Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 25-Μαρ-2021 00:02

    Για τα 200 χρόνια, τιμούμε την αλήθεια. Και μας κάνει περήφανους

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη

    Η ύπαρξη επετείων γενικά, παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες. Η επέτειος λειτουργεί αναμνηστικά και υπενθυμιστικά. Μας θυμίζει το αυθεντικό γεγονός και μας επιτρέπει να το τιμήσουμε, ανάλογα με το ιστορικό του αποτύπωμα. Μας προτρέπει επίσης να αναστοχαστούμε πάνω σε αυτό, να το αποτιμούμε διαρκώς και να αντλούμε διδάγματα. Και βέβαια, μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για ανατροφοδότηση του κινήτρου μας και για επανεκκινήσεις, κάθε είδους. 

    Οι εθνικές επέτειοι, έχουν επιπρόσθετα και έναν ιδιαίτερο ρόλο στη σφυρηλάτηση του κοινού αφηγήματος, που διαμορφώνει καθοριστικά αυτό που αποκαλούμε εθνική συνείδηση. Μαζί με σειρά συμβόλων, από τελετές και έθιμα, οι επέτειοι έχουν κεντρική σημασία για τη συνείδηση αυτή, συμπυκνώνοντας νοήματα και μηνύματα. Διατηρούν λοιπόν την περίοπτη θέση τους στο σύγχρονο κόσμο που παρότι ραγδαία μεταβαλλόμενος, πιο συνδεδεμένος παρά ποτέ, συνεχίζει κατά βάση να λειτουργεί στη λογική των εθνικών κρατών και των διακυβερνητικών σχέσεων. 

    Φάνηκε αυτό καθαρά στη διαχείριση όλων των πρόσφατων κρίσεων, όπου τελικά οι ρυθμίσεις και επιλογές των εθνικών κρατών παραμένουν πρωταρχικές. Τα εθνικά κράτη συνεχίζουν ως πρωταγωνιστές της ιστορίας, τα έθνη ως φαντασιακές αλλά και πραγματικές οντότητες έχουν κεντρικό λόγο. Πρώτα απ’ όλα για την ίδια την πορεία τους. Για τη διαιώνιση της, χρήσιμης ή όχι, παρουσίας τους, αλλά και για το επίπεδο της ευημερίας τους. Οι δικές τους επέτειοι λοιπόν, χρησιμεύουν ως σημεία εμβάπτισης και αναβάπτισης των μελών μιας εθνικής κοινωνίας στα κεντρικά της νάματα, στο Άδυτο της συλλογικής ταυτότητας, του όποιου ιδιαίτερου τρόπου της.

    Στην πάροδο του χρόνου κάποιες αποκτούν ειδικό βάρος και σημασία. Η επέτειος των 200 ετών από την Επανάσταση, προβάλλει σε περίοπτη θέση. Κι αυτό γιατί συγκεφαλαιώνει το συνολικό ίσως αφήγημα της σύγχρονης Ελλάδας. Μας συνδέει ευθέως με το αφετηριακό γεγονός του νέου Ελληνισμού, τουλάχιστον αυτού με κρατική υπόσταση. Και ακολουθώντας το νήμα της Ιστορίας έκτοτε, ιχνηλατούμε όλα τα καίρια γεγονότα της Ιστορίας. Τα 100 χρόνια δεν τα γιορτάσαμε, λόγω των δραματικών γεγονότων της εποχής. Και μας δόθηκε μια μεγάλη ευκαιρία φέτος, να κάνουμε μεγάλα πράγματα, πολλά εκ των οποίων οφειλόμενα, μια και σε πιο ανώριμες φάσεις της κρατικής διαδρομής, θα ήταν αδύνατη μια νηφάλια αποτίμηση. 

    Οι ειδικές συνθήκες της συγκυρίας επηρέασαν βέβαια και τον τρόπο του εορτασμού. Μετέφεραν το κέντρο βάρος, από μια πιο εξωστρεφή "πανήγυρη", σε μια πιο ουσιαστική, εσωτερική διεργασία. Έδωσαν χώρο για πιο εμπεριστατωμένες επεξεργασίες και για πιο άνετες χρονικά συζητήσεις. Αλλά και για έμπρακτη τιμή στην επέτειο με πιο πρωτότυπους και παραγωγικούς τρόπους, όπως οι συγκεκριμένες επενδύσεις στο μέλλον. Όλα αυτά δεν έχουν ακόμα αναδειχθεί στο βαθμό που η προσδοκία γέννησε, αλλά ευελπιστούμε πως σταδιακά θα ξεδιπλωθούν, στη διάρκεια του χρόνου αυτού. Το ελληνικό κράτος και σύσσωμοι οι φορείς, πνευματικοί και οικονομικοί έχουν αντιληφθεί την ευκαιρία και, ονομαστικά τουλάχιστον, δεν θέλουν να την αφήσουν ανεκμετάλλευτη. Η φετινή χρονιά οφείλει να αναδειχθεί σε ένα ανεκτίμητο κειμήλιο ιστορικής αυτογνωσίας. 

    Πάνω στην αδήριτη ανάγκη για εμβάθυνση σε αυτήν τη διαδικασία της συλλογικής αυτογνωσίας, είναι ο καιρός για ορισμένες παραδοχές. Στη διάρκεια των ετών, κυριάρχησαν στην αφήγησή μας δύο κυρίως τάσεις. Η πρώτη και πιο κυρίαρχη, η απόλυτη εξιδανίκευση: Οι μορφές των Ηρώων, ως μορφές συνώνυμες των Αγίων. Με "άγια" κίνητρα και απόλυτα αγνές πράξεις, που εξεγέρθηκαν εναντίον του απεχθούς Τυράννου και ξύπνησαν το κοιμώμενο Έθνος, ενώνοντας το απευθείας (γιατί;) με τους αρχαίους προγόνους, με μια στάση στο Μαρμαρωμένο Βασιλιά του Βυζαντίου. Η επική αφήγηση της ιστορίας του Ελληνισμού, πασπαλισμένη με την αιώνια "θυματοποίηση", την "ιδιοπροσωπία" και τον ηρωισμό, αυτόν που αψηφά πιθανότητες και εφορμά πετυχαίνοντας θαυμαστά έργα, ενίοτε ηττώμενος. 

    Δεν στερείται εντελώς αληθείας η παραπάνω αφήγηση, αλλά εκτός από την εξιδανίκευση, που ποτέ ίσως δεν ταυτίζεται με την πραγματική, τη βιωμένη ιστορία ενός τόπου, γεγονότος ή προσώπου, περισσότερο χρησίμευσε στη λογική ακριβώς την οικοδόμησης της (σύγχρονης) εθνικής ταυτότητας. Με τη χρήση "εθνικών μύθων", όπως παντού συμβαίνει. Κάθε συλλογικότητα έχει απόλυτη ανάγκη σειράς φαντασιακών κατασκευών (όχι ξεκομμένων από το βίωμα), αλλιώς δεν μπορεί να υπάρξει. Η άλλη αφήγηση, από πιο "αιρετικούς", η ισοπεδωτική, δήθεν ρεαλιστική: Η Επανάσταση δεν είχε αληθινά ιδανικά, όλα έγιναν για τα λάφυρα, οι επαναστατημένοι δεν είχαν εθνική συνείδηση, ούτε καν κοινή γλώσσα, οι εμφύλιοι ήταν καθοριστικοί και απόλυτα χαρακτηριστικοί και ουσιαστικά τελείωσαν την Επανάσταση. Αν δεν υπήρχαν οι ξένοι (Ναυαρίνο), όλα θα είχαν τελειώσει. 

    Σίγουρα και η συγκεκριμένη αφήγηση προσέφερε. Πολλούς, σε κόντρα με το επίσημο αφήγημα, τους σόκαρε και την απέρριψαν συλλήβδην, ως αντεθνική. Έδωσε όμως την ευκαιρία να δούμε τα πράγματα συνολικότερα. Ακόμα δε, πολλοί συμπολίτες μας αγνοούν τα γεγονότα αυτά. Τους εμφυλίους, το διχασμό πολιτικών-στρατιωτικών, αλλά τελικά Πελοποννησίων και Ρουμελιωτών ή Νησιωτών. Μέχρις εκεί όμως. Όλα αυτά συνθέτουν μια πληρέστερη εικόνα. Που καθόλου δεν μειώνει την εξαιρετικότητα της στιγμής, την άξια Τιμής. Τώρα πια όμως μπορούμε να είμαστε διεξοδικοί και δίκαιοι στην εξιστόρηση και αποτίμηση. 

    Όχι δεν ήταν Άγιοι οι ήρωες της εποχής, ούτε αναμενόταν, ούτε χρειαζόταν, όπως Άγιοι δεν υπήρξαν ίσως ούτε…οι Άγιοι του Ευαγγελίου συνολικά στη ζωή τους, πλην των κορυφαίων τους στιγμών που δικαίωσαν και εξύψωσαν και όλες τις υπόλοιπες. "Άγιος" δηλαδή ιδανικός, δεν είναι κανένας δρων και πάσχων άνθρωπος που αγωνίζεται στη ζωή με όλη της την πολυπλοκότητα. Προσπαθούν όλοι να πραγματώσουν το ιδανικό τους και κρίνονται αργότερα με βάση τα αποτελέσματα και τη σημασία αυτών για τους επόμενους. Και όσα έκαναν οι άνθρωποι αυτοί, ήταν καταλυτικής σημασίας για όλους τους επόμενους και για εμάς σήμερα. 

    Για την ακρίβεια, ήταν πρωτοφανή. Αφήνοντας στην άκρη την όποια μυθολογία του θέματος, η αλήθεια είναι πως το όνομα των Ελλήνων, είχε παραμεριστεί στην Ιστορία. Υπήρχαν θρησκευτικές ή εθνοτικές ομάδες σε μέρη του κόσμου που συνέχιζαν μια αδιόρατη παράδοση, με ελληνική λαλιά και αίσθηση μιας πολιτιστικής κληρονομιάς πλούσιας και ιδιαίτερης, αλλά τα χρόνια της Οθωμανικής Κυριαρχίας ήταν πολλά. Το γεγονός πως 400 χρόνια μετά βρέθηκε όντως η μαγιά και το αφήγημα να συνεγείρει σε μία μεγάλη εξέγερση ένα λαό, όχι απαραίτητα ομοιογενή, είναι μοναδικό και εκπληκτικό. Και όσο σημαντική και αν ήταν τελικά η συμβολή των Μεγάλων Δυνάμεων, αυτή δεν θα είχε πραγματοποιηθεί χωρίς το γεγονός της Επανάστασης. Αυτό ήταν το γενεσιουργό γεγονός, το ανατρεπτικό της Ιστορίας, τα υπόλοιπα απλώς το συμπλήρωσαν. 

    Οι άνθρωποι εκείνοι, άνθρωποι σαν κι εμάς, με την πίστη, τα όνειρα και τις αγωνίες τους, που "γεννήθηκαν ραγιάδες και πέθαναν πολίτες ελεύθερου Κράτους", όπως εύγλωττα έγραψε εδώ ο Χρήστος Χωμενίδης, χρειάστηκε να κάνουν μία μεγάλη υπέρβαση. Να ξεπεράσουν στερεότυπα και αγκυλώσεις, να ξεφύγουν από ό,τι θεωρούνταν δεδομένο στην εποχή τους, να τα ρισκάρουν όλα, έξω από τη "βολή" τους, κυνηγώντας ένα τρελό όνειρο. Με μια Ευρώπη αρχικώς πλήρως αντίθετη. Και τελικά, με χίλια λάθη και πισωγυρίσματα, τα κατάφεραν, δικαιώνοντας την πεποίθηση πως η Τύχη βοηθάει τους τολμηρούς. 

    Προσκαλούμε τη διαρκή διαδικασία της αυτογνωσίας, ακόμα και αν είναι επίπονη. Με την αποκάλυψη κάθε "σκοτεινής" πτυχής. Καθόλου για το σκοπό ενός αδιέξοδου "αυτομαστιγώματος", αλλά για την συνεχή επίτευξη της προόδου που μόνο στη βάση της αλήθειας είναι εφικτή. Στην ίδια βάση που χτίζεται και η ακλόνητη αυτοπεποίθηση. Και αν δούμε την πορεία της χώρας τους αιώνες αυτούς, με όλες της τις "αμαρτίες" και τα βουνά του πόνου, συχνά χτισμένα από εμάς, η πορεία ήταν εντυπωσιακά ανοδική. 

    Μια χούφτα ατάκτων, σε ένα μη κράτος, με ανύπαρκτα οικονομικά και υποδομές, άναψε τη φλόγα που τελικά οδήγησε στο σημερινό κράτος, το λοιδορούμενο, μα υπαρκτό. Το ανήκον σε όλες τις ισχυρές συνομαδώσεις κρατών. Το εξοπλισμένο με θεσμούς που μπορούν να σχεδιάσουν το μέλλον του. Για όλα αυτά οφείλουμε ευγνωμοσύνη στους ήρωες του 1821, τις πράξεις των οποίων θα συνεχίσουμε να μελετάμε κι ενίοτε με "το κρασί τους να μεθάμε". 

    * Νίκος Κασκαβέλης, δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)
     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ