόμοιου εισοδηματικού επιπέδου. Ακόμη, όσον αφορά τα ποιοτικά στοιχεία της ζωής των κατοίκων στη χώρα, το 17% των ενηλίκων είναι παχύσαρκοι, το 33% είναι καπνιστές και το 10% καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, ποσοστά σχετικά κοντά με αυτά των περισσότερων Ευρωπαϊκών χωρών.

    Συμπερασματικά, η Ελλάδα βαθμολογείται με Δείκτη Ανθρώπινου Κεφαλαίου (HCI) 69/100 (πηγή: The Human Capital Index 2020 UPDATE, Human Capital in the Time of COVID-19), γεγονός που την κατατάσσει στην 37η θέση παγκοσμίως. Η χώρα μας βρίσκεται χαμηλότερη θέση σε σχέση με τις χώρες υψηλού εισοδήματος και τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ βρίσκεται στην τρίτη θέση μεταξύ των Βαλκανικών χωρών, μετά τη Σλοβενία και την Κροατία. Διακρίνονται επίσης χρόνιες ανεπάρκειες του συστήματος, που σχετίζονται κυρίως με την έλλειψη κρατικού πλάνου ουσιαστικής ενίσχυσης της εκπαίδευσης και της υγείας. Ως αποτέλεσμα, τίθενται εμπόδια στην ανάπτυξη και στη βελτίωση της κατάστασης. Παρόλα αυτά, το βιοτικό επίπεδο στη χώρα διατηρείται σε σχετικά υψηλή ποιότητα, κάτι που αποδεικνύεται εν μέρει και από το προσδόκιμο ζωής, το οποίο είναι ανώτερο συγκριτικά με άλλες χώρες που βρίσκονται ψηλά στη συνολική λίστα. Υπάρχουν όμως δίχως αμφιβολία σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, κατά κύριο λόγο στους τομείς της Υγείας και της Εκπαίδευσης, με ριζικές αλλαγές να απαιτούνται για την πραγματοποίησή τους.

    Το Praxis Now είναι μία φοιτητική ερευνητική ομάδα που δημιουργήθηκε και καθοδηγείται από τον Καθηγητή Οικονομικών Γιάννη Μαραγκό στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Σε αυτό το άρθρο συμμετέχουν οι φοιτήτες/ριες: Γεωργία Καρακεχαγιόγλου, Μαρία Ραχήλ Μπιούτου, Χρήστος Λειβαδίτης.

    Βιβλιογραφία

    * The Human Capital Index 2020 UPDATE, Human Capital in the Time of COVID-19, Human Capital Project. © 2020 International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank

    * Human Capital Project - October 2020, Greece, Human Capital Index 2020, © The World Bank

    * OECD Better Life Index, © OECD, 2021, https://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/greece/

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ