Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 07-Αυγ-2020 00:03

    Στις θεωρίες συνωμοσίας, το εμβόλιο είναι η λειτουργούσα δημοκρατία

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη

    Η κρίση του κορονοϊού μας έφερε αντιμέτωπους με μια κατάσταση γνώριμη από παλιά. Γνώριμη όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά διεθνώς. Απλώς στην πατρίδα μας, στον ένα ή τον άλλο βαθμό, φαίνεται να ενδημεί. Είναι διακριτή σε διάφορες φάσεις της ιστορίας, ίσως περισσότερο σε περιόδους κρίσεων και επηρεάζει σε κάποιον βαθμό την κοινωνική και πολιτική συμπεριφορά και πραγματικότητα. Μιλάμε βέβαια για τις διάφορες θεωρίες συνωμοσίας, που δήθεν εξηγούν τα όσα συμβαίνουν στη δημόσια σφαίρα, με διάφορες απίθανες εξηγήσεις, πολύ διαφορετικές από την επίσημη εκδοχή τους. Μια συνωμοσιολογική προσέγγιση της ιστορίας, όπου όλα είναι προϊόν μυστικών σχεδιασμών και συμφωνιών, σκοτεινών κύκλων και παράκεντρων εξουσίας, μακριά από τα φώτα της διαφάνειας και βέβαια της όποιας δημοκρατικής νομιμότητας. 

    Είναι χαρακτηριστικό αλλά και ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς τις θεωρίες αυτές και πόσο γρήγορα, σχεδόν ταυτόχρονα με τα γεγονότα, διαπλάθονται και διαδίδονται με ταχύτητα πυρκαγιάς, κάτω από τα ραντάρ της επίσημης ενημέρωσης. Ένα παράλληλο "σύμπαν", ένα σύνθετο δίκτυο επικοινωνίας και ενημέρωσης που ενημερώνει τα μέλη του (με αυξομειούμενη συμμετοχή και απήχηση) με ταχύτητα και που εμπλουτίζει διαρκώς με σενάρια και δήθεν λεπτομέρειες την όποια αφήγηση. Τα μέλη που συμμετέχουν στην εκάστοτε διαμορφούμενη κοινότητα, ανάλογα με το θέμα, επιβεβαιώνουν το βασικό σενάριο με πλήρη έγκριση και συμφωνία και προσθέτουν κατά βούληση, δήθεν ενισχυτικές λεπτομέρειες. 

    Δεν είναι βέβαια ιδιαίτερα δύσκολο αυτό, αφού το σενάριο αυτό είναι κατά βάση σταθερό: Η παρα-Κυβέρνηση του κόσμου (της χώρας κλπ), οι σκοτεινές και μυστικές ελίτ, συνωμοτούν εναντίον των λαών και κινούν τα νήματα της ιστορίας, για τη μεγιστοποίηση της δικής τους ισχύος, πλούτου κλπ, με τη δημιουργία ψεύτικων κρίσεων, πολέμων, φτωχοποιήσεων κ.α. και τη μεγιστοποίηση του ελέγχου ή τον περιορισμό των δημοκρατικών ελευθεριών. Το σενάριο αυτό κυκλοφορεί παγκοσμίως σε παραλλαγές, και έχει αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά και ενόχους-πρωταγωνιστές. Παρ’ ημίν θα αναγνωρίζαμε ονόματα όπως "Λέσχη Μπίλτεμπεργκ", "η Τριμερής", "η Μασονία"(γενικώς) , ακόμα και ο "Σιωνισμός" αν νοηθεί ως σύστημα εξουσίας και επιβολής (από αυτούς που σκέφτονται παρόμοια). Όλοι αυτοί, "αυταπόδεικτα" και διαχρονικά, κινούν τα νήματα της Ιστορίας και οι επίσημες Κυβερνήσεις, οι Αγορές, τα ΜΜΕ και άλλοι θεσμοί δεν είναι παρά παρένθετα όργανα, μαριονέττες στα χέρια τους. 

    Η ανάγνωση αυτή της Ιστορίας, πέρα από την πολλαπλή νοσηρότητα που εμπεριέχει και δυνητικά προκαλεί, είναι παρούσα σε διάφορες εποχές και "ερμηνεύει" σειρά ιστορικών γεγονότων, απώτατων έως πρόσφατων. Για να μην αναφέρουμε τα δεκάδες παλιά, εμείς μπορούμε να το ανιχνεύσουμε σε πρόσφατα γεγονότα: στις υποτιθέμενες αιτίες της "μνημονιακής εποχής" και τώρα, ακόμα πιο ανάγλυφα, στις θεωρίες περί κορονοϊού. Από τη δήθεν πλήρη ανυπαρξία του, έως την κατασκευή του σε ειδικά εργαστήρια και την "εξαπόλυσή" του στους πληθυσμούς, για διάφορους λόγους ελέγχου, ενώ φυσικά το εμβόλιο "ήδη υπάρχει" για τους ισχυρούς. Αποτέλεσμα η αντικοινωνική συμπεριφορά, η ανυπακοή και ο πολλαπλασιασμός του προβλήματος, με θύματα τυχαίους τρίτους. Γιατί όμως παρόμοιες θεωρίες βρίσκουν τέτοια απήχηση; 

    Σίγουρα, σειρά επιστημών θα μπορούσε να προσεγγίσει το θέμα και να επιχειρήσει ερμηνείες. Το έχουν ήδη κάνει άλλωστε. Να αναλύσουν τι είναι αυτό που οδηγεί άτομα και λαούς σε μία τέτοια προσέγγιση, που πέραν της "συνωμοτικής" λογικής, τελικά βασίζεται σε μια υπεραπλουστευμένη εκδοχή της πραγματικότητας. Μια αφαίρεση, που λειτουργεί με απλοϊκούς όρους: "Κοιτάχτε παιδιά, βασικά υπάρχουν οι καλοί, που είναι οι πολλοί και είναι οι πλέον και μονίμως καταδυναστευμένοι, και υπάρχουν και οι κακοί, οι λίγοι, που για να ενισχύσουν τη θέση τους και να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τα αγαθά της εξουσίας τους, συνωμοτούν σε βάρος μας και μας κάνουν να νομίζουμε πως ζούμε σε έναν άλλο κόσμο, για να μας εκμεταλλεύονται". Αυτό, σε παραλλαγές. Αν το αναγνωρίζετε, είναι το βασικό σχήμα του λαϊκισμού, που έχουν υιοθετήσει διάφοροι τύραννοι ανά την Ιστορία, πριν ανελιχθούν στην πυραμίδα της εξουσίας και τελικά καταλύσουν οι ίδιοι κάθε έννοια δημοκρατίας και ελευθερίας, στο όνομα ακριβώς (υποτίθεται) αυτών των ίδιων που καταλύουν!

    Αν θα σταχυολογούσαμε πιθανές αιτίες (ψυχολογικά ή κοινωνιολογικά) για την προθυμία υιοθέτησης τέτοιων αφηγημάτων, θα καταλήγαμε στα εξής δύο αλληλένδετα: αφενός η εκδοχή αυτή, των μακρινών και κρυμμένων ενόχων για τα δεινά της πραγματικότητας, είναι ιδιαιτέρως βολική. Αποσείει κάθε προσωπική ευθύνη από τους πολίτες για την κατάσταση της ζωής τους. Προσωπικά και συλλογικά. "Δε φταίμε εμείς, για το γενικότερο χάλι, φταίνε "αυτοί". Δεν έχω εγώ ευθύνη για τη μη επίτευξη των στόχων μου, για την κοινωνική πραγματικότητα, φταίνε "αυτοί". Και μόλις έρθουν οι "άλλοι", (ποιοι είναι αυτοί αλήθεια;), όλα θα γίνουν όπως πρέπει." Φευ, δεν είναι τόσο απλό όμως. Και αποδεικνύεται κάθε φορά, χωρίς δυστυχώς όπως φαίνεται να μαθαίνουμε. 

    Αφετέρου, η "ψαγμένη" αυτή εκδοχή, η δήθεν ανάλυση, δείχνει υποτίθεται πως αυτός που την υιοθετεί δεν είναι "τυχαίος". Δεν παρασύρεται από την αγέλη. Έχει κρίση και καταλαβαίνει πίσω από τις γραμμές. Αυτό, υποσυνείδητα, του δίνει κάποια αξία. Μπορεί οι συνθήκες της ζωής του να μην είναι αυτές που θα ήθελε, μπορεί (για σειρά λόγων) να μην τα κατάφερε όπως θα ήθελε, αλλά "αυτός ξέρει". Δεν έφταιγε άλλωστε, ήταν θύμα. Έχουμε έτσι όλο το σχήμα. Και αποφυγή της ευθύνης και ψυχολογική ενίσχυση-δικαιολόγηση μια αδικημένης αλλά υπάρχουσας "ανώτερης αξίας". 

    Οι συνέπειες βέβαια αυτής της στάσης είναι ολέθριες. Προκαλούν αντικοινωνική και ανεύθυνη συμπεριφορά με επιπτώσεις παντού. Και βέβαια, φέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που υποτίθεται πως στοχεύουν. Αναδεικνύουν επικίνδυνες δυνάμεις, τυχοδιωκτικές και αδίστακτες που τροφοδοτούν με δόλο παρόμοιες αφηγήσεις και προκαλούν κοινωνική αντιπαλότητα και τυφλές, χαοτικές συγκρούσεις. Η αποθέωση της λογικής win/lose, σε μια εποχή που υπάρχουν διαθέσιμες αφειδώς οι δυνατότητες για να δούμε καθαρά και να υιοθετήσουμε κεντρικά την προσέγγιση win/win. 

    Η αλήθεια, ευτυχώς ή δυστυχώς, είναι πως ο κόσμος και η πραγματικότητα είναι  εξαιρετικά πολύπλοκα φαινόμενα/παίγνια, που απαιτούν προσπάθεια και ειδικές γνώσεις ανά τομέα για να τα προσπελάσεις. Τα προβλήματα είναι σύνθετα και απαιτούν σύνθετες και επεξεργασμένες λύσεις. Σίγουρα πάντως όχι προσεγγίσεις "καλό/κακό" (good/bad, αν κάτι θυμίζει) για κάθε περίσταση. Μόνο αντίδοτο σε όλα αυτά, η δημοκρατική θωράκιση της κοινωνίας. Του κάθε πολίτη ξεχωριστά. Η ενίσχυση της δημοκρατικής νοοτροπίας και συμπεριφοράς και η διάχυση των ελευθεριών. Η συνεχής έμπρακτη απόδειξη πως δημοκρατία και ελευθερία και λειτουργούν και είναι η μόνη αποτελεσματική οδός. Οι υπαρκτές δυσλειτουργίες σε αυτά, απλώς δημιουργούν το υπέδαφος για τη δικαιολόγηση όλων αυτών των προσεγγίσεων. Ο ενημερωμένος, ο συμμετέχων πολίτης με δικαιώματα, που απολαμβάνει τα αγαθά της δημοκρατικής του πολιτείας (μέγα ζητούμενο αυτό), είναι η συνταγή και το μόνο αντίδοτο. 

    * Νίκος Κασκαβέλης, δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ