Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 15-Απρ-2019 00:05

    Bisexual καπιταλισμός

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Δημήτρη Τσαρδάκη

    Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στους κόλπους της αριστερής διανόησης της γενεαλογίας του μαρξισμού, υπήρξε μία ευφορία συζητήσεων για την επικείμενη κατάρρευση του καπιταλισμού και την εγκαθίδρυση της σοσιαλιστικής κοινωνίας των ελεύθερων από την καταπίεση και την εκμετάλλευση ανθρώπων.

    Στοχαστές όπως οι Eduard Bernstein, Karl Kautsky, Herbert Marcuse, Wilhelm Reich, Erich Fromm, Henri Lefebvre, Καστοριάδης, Αξελός και άλλοι (οι περισσότεροι στρατευμένοι στα Κομμουνιστικά ή στα Σοσιαλδημοκρατικά Κόμματα), έβλεπαν ότι τα πράγματα στην πρώην Σοβιετική Ένωση (από άποψη ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων) δεν πήγαιναν και τόσο καλά, σύμφωνα με το σοσιαλιστικό αφήγημα, και άρχισαν να παίρνουν αποστάσεις από τον κλασικό μαρξισμό. Μερικοί από αυτούς, όπως ο Erich Fromm  και ο Wilhelm Reich, στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν το πρόβλημα στις κοινωνικο-πολιτικές του συνάφειες και στις θεωρητικές του αντιφάσεις, προσπάθησαν να ενσωματώσουν στη θεωρία τους τα νέα δεδομένα της ψυχανάλυσης και δημιούργησαν, έτσι, το κίνημα του αναθεωρητικού μαρξισμού, γνωστό και ως ρεβιζιονιστικός φροϋδο-μαρξισμός. 

    Επειδή, λοιπόν, η ιστορία δεν κινείται με ένα τηλεχειριστήριο, ούτε με τις αποφάσεις ενός κομματικού συνεδρίου, σε έκπληξη ολόκληρης της ανθρωπότητας, το 1989 έφερε τα πάνω κάτω. Η ιστορία αντί να οδηγήσει στην κατάρρευση του καπιταλισμού, οδήγησε στην κατάρρευση των καθεστώτων του πρώην "υπαρκτού" σοσιαλισμού και της διαχωριστικής βαρβαρότητας του τείχους του Βερολίνου. Μετά από αυτά τα κοσμοϊστορικά γεγονότα του 1989, η Αριστερά άρχισε να ψάχνει τους λόγους και τις αιτίες που οδήγησαν σ΄ αυτή την απροσδόκητη εξέλιξη. Τα επιχειρήματα και οι δικαιολογίες βγήκαν και πάλι από το κομματικό συρτάρι. Κατ΄ άλλους σοσιαλιστές θεωρητικούς έφταιξε ο Γκορμπατσόφ με την περεστρόικα και κατ΄ άλλους το γεγονός ότι "δεν εφαρμόστηκε σωστά ο σοσιαλισμός". Αστεία επιχειρήματα, περίπου για γέλια. Το να λες ότι ένα σύστημα "δεν εφαρμόστηκε σωστά", σημαίνει ή ότι το σύστημα είναι λάθος ή ότι οι άνθρωποι λάθος το σχεδίασαν. Σε κάθε περίπτωση, δεν φταίει πάντως η ιστορία που δεν υπάκουσε στην ιστορική "νομοτέλεια",  γιατί αυτή δεν κινείται ερήμην των ανθρώπων. 

    Η αριστερή διανόηση δεν μπήκε καν στον κόπο να μελετήσει την φύση αυτών των ολοκληρωτικών καθεστώτων, που στο όνομα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, κατέπνιξαν όλες τις ατομικές ελευθερίες των ανθρώπων (πράγμα που έκανε η Hannah Arendt και όχι μόνον), και αντί του υπεσχημένου "σοσιαλιστικού παραδείσου" εγκαθίδρυσαν τη "δικτατορία του προλεταριάτου" και εγκαινίασαν τους σταλινικούς διωγμούς και την βαρβαρότητα. Έκτοτε, ο καπιταλισμός, ως σύστημα διαχείρισης των ανθρώπινων υποθέσεων, αντί να καταρρεύσει (όπως προέβλεπε η προφητεία του Μαρξ και των επιγόνων του), άπλωσε τα πλοκάμια του σε ολόκληρο τον πλανήτη, και "καταβρόχθισε" ό,τι έβρισκε μπροστά του, ακόμη και τα μεγάλα οχυρά του κομμουνισμού  (Ρωσία, Κίνα, Κούβα κτλ.). Τι συνέβη, λοιπόν, και η αριστερή διανόηση "έπεσε από τα σύννεφα;’’ Τα πράγματα είναι τόσο απλά και, συγχρόνως, εξαιρετικά σύνθετα, αρκεί να θέλει κανείς να κατανοήσει την  ψυχολογία του καπιταλισμού και τον τρόπο που αυτός απλώνει ολοένα τα πλοκάμια του, σε συνάρτηση πάντοτε με την ψυχογενετική φύση του ανθρώπου.

    Κατ΄ αρχήν, τον καπιταλισμό και την ταξική πάλη, ο Μαρξ τον ανακάλυψε με καθυστέρηση μερικών χιλιετιών. Ο καπιταλισμός, ως πρακτική και ως ιδεολογία, έχει ψυχογενετικές ρίζες και  οι απαρχές του βρίσκονται στην περίοδο που οι άνθρωποι τοποθέτησαν τον πρώτο φράχτη επάνω στη Γη, με τον οποίο χώρισαν "το δικό τους χωράφι" από "το χωράφι του γείτονα". Την ίδια εποχή (την εποχή της γεωργοκτηνοτροφικής επανάστασης), γεννήθηκε και η ιδέα της ιδιοκτησίας, η οποία έκτοτε στοιχειώνει τους ανθρώπους και "καναλιζάρει" τη συμπεριφορά τους και τις κοινωνικές επενδύσεις. Έκτοτε, ο ανταγωνισμός, η απληστία, και η ιδιοτέλεια είναι σύμφυτες ιδιότητες στην γενετική φύση του ανθρώπου. Δεν υπάρχει καμία μορφή συναλλαγής που δεν περιέχει και μία μορφή εκμετάλλευσης, ακόμη κι όταν πρόκειται για τον πατέρα με τον γιο. Καθώς επίσης κανένας νοήμων άνθρωπος δεν κάνει μία συναλλαγή με κάποιον άλλον, προκειμένου να ζημιωθεί με τη θέλησή του.  

    Από την εποχή του Βούδα και του Αριστοτέλη γνωρίζουμε, ότι ο άνθρωπος φύσει επιθυμεί το ωφέλιμο και το συμφέρον. Έκτοτε, η επιθυμία είναι μία δόνηση του οργανισμού για την κατάκτηση της ηδονής, όπου η ηδονή συνδέεται πάντοτε με το ευχάριστο και το ωφέλιμο. Συνεπώς, ο καπιταλισμός (παρά τα όσα ισχυρίζεται η βολεμένη αριστερή διανόηση), είναι σύμφυτος με την ανθρώπινη γενετική φύση και ανταποκρίνεται στον πυρήνα του ανθρώπινου ψυχισμού, που είναι γενετικά προγραμματισμένος ‘’να έχει και να κατέχει’’ τα υλικά της φύσης και τα προϊόντα του πολιτισμού. Αυτός είναι ο λόγος γιατί το ανθρώπινο είδος, στο διάβα της ιστορικής του εξέλιξης, δημιούργησε έναν ιδιοκτησιακό- ναρκισσιστικό πολιτισμό, ο οποίος άπλωσε τα πλοκάμια του σε ολόκληρο τον πλανήτη και σκέπασε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες (από την οικονομία, την πολιτική, μέχρι το ποδόσφαιρο και τη μόδα). 

    Δεν ισχυρίζομαι, βέβαια, ότι ο άνθρωπος γεννιέται καπιταλιστής, ή σοσιαλιστής, όπως δεν γεννιέται και χριστιανός, ή βουδιστής, ή μουσουλμάνος. Ωστόσο, η γενετική του φύση, για λόγους φυλογενετικούς, είναι προγραμματισμένη να ιδιοποιείται τα υλικά της φύσης και, κατ΄ επέκταση, τα υλικά αγαθά του πολιτισμού. Διαφορετικά δεν θα μπορούσε να επιβιώσει ως είδος και θα είχε εξαφανιστεί από τον πλανήτη, όπως εξαφανίστηκαν και πολλά άλλα είδη που δεν ανέπτυξαν μηχανισμούς άμυνας προς το εχθρικό φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Στον δυτικό κόσμο, όπου, μετά τον Διαφωτισμό και την χειραφέτηση του ανθρώπου, κατοχυρώθηκαν οι ατομικές ελευθερίες και τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα σε μεγάλο βαθμό, κατά ένα παράδοξο τρόπο γεννήθηκε το σοσιαλιστικό κίνημα. Αφού ενδύθηκε τον μανδύα του ανθρωπισμού, εκεί όπου πήρε την εξουσία και εγκαθίδρυσε ένα αυταρχικό καθεστώς καταπίεσης των ατομικών ελευθεριών του ανθρώπου, μετέτρεψε τις κοινωνίες σε κόλαση. Δεν θα πρέπει, επιπλέον, να μας διαφεύγει, ότι κατά τα τελευταία εβδομήντα χρόνια (δηλαδή μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο μέχρι σήμερα), ο πληθυσμός του πλανήτη τριπλασιάστηκε (από 2,5 δισ. σε 7,4 δις.), πράγμα που δεν είχε συμβεί ούτε τα προηγούμενα πεντακόσια χρόνια. Κανένα άλλο σύστημα δεν θα μπορούσε να θρέψει, έστω και με άνισο τρόπο, αυτόν τον ραγδαία αυξανόμενο  παγκόσμιο πληθυσμό.

    Έτσι, λοιπόν, στην εποχή μας έγινε πολύ της μόδας, η αριστερή διανόηση να απολαμβάνει όλα τα υλικά αγαθά του καπιταλισμού και, συγχρόνως, να τον επικρίνει ως το απόλυτο κακό του κόσμου. Κανένα άλλο σύστημα δεν θα μπορούσε σήμερα να θρέψει τα επτά και μεθαύριο τα δέκα δισεκατομμύρια του πληθυσμού του πλανήτη, αν δεν προχωρούσε στην βιομηχανική και τεχνολογική επανάσταση και στην χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας, για την καταπολέμηση της χολέρας, της φυματίωσης και της ελονοσίας.  Ο σύγχρονος bisexual καπιταλισμός έχει την ικανότητα να μεταμορφώνεται και, συγχρόνως, να μεταμορφώνει και να χειραγωγεί τα συστήματα αναγκών των ανθρώπων. 

    Επιπλέον, έχει την ικανότητα να ενσωματώνει στις λιμπιντικές ιδιοκτησιακές δομές του, σε ένα σύστημα το οποίο απορροφά τους κραδασμούς και τις αντιθέσεις, όλες τις φυλετικές και κοινωνικές αποχρώσεις ( άνδρες και γυναίκες, αριστερούς και δεξιούς, προλετάριους και αστούς, χριστιανούς και μουσουλμάνους κτλ.) και να χρηματοδοτεί νέους τομείς της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογίας. Ο bisexual καπιταλισμός, είτε μας αρέσει είτε όχι, θα είναι εδώ για τα επόμενα, τουλάχιστον, δύο χιλιάδες χρόνια, εκτός εάν συμβεί κάτι το απρόσμενο και το απροσδόκητο και καταστραφεί ο πλανήτης Γη και μαζί με αυτόν εξαφανιστεί και ο πολύπαθος homo sapiens. Με την έννοια αυτή, ο bisexual καπιταλισμός είναι μία ηθελημένη ‘’μορφή σκλαβιάς’’ του ανθρώπου. Είναι το σωρευτικό αποτέλεσμα όλων των ψυχογενετικών ενορμήσεων και της ιστορικής εξέλιξης εκατομμυρίων ετών  του ανθρώπινου είδους, στον αγώνα για την ίδια την επιβίωσή του.

    Ο κ. Δημήτρης Τσαρδάκης είναι Ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών και συγγραφέας του βιβλίου "Οι επτά ψυχές του καπιταλισμού", εκδόσεις "Σκαραβαίος" 2017.   

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων