Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 25-Μαρ-2020 00:03

    Στη μετά-COVID-19 εποχή

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Σπύρου Ν. Λίτσα, Ph.D

    Η πανδημία του COVID-19 δημιουργεί σωρεία μεταβολών στον πυρήνα των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων, αναδεικνύοντας για άλλη μια φορά τη δυναμική της Πολιτικής Θεωρίας και των Διεθνών Σχέσεων που εξελίσσονται σε "ζωντανό χρόνο" ως απόλυτα συνδεδεμένα δεδομένα με την πρωτογενή δυναμική της ανθρώπινης ύπαρξης. Η επόμενη ημέρα, όταν αυτή προκύψει ως απότοκο των τιτάνιων προσπαθειών των επιστημόνων της ιατρικής και των παράλληλων κλάδων αυτής, δεν θα είναι απλώς μια διαφορετική ημέρα για όλους μας. Θα είναι η αρχή ενός νέου παραδείγματος που θα κάνει –όπως άλλωστε πάντα αυτό συμβαίνει– χρήση νέων δεδομένων όταν πλέον η "καμπύλη των κρουσμάτων ξεκινήσει την καθοδική της πορεία" σε παγκόσμιο επίπεδο. Ποιες θα είναι όμως οι κύριες αυτές μεταβολές;

    Σε διεθνές επίπεδο η Κίνα θα χρειαστεί να επενδύσει στην επανακοιδόμηση του κύρους και του γοήτρου της για να ξεπεράσει τις δίκαιες κατηγορίες που η ανθρωπότητα θα της απευθύνει όχι ασφαλώς με το μεσσιανικό επιχείρημα ότι στο εσωτερικό της "γεννήθηκε" ο ιός αλλά ως το πολιτικό αυτό μοντέλο που απέκρυψε την επιδημία στα πρώτα της στάδια, εμπλέκοντας έναν ολόκληρο πλανήτη στις καλένδες ενός πανδημικού φαινομένου που απειλεί δομικά την ύπαρξη της ανθρωπότητας. Δεν θα είναι ένα απλά blame game, αλά ένα δριμύ και σίγουρα όχι βουβό "Κατηγορώ" πρωτίστως από τους συγγενείς των νεκρών και από αυτούς που το οικονομικό τους αύριο είναι γκρίζο εξαιτίας της κατάρρευσης που συμβαίνει σε μίκρο οικονομικό επίπεδο. Όποιος θεωρεί ότι οι κατηγορίες αυτές θα αρθούν με μερικές χιλιάδες χειρουργικές μάσκες πλανάται. Σημειώνω ότι η ΕΣΣΔ δεν κατάφερε ποτέ να αποτινάξει από πάνω της τον ψόγο για το σκάνδαλο της απόκρυψης του ατυχήματος στο Τσερνόμπιλ τα πρώτα κρίσιμα 24ωρα μετά της έκρηξης στους αντιδραστήρες του πυρηνικού εργοστασίου, με αποτέλεσμα το κύρος και γόητρο της ανατολικής υπερδύναμης να πληγεί ανεπανόρθωτα επιτείνοντας το τέλος του σοβιετικού ολοκληρωτισμού. 

    Ο πολυπολισμός σε συστημικό επίπεδο θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο με ένα νέο επιπλέον κριτήριο για τις Μεγάλες Δυνάμεις του πλανήτη, τη μεθοδολογία αντίδρασης απέναντι στον ιό. Εδραιωμένες μεγάλες δυνάμεις όπως η Ρωσία θα ενισχυθούν ακόμη περισσότερο αφού μέχρι στιγμής η Μόσχα δείχνει ότι έχει αντιμετωπίσει με επιτυχία τη διασπορά της πανδημίας, η Ινδία θα μπορέσει να κοιτάξει πλέον στα μάτια την Κίνα για τον ίδιο ακριβώς λόγο, ενώ και η Ιαπωνία και ο Καναδάς θα κάνουν το αποφασιστικό βήμα για να ενταχθούν επίσημα στη λέσχη των ισχυρών με κυρίαρχο όπλο την τεχνολογική τους δυναμική αλλά και την αδιατάρακτη εσωτερική κοινωνική συνοχήτους που ενισχύεται ακόμη περισσότερο κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

    Τέλος λυπάμαι αν απογοητεύσω τους καθ’ έξιν αντι-Αμερικάνους εντός και εκτός Ελλάδας που προφητεύουν το τέλος των ΗΠΑ από τα μέσα του πολέμου του Βιετνάμ, αλλά ο Ατλαντικός δρών θα συνεχίσει να πρωταγωνιστεί στις διεθνείς εξελίξεις. Η πανδημία του COVID-19 θα επηρεάσει το εσωτερικό πολιτικό αφήγημα του κράτους, θα λειτουργήσει καταλυτικά υπέρ του Δημοκρατικού υποψηφίου Joe Biden, ενώ είναι σχεδόν σίγουρο ότι η επόμενη ημέρα θα επαναφέρει το Obama-Care project με στόχο την επούλωση των κοινωνικών πληγών που η πανδημία θα αφήσει στις χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις των ΗΠΑ. Το καπιταλιστικό μοντέλο ανάπτυξης θα συνεχίσει να αποτελεί το μοναδικό ρεαλιστικό σενάριο για τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις με αποτέλεσμα οι ΗΠΑ να διατηρήσουν το διεθνές προβάδισμα, ενώ το αποτέλεσμα των Αμερικανικών προεδρικών εκλογών υπέρ του Joe Biden, αν ασφαλώς η ανάγκη για την εμπέδωση του MARA* επικρατήσει της ψευδαίσθησης του MAGA, θα εκτινάξει ξανά το Αμερικανικό κύρος και γόητρο διεθνώς. 

    Οι έχοντες ικανοποιητική θεωρητική κατάρτιση των Διεθνών Σχέσεων πιθανόν να θεωρήσουν ότι η ποσοτική αύξηση της διεθνοσυστημικής πολυπολικής δομής θα σημάνει και την παράλληλη αύξηση του διλήμματος ασφάλειας, με αποτέλεσμα το διεθνοπολιτικό πρόσημο να κινηθεί ακόμη περισσότερο προς την τιμή της απόλυτης ρευστότητας. Θέλω να είμαι καθησυχαστικός ως προς μια τέτοια προοπτική. Το δίλημμα ασφάλειας ανθεί σε διπολικά ή περιορισμένα πολυπολικά σχήματα, ενώ εξισορροπείται σε συνθήκες διευρυμένου πολυπολισμού εξαιτίας της αυξημένης και πολυεπίπεδα αλληλοεπηρεαζόμενης από πλείστες τυχαίες μεταβλητές που συνθέτουν τη διακρατική ανταγωνιστική συνθήκη. Δείτε την παρακάτω αλληλουχία. Αν P η ισχύς της κάθε Μεγάλης Δύναμης, F ο φόβος που γεννά το δίλημμα ασφάλειας και Ωοι τυχαίες μεταβλητές που επηρεάζουν την εξέλιξη του διλήμματος ασφάλειας τότε στη μετά COVID-19 εποχή: 

    P1>P2>P3>P4>P5= F ÷ (Ω1+ Ω2 + Ω3+Ω4+Ω5…..) P(5)÷ Ω(ν) / F
    ενώ στην προ COVID-19  πολυπολική εποχή το δίλλημα ασφαλείας εξελισσόταν ως εξής:
    P1>P2>P3 = F ÷(Ω1+ Ω2 + Ω3…..) P(3)÷ Ω(ν-2) / F

    Το Ευρωπαϊκό ενωσιακό εγχείρημα θα είναι η δομή που θα δοκιμαστεί περισσότερο στο μετά-CVD-19 διεθνές σύστημα, αφού η Ευρώπη ως γεωγραφική ζώνη είναι αυτή που δοκιμάζεται περισσότερο έως τώρα από την πανδημία. Η Ένωση θα κληθεί να αποφασίσει για το μέλλον της. Ή θα ακολουθήσει το αυστηρό και σκληρό δημοσιονομικό μοντέλο που θα προτείνει η Γερμανία, ένα μοντέλο που προσωπικά κρίνω ότι έχει περισσότερες προοπτικές μιας ρεαλιστικά θετικής απόδοσης σε βάθος χρόνου και το χαλαρότερο και πιο "επικοινωνιακό" Γαλλικό μοντέλο που όμως δεν θα είναι διατεθειμένο για "περισσότερη Ευρώπη". Το ουσιαστικό πολιτικό εγχείρημα για τις Ελληνικές κυβερνήσεις στην μετά-COVID-19 εποχή είναι να συσφίξουν περαιτέρω τους δεσμούς με το Βερολίνο, αναδεικνύοντας ότι ο ρόλος της Ελλάδας ως τεχνολογικός παράγοντας κυρίως σε θέματα εναλλακτικής ενέργειας και φυσικού αερίου μπορεί να εξασφαλίσει έναν σημαντικότερο ρόλο από αυτόν του ηλιόλουστου θέρετρου συνταξιούχων στον πυρήνα της Ένωσης. Άλλωστε, η πορεία της χώρας από το 2010 δείχνει στη Γερμανία ότι οι Έλληνες έχουν τις αντοχές να αντέξουν τη "σκληρή" δημοσιονομική προσαρμογή που όμως έχει σαφέστατη επιβράβευση στο τέλος της διαδρομής.

    Η Παγκοσμιοποίηση θα συνεχίσει να αποτελεί το κυρίαρχο μοντέλο ανάπτυξης με τις δομές της Artificial Intelligence να ενισχύονται και η ανθρωπότητα να εισέρχεται σε μια νέα εποχή δίχως το μεσοδιάστημα της σταδιακής ωριμάνσης των νέων τεχνολογικών δεδομένων. Αυτό σημαίνει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα των κρατών θα πρέπει γρήγορα να προσαρμοσθεί στα δεδομένα της ρομποτικής και της εκμάθησης δημιουργίας κωδίκων από τις τελευταίες τάξεις του δημοτικού. Παράλληλα, όπως και μετά το τέλος της εποχής του "Μαύρου Θανάτου" έτσι και στη μετά-COVID-19 εποχή ένα νέο κύμα ενίσχυσης της Λογικής, του Επιστημονικού λόγου αλλά και της περαιτέρω απελευθέρωσης των ανθρώπινων σχέσεων από συμβάσεις και περιορισμούς θα λάβει χώρα, ενώ θα δούμε να αδυνατίζουν θεσμοί όπως η πυρηνική οικογένεια ή ο ρόλος της Εκκλησίας στη δημόσια σφαίρα. 

    Για την Ελλάδα οι ημέρες του καλοκαιριού του 2015 μας δίδαξαν πολλά. Κατανοήσαμε πως όταν πλήττεται το "εμείς" το "εγώ" δεν μπορεί να επιβιώσει, οπότε σήμερα δείχνουμε μια αξιομνημόνευτη πειθαρχεία ως συλλογικότητα σε σύγκριση με άλλα δυτικά κράτη. Ταυτόχρονα, η επιστροφή της Πολιτικής συντελείται αργά και σταδιακά στο συλλογικό θυμικό. Το μοντέλο του "Θανασάκη του πολιτευόμενου" που πιάνει στασίδι από το πρωί στους τηλεοπτικούς δέκτες παρακαλώντας της προσοχής του τηλεαστέρα με απολαβές όσο πέντε Ιατροί ή πέντε Πανεπιστημιακοί για να μπορεί να κηρύττει επί παντός επιστητού έχει λήξει. Ο Έλληνας αντιλαμβάνεται ότι χρειάζεται ανθρώπους με γνώση και ικανότητες που να μπορούν να βγουν μπροστά και να αγαπούν την ευθύνη την ώρα που όλοι οι άλλοι κρύβονται. Η μετά-COVID-19 εποχή σημάνει και το οριστικό τέλος του επικοινωνισμού σε μια χώρα που μπούχτισε από λογής-λογής χάντρες και καθρεφτάκια δεκαετιών και αρχίζει να απολαμβάνει τα οφέλη της σημερινής υπεύθυνης διακυβέρνησης.

    Η επόμενη ημέρα οφείλει να οδηγήσει σε μια συνολική αναμόρφωση του συστήματος της Δημόσιας Υγείας αλλά και να δοθεί η προσοχή που αξίζει στο Ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο που έμεινε όρθιο την πλέον σκοτεινή ώρα δίνοντας στίγμα και σημείο συσπείρωσης σε χιλιάδες φοιτητές που αναμένουν με όρεξη την επόμενη e-διάλεξη όπως η προσωπική πείρα των ημερών μου αποδεικνύει. Τώρα είναι η ώρα για την Πολιτεία να δώσει τη δυνατότητα στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο να ανοίξει βηματισμό και να συναντήσει τον 21ο αιώνα, με κύριο μοχλό τους Πανεπιστημιακούς που εδώ και χρόνια προπορεύονται των θεσμικών αγκυλώσεων σε επίπεδο έρευνας και διδασκαλίας αλλά που οι τελευταίες κυβερνήσεις σταμάτησαν να τους αντιμετωπίζουν ως δημόσιους λειτουργούς για λόγους που δεν είναι της παρούσης αλλά που έρχεται η ώρα να ακουστούν κι αυτοί. 

    Ουσιαστικό ζήτημα για την εθνική μας ασφάλεια είναι το αυτοκαταστροφικό mode που η Τουρκία θα εισχωρεί ολοένα και πιο βαθιά το επόμενο χρονικό διάστημα, καθώς η ηγεσία της δείχνει ανήμπορη να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της πανδημίας. Χρειάζεται να σχεδιάσουμε μια νέα Στρατιωτική Στρατηγική που να ανταποκρίνεται στις μετά COVID-19 προκλήσεις αλλά και να απαντά στα νέα δεδομένα που θα προκύψουν σε επίπεδο εθνικής οικονομίας. Το εξαιρετικά σημαντικό είναι ότι η αταλάντευτη στάση της χώρας τον Έβρο έστειλε μηνύματα σοβαρότητας σε συμμάχους, πραγματικούς ή κατ’ επίφαση. Κι αυτή είναι η πρώτη φορά που το κάνουμε από την ένταξη μας στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά! 

    Η πανδημία του COVID-19 έρχεται να συμπαρασύρει μαζί της μια επίπλαστη πραγματικότητα που δομήθηκε πάνω σε απλουστευτικές βεβαιότητες, αμεριμνησία, ημιμάθεια και κεκαλυμμένη δεισιδαιμονία. Όχι, δεν υποστηρίζω ότι είναι "ευλογία" όπως κάποιοι εκπρόσωποι του εγχώριου παρελθοντισμού έσπευσαν να πουν, δίχως αιδώ και δίχως συναίσθηση στους νεκρούς. Η μετάβαση όμως σε ένα νέο παράδειγμα είναι μια δεδομένη διαδικασία που θα προκύψει ως κανονιστικό απότοκο των χρόνων που θα έρθουν μετά το τέλος της πανδημίας. Θα είμαστε εμείς αυτοί που θα κληθούμε να χτίσουμε τη διαδρομή μετάβασης για τα παιδιά μας. Και θα τα καταφέρουμε μόνο αν κατανοήσουμε σε βάθος τις αλλαγές που έρχονται και αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων στη μετά-COVID-19 εποχή.

    *Στο νέο μου βιβλίο με τίτλο US Foreign Policy in the Eastern Mediterranean: Power Politics and Ideology Under the Sun από τον Springer υποστηρίζω ότι ο Δημοκρατικός ανθυποψήφιος του σημερινού Αμερικανού Προέδρου πρέπει να προτάξει το M.A.R.A (Make America Reliable Again / Kάντε την Αμερική Αξιόπιστη Ξανά) απέναντι στην υπεραπλούστευση του MAGA (Make America Great Again /  Κάντε την Αμερική Μεγάλη Ξανά). 

    *Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Επισκέπτης Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου και στο Ινστιτούτο Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Grenoble.Twitter: Spyros_Litsas

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων