Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 17-Μαϊ-2019 00:04

    Ένα σύγχρονο δόγμα ασφάλειας

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Tου Κωνσταντίνου Δούβλη, Ph.D.

    Το ζήτημα της πρωτοφανούς ανομίας της χώρας έχει σχεδόν εξαντληθεί σε επίπεδο αρθρογραφίας και από τον γράφοντα και από άλλους συναδέλφους.

    Στις επίμονες προτροπές φίλων να "γράψω κάτι ακόμα" με αφορμή τις πρόσφατες παραβατικές ενέργειες των "φίλων Κουφοντίνα", απαντούσα ότι η επανάληψη χιλιοειπωμένων θέσεων όσο ορθές και αν είναι, δεν προσφέρει τίποτα στην προσπάθεια επίλυσης ενός σύνθετου προβλήματος.

    Εν ολίγοις, όλοι ξέρουμε τι πρέπει να γίνει.

    Το ζήτημα είναι να προκύψει άμεσα μια κυβέρνηση με την πολιτική βούληση να πράξει αναλόγως.

    Άκουσα τις προηγούμενες μέρες τον πρόεδρο της ΝΔ να μιλά για το θέμα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης γνωρίζει τη σημασία της ασφάλειας σε μια σύγχρονη κοινωνία. Γνωρίζει ότι κανένα από τα σχέδιά του για ανάπτυξη και ευημερία δεν έχει ελπίδα να ευδοκιμήσει αν δεν διασφαλιστεί ένα περιβάλλον ασφάλειας και δημόσιας τάξης. 

    Δηλαδή αγαθά τα οποία στις προηγμένες χώρες θεωρούνται δεδομένα.

    Επίσης ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν διακατέχεται από τις ιδεοληψίες των σημερινών κυβερνώντων. Δεν χρωστάει τίποτα σε "συλλογικότητες", δεν έχει ιδεολογικές συγγένειες με περιθωριακούς κύκλους. Αντιλαμβάνεται ότι το ζήτημα της ασφάλειας δεν είναι ούτε δεξιά, ούτε αριστερή, ούτε κεντρώα ατζέντα. Είναι όπως η υγεία. Αφορά τους πάντες και δε κάνει διακρίσεις...

    Επιπλέον, δεν φαίνεται να διακατέχεται από τις ενοχές του αστικού κράτους που ευθύνονται εν πολλοίς για την ανοχή που έχει επιδείξει διαχρονικά στους ασχημονούντες. 

    Έχει σίγουρα τη βούληση, ξέρει ότι αν δεν σπάσει αυγά θα περάσει στην ιστορία ως ένας ακόμα αδιάφορος πρωθυπουργός από τους πολλούς...

    Και αυτό σίγουρα δεν το θέλει για τον εαυτό του...

    Καλά λοιπόν τα αλεξίσφαιρα γιλέκα και τα καινούρια περιπολικά που εξήγγειλε. Η υλικοτεχνική υποδομή είναι εκ των ων ουκ άνευ για την επιχειρησιακή ετοιμότητα αλλά και το κύρος των σωμάτων ασφαλείας. Ο θεσμός της αστυνομίας δέχεται πλήγμα και όταν τα στελέχη της κινδυνεύουν φορώντας ληγμένα γιλέκα που δεν παρέχουν καμία προστασία αλλά και όταν τους βλέπει ο πολίτης να σπρώχνουν σαράβαλα περιπολικά και υποσυνείδητα τους απαξιώνει...

    Ορθή και επιβεβλημένη η επανασύσταση της επιτυχημένης Ομάδας Δέλτα που καταργήθηκε εν μία νυκτί μετά από πίεση της νεολαίας του Σύριζα διότι στο τρικυμισμένο τους μυαλό συμβόλιζε την... κρατική καταπίεση!

    Η χώρα όμως χρειάζεται και στον τομέα της ασφάλειας ένα νέο πολιτικό αφήγημα. Χρειάζεται πάνω από όλα ένα νέο δόγμα ασφάλειας που θα την θωρακίσει θεσμικά και επιχειρησιακά.

    Ως προς αυτή την κατεύθυνση καταθέτω ορισμένες προτάσεις που μετα βεβαιότητος θα συμβάλλουν προς αυτή την κατεύθυνση.

    Σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο, απαιτείται η δημιουργία αυτόνομου υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Το συγκεκριμένο υπουργείο θα λειτουργεί ως "ομπρέλα" όλων των σωμάτων ασφαλείας και θα διασφαλίζει τον ενιαίο συντονισμό και την απρόσκοπτη επιχειρησιακή τους λειτουργία.

    Η χώρα μας είναι πολύ μικρή για να διαθέτει πολλούς μηχανισμούς για το ίδιο αντικείμενο. Η επικράτειά μας δεν παρουσιάζει μεγάλες διαφορές ούτε στην εγκληματικότητα ούτε στην κουλτούρα όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες που μετακινείσαι σε άλλη πόλη και έχεις την αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε άλλη χώρα.

    Όπως έχουν δείξει παλιές και πρόσφατες καταστροφές, ο συντονισμός πρέπει να είναι ενιαίος από μια συγκεκριμένη δομή και ένας να έχει την υπέρτατη ευθύνη.

    Η θαλάσσια ασφάλεια, η έρευνα και η διάσωση αποτελούν παγκοσμίως τμήμα του μηχανισμού ασφαλείας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει το Λιμενικό σώμα να ενταχθεί στο εν λόγω υπουργείο και να πάψει να αποτελεί ξεχωριστό μηχανισμό. Επίσης, το ΕΚΑΒ είναι αναγκαίο να υπαχθεί σε αυτόν τον κορμό πιθανότατα ως κομμάτι της Πυροσβεστικής όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ. 

    Για όλους αυτούς τους φορείς, πρέπει να δημιουργηθεί ενιαίο τηλεφωνικό κέντρο με έναν αριθμό (όπως το 911 των ΗΠΑ). Είναι αδιανόητο να απαιτούμε από τον πολίτη σε στιγμές κρίσης να θυμάται 10 διαφορετικούς αριθμούς και επιπλέον να του ζητούμε να αξιολογήσει εκείνος την φύση του περιστατικού που επιθυμεί να αναφέρει. Καλεί έναν αριθμό, αναφέρει το συμβάν το οποίο αξιολογείται από επαγγελματίες. Να θυμίσω εδώ ότι ο ευρωπαϊκός αριθμός εκτάκτου ανάγκης 112 ακόμα βρίσκεται στα χαρτιά στη χώρα μας εδώ και χρόνια...

    Επιτακτική είναι η ανάγκη εκσυγχρονισμού του πλαισίου λειτουργίας της Αστυνομίας τόσο σε επιχειρησιακό επίπεδο όσο και σε αυτό της λογοδοσίας. (accountability.)

    Δεν είναι αυτή η κατάλληλη στιγμή για να γίνουμε πολύ συγκεκριμένοι ως προς αυτό. Απαιτείται ενδελεχής ανάλυση και παράθεση επιχειρημάτων που εξ ορισμού δεν μπορούν να λάβουν χώρα μέσα σ' ένα άρθρο.

    Μπορούμε όμως να σκιαγραφήσουμε τους τομείς που απαιτούν αναθεώρηση που θα οδηγήσουν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας.

    Αναγκαία είναι η αναθεώρηση του νόμου περί χρήσης όπλων των αστυνομικών. Ως γνωστόν η νομοθεσία πρέπει να συμβαδίζει με τις τρέχουσες κοινωνικές συνθήκες. Οι εποχές που συντάχθηκαν παλαιότεροι νόμοι αν και όχι τόσο μακρινές χρονικά, μοιάζουν προϊστορικές εν συγκρίσει με τη σημερινή πραγματικότητα. Μέχρι προ 20ετίας, οι περισσότεροι αστυνομικοί, ακόμα και μάχιμων υπηρεσιών, περνούσαν ολόκληρη την καριέρα τους χωρίς να χρειαστεί να κάνουν χρήση του υπηρεσιακού τους όπλου.

    Αυτό έχει αλλάξει ριζικά και απαιτεί σύγχρονο νομικό οπλοστάσιο που θα προστατεύει τον αστυνομικό και θα του δίνει τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικός χωρίς να ανησυχεί για μελλοντικές νομικές περιπέτειες που θα τον κάνουν να διστάσει την κρίσιμη στιγμή...

    Ταυτοχρόνως όμως, η λογοδοσία πρέπει να αυστηροποιηθεί. Το τμήμα εσωτερικών υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ κάνει καλή δουλειά αλλά απαιτείται και η έξωθεν καλή μαρτυρία.

    Είναι σημαντική λοιπόν η δημιουργία μιας υπηρεσίας που θα υπάγεται μεν στο Υπουργείο εσωτερικής ασφάλειας αλλά θα βρίσκεται εκτός ΕΛΑΣ και θα ελέγχει τις πράξεις της αστυνομίας. Θα αποτελείται από πολίτες (με γνώση και εξειδίκευση) και θα λειτουργεί συμπληρωματικά στο τμήμα Εσωτερικών Υποθέσεων. Ανάλογα τμήματα "πολιτικού ελέγχου" της Αστυνομίας λειτουργούν σε προηγμένα αστυνομικά σώματα του εξωτερικού και κυρίως στις ΗΠΑ (πχ. COPA, civilian office of police accountability, στο Σικάγο). 

    Είναι αποδεδειγμένο ότι την πρόοδο δεν την φέρνει ο περιορισμός των αρμοδιοτήτων από τον φόβο ενδεχόμενου λάθους. Την φέρνει η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων και των εξουσιών αλλά ταυτοχρόνως και των μηχανισμών έλεγχου. Τα λεγόμενα checks and balances που είναι κομμάτι της κοινωνικής και πολιτικής κουλτούρας της προηγμένης Δύσης.

    Η εσωτερική αναδιοργάνωση της Αστυνομίας είναι επίσης ένα ζήτημα που απαιτεί την προσοχή μας.

    Η νέα κοινωνική πραγματικότητα απαιτεί νέες δομές και υπηρεσίες που να απαντούν στις σύγχρονες προκλήσεις. Το έγκλημα αλλάζει ποιοτικά και εφόσον βασίζεται στην "ευκαιρία”, ο εκσυγχρονισμός της χώρας δίνει ταυτοχρόνως και νέες ευκαιρίες για παραβατικότητα. 

    Για παράδειγμα, από το 2005 αρθρογραφώ για την ανάγκη δημιουργίας διεύθυνσης Mέσων Mαζικής Mεταφοράς στην ΕΛ.ΑΣ. που θα έχει την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη αστυνόμευσης του, ολοένα και πιο διευρυμένου δικτύου ΜΜΜ. Από τα ταξί μέχρι το τελευταίο βαγόνι τραίνου. Δε χρειάζεται να ανακαλύψουμε την Αμερική. Transit police λειτουργούν με επιτυχία σε πολλές χώρες. Κι όμως, μέχρι προ μηνών, το Μετρό το αστυνόμευε εταιρία security και μόλις πρόσφατα το ανέλαβε η ΕΛ.ΑΣ χωρίς όμως να υπάρχει συγκεκριμένη διεύθυνση στο οργανόγραμμα της. 

    Τέλος, απαραίτητος είναι ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης κοινωνίας-αστυνομίας. Ολοι γνωρίζουμε ότι, παρά το ότι τα σώματα ασφαλείας έχουν εκδημοκρατιστεί σε μεγάλο βαθμό και πλέον τα στελέχη τους είναι παιδιά της διπλανής πόρτας, σημαντικό τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να βρίσκεται υπό την επιρροή στερεοτύπων που ανήκουν σε άλλες εποχές.

    Προγράμματα όπως ο "αστυνομικός της γειτονιάς" είναι κακέκτυπα αντίστοιχων προγραμμάτων του εξωτερικού, που όμως ήλθαν στη χώρα μας χωρίς την αναγκαία κοινωνική προσαρμογή, εξ ου και η αποτυχία τους.

    Η κοινοτική αστυνόμευση (community policing) προϋποθέτει συνεργασία πολιτών και αστυνομικών σε τοπικό επίπεδο για να διευκολυνθεί η ροή πληροφοριών και να υπάρξει αστυνόμευση προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις και τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.

    Ωραία όλα αυτά αλλά πώς θα λειτουργήσουν σε μια χώρα που σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να θεωρεί τη συνεργασία με την αστυνομία "ρουφιανιά";

    Το να περνάνε αστυνομικοί από γειτονιές και να δίνουν τις κάρτες τους, προφανώς δεν αρκεί.

    Είναι σημαντικό λοιπόν να υπάρξει μια όσμωση της αστυνομίας με τη κοινωνία.
    Αυτή η διαδικασία μπορεί να λάβει πολλές μορφές, από σχολικές επισκέψεις που δε θα μένουν στα τυπικά αλλά θα περιγράφουν το επάγγελμα στους μαθητές και θα σκοπεύουν στη μελλοντική τους ένταξη στο σώμα, μέχρι συμμετοχή αξιωματικών σε δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια. 

    Σκοπός είναι η ανάδειξη του κοινωνικού έργου της ΕΛ,.ΑΣ και η εξαφάνιση των στερεοτύπων που ταλανίζουν τη σχέση του σώματος με τους πολιτες. 

    Η τιμημένη στολή της ΕΛ.ΑΣ έχει ταυτοχρόνως λοιδορηθεί όσο καμία άλλη. Δια της παρουσίας ένστολων σε μια σειρά κοινωνικών και πολιτικών διεργασιών θα την "απενοχοποιήσουν" στα μάτια του μέσου πολίτη και θα επανεντάξει τα στελέχη της αστυνομίας στο κοινωνικό γίγνεσθαι όπως τους αξίζει.

    Αυτές είναι λίγες μόνο προτάσεις που οδηγούν στην επιβεβλημένη προσαρμογή των μέσων και των θεσμών στο πολυσύνθετο ζήτημα της ασφαλείας.

    Η ανομία που πλέον έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά κοινωνικού θεσμού στη χώρα μας απαιτεί σχέδιο και σοβαρότητα για να καταπολεμηθεί.

    Το τέρας αφέθηκε και μεγάλωσε πολύ.

    Καιρός να μεγαλώσουν αναλόγως και οι διώκτες του...

    *Ο Κωνσταντίνος Δούβλης είναι εγκληματολόγος, διδάκτωρ Κοινωνιολογίας της Αστυνόμευσης.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων