Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 20-Ιουλ-2021 00:03

    Περί πολιτικής ορθότητας

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Ανδρέα Μήλιου

    "Ο λόγος αποτελεί σημείο ορθοφροσύνης και εάν είναι σύμφωνος με τους νόμους και το δίκαιο είναι εικόνα αγαθής ψυχής." Ισοκράτης, Περί Αντιδόσεως. 

    Ο λόγος και η συμπεριφορά του ατόμου αποκαλύπτουν την προσωπικότητα, την ψυχοδομή, τα ιδεολογικά φορτία και τα κίνητρα της ανθρώπινης δράσης και δεν εμφορούνται πάντα από ειλικρίνεια. Εμπεριέχουν συχνά τεχνητή ρητορεία, προσποίηση και υποκρισία. Η προσαρμογή της έκφρασης και της συμπεριφοράς των ατόμων, των ομάδων και των οργανισμών στις "πολιτικά ορθές" επίκαιρες κοινωνικές αντιλήψεις αποκαλείται πολιτική ορθότητα. Το "πολιτικά ορθό", παρότι γραμματολογικά και εννοιολογικά άστοχο ως προς τον πρώτο όρο, έχει αναδειχθεί στις μέρες μας σε αδιαπραγμάτευτη αξία. 

    Η πολιτική ορθότητα (political correctness) γεννήθηκε ως κίνημα τη δεκαετία του ’90 στις Η.Π.Α. και αποσκοπούσε στην εξάλειψη των κοινωνικών προκαταλήψεων και στοιχείων από τον λόγο και τη συμπεριφορά που δηλώνουν μειωτική διάθεση απέναντι σε άτομα και ομάδες. Αναγνωρίζοντας τον αυξανόμενο ρόλο του περίπλοκου κοινωνικού ιστού που είχε αρχίσει να συντίθεται από τις προκύπτουσες διαφορετικές ταυτότητες, το κίνημα πρότεινε τη χρήση ουδέτερων εκφράσεων και την επίδειξη συμπεριφορών που δεν φέρουν αρνητικό φορτίο και δεν είναι κοινωνικά στιγματισμένες. 

    Στις δυτικές μετανεωτερικές κοινωνίες, η πολιτική ορθότητα εξελίχθηκε, μέσα σε δύο δεκαετίες, σε συνήγορο υπεράσπισης των βασικών δικαιωμάτων και των ελευθεριών του ανθρώπου και ιδίως των δικαιωμάτων της προσωπικής αυτοδιάθεσης, του προσωπικού αυτοκαθορισμού και της αυτοπραγμάτωσης. Προσωπικός αυτοκαθορισμός και προσωπική αυτοδιάθεση είναι το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να διαθέτει κατά βούληση τον εαυτό του, χωρίς ετεροκαθορισμούς από άλλους ανθρώπους και από παραδοσιακά πολιτισμικά φορτία. Οι σωματικές και πνευματικές δυνάμεις και αδυναμίες και οι εσωτερικοί οδηγοί ατόμων και ομάδων (προσωπικές πεποιθήσεις, στάσεις, επιλογές) είναι πλέον αποκλειστικά ζητήματα προσωπικού αυτοκαθορισμού και προσωπικής αυτοδιάθεσης και δεν μπορούν να αποτελούν αντικείμενα κριτικής από τρίτους. 

    Στην Ελλάδα, ο πρόσφατος θόρυβος που προκάλεσε στον Τύπο, τα κοινωνικά δίκτυα και τη δημόσια ζωή το τηλεοπτικό σποτ του Πανελληνίου Συνεδρίου Γονιμότητας και Αναπαραγωγικής Αυτονομίας μύησε πολλούς στην έννοια, τη σημασία και την επίδραση του όρου της πολιτικής ορθότητας. Αποδείχθηκε πως δεν έχει σημασία τι λες, αλλά πως το λες και πως το παρουσιάζεις. 

    Κατά τους διοργανωτές βασικός στόχος του συνεδρίου ήταν η πληροφόρηση της κοινής γνώμης για τις πτυχές της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Λόγω της σπουδαιότητας της διαπιστωμένης υπογεννητικότητας και δημογραφικής καχεξίας που αντιμετωπίζει η χώρα, οι διοργανωτές κατάφεραν να θέσουν το συνέδριο υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας και να προσελκύσουν σημαντικούς χορηγούς.

    Στο τηλεοπτικό σποτ εμφανιζόταν μια σαραντάχρονη γυναίκα να απολογείται για τις επιλογές της ζωής της (σπουδές και καριέρα), οι οποίες δεν της επέτρεψαν να γίνει μητέρα. Κειμενογράφος του σποτ ήταν επίσης μια γυναίκα της ίδιας ηλικίας που λόγω καριέρας δεν έγινε μητέρα.

    Το σποτ επικρίθηκε ως σεξιστικό, στερεοτυπικό, αναχρονιστικό και ρατσιστικό, διότι παρουσίαζε τη γυναίκα ως μηχανή γενεακής αναπαραγωγής, χωρίς δικαίωμα ελεύθερης βούλησης και αυτοδιάθεσης. Υποστηρίχθηκε επίσης πως τόνιζε τον αποκλεισμό της γυναίκας από το δικαίωμα της καριέρας και πρόβαλε τη μητρότητα ως επιβεβλημένο καθήκον, για το ποίο αποκλειστικά υπεύθυνη είναι η γυναίκα. Αξίζει να επισημανθεί ότι το σποτ επικρίθηκε ακόμα και από διάσημες γυναίκες που έγιναν μητέρες με τη μέθοδο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής! Μετά από τη γενική κατακραυγή, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήρε την αιγίδα, οι χορηγοί απέσυραν την  υποστήριξή τους και το συνέδριο ακυρώθηκε.  

    Όλα αυτά παρά το γεγονός ότι η κειμενογράφος  δήλωσε πως "στο κείμενο του σποτ κατέθεσε ένα κομμάτι από την ψυχή της" και πως "οι ερωτήσεις που έχω βάλλει ως Ερινύες, τις έχω δεχθεί (η ίδια) άπειρες φορές στη ζωή μου."! Εννοούσε προφανώς την πραγματική ζωή και όχι τη ζωή της επικοινωνίας και της πολιτικής ορθότητας.

    Από τεχνικής πλευράς, η κατακραυγή ήταν δικαιολογημένη, διότι το ύφος του σποτ ήταν παντελώς άστοχο. Η πρωταγωνίστρια έβγαζε απογοήτευση, απελπισία και  θλίψη και τόνιζε το αίσθημα της ενοχής της σαραντάχρονης γυναίκας που δεν έγινε μητέρα, η οποία, παρεμπιπτόντως, ήταν το κοινό-στόχος στο οποίο απευθυνόταν το σποτ. Με τον τονισμό αρνητικών συναισθημάτων δεν μπορείς να επικοινωνήσεις αποτελεσματικά θετικά μηνύματα! Αυτό είναι βασικός και απαράβατος κανόνας της διαφήμισης. Άλλο ο πραγματικός κόσμος και άλλο ο φανταστικός και δεξιοτεχνικά πλασμένος. Η αποτελεσματικότητα ενός τηλεοπτικού μηνύματος αποτελεί τις περισσότερες φορές δύσκολη εξίσωση, διότι όλες οι μεταβλητές δεν οδηγούν σε ισότητα των σκελών!

    * Ο κ. Ανδρέας Μήλιος είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης, οικονομολόγος με ειδίκευση στο μάρκετινγκ   

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ