Πρόκληση για τη Δύση η σχέση Πούτιν-Ερντογάν

Των Bat Chen Druyan Feldman, Gallia Lindenstrauss, Arkady Mil-Man

Στις 5 Αυγούστου, ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν και ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, συναντήθηκαν στο Σότσι της Ρωσίας. Πριν από λίγες μόνο εβδομάδες, ο Πούτιν και ο Ερντογαν είχαν συναντηθεί σε μια τριμερή σύνοδο κορυφής του Φόρουμ της Αστάνα στην Τεχεράνη, στο οποίο συμμετείχε και ο Ιρανός πρόεδρος Ιμπραχίμ Ραΐσι. Τον Σεπτέμβριο, ο Ερντογαν αναμένεται να συμμετέχει σε μια συνάντηση στο Ουζμπεκιστάν του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης (SCO), ενός οργανισμού στον οποίο η Τουρκία ορίζεται ως "εταίρος διαλόγου”. 

Η διμερής συνάντηση στην Τεχεράνη μεταξύ του Ρώσου και του Τούρκου προέδρου διήρκεσε περίπου μία ώρα, ενώ η συνάντηση στο Σότσι τέσσερις ώρες. Αυτή η μακρά συνάντηση αποτελεί απόδειξη των προσπαθειών για συνεργασία και από τις δύο πλευρές. Η αντιπροσωπεία του Ερντογάν στη Ρωσία περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τους υπουργός Εθνικής Άμυνας, Εξωτερικών Υποθέσεων, Οικονομικών, Εμπορίου Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, και Γεωργίας, καθώς και τον επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών.

Μεταξύ των ζητημάτων που συζητήθηκαν ήταν το εμπόριο, η ενέργεια και μια συμφωνία για τα σιτηρά με την Ουκρανία, καθώς και η Σύρια και η σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και ένα μνημόνιο οικονομικής συνεργασίας που υπεγράφη στη διάρκεια της επίσκεψης του Ερντογάν. Την ίδια στιγμή, η συνάντηση κατέδειξε τις προσπάθειες του Ερντογάν για ελιγμούς μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, προστατεύοντας τα συμφέροντα της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένης της "θερμής” περιοχής της Μαύρης Θάλασσας.

Από την πλευρά του, ο Πούτιν ενδιαφέρεται να ενισχύσει τους δεσμούς με την Τουρκία, ένα μέλος του ΝΑΤΟ, προκειμένου να συνεχίσει να προσπαθεί να μπει σφήνα μεταξύ Άγκυρας και Δύσης, όπως το 2017, με την πώληση των S-400 στην Τουρκία. Αυτή η κίνηση οδήγησε στο να αποκλειστεί η Τουρκία από το project των F35, αν και η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ παραμένει κεντρικό συστατικό του δόγματος ασφαλείας της Τουρκίας. Παρά την αρχική της αντίρρηση, η Άγκυρα ενέκρινε την έναρξη της διαδικασίας ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ μια εξέλιξη που είναι εξαιρετικά δυσάρεστη στη Μόσχα.

Ένα από τα θέματα στην ατζέντα του Σότσι, ήταν η συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και της Τουρκίας στον τομέα της ενέργειας, ένα ζήτημα κρίσιμης σημασίας και για τις δύο πλευρές. Το πιο σημαντικό ενεργειακό project μεταξύ της Ρωσίας και της Τουρκίας είναι ο TurkStream, ο αγωγός φυσικού αερίου από τη Ρωσία στην Τουρκία, ο οποίος είνι μέρος της ρωσικής αλυσίδας εφοδιασμού φυσικού αερίου προς την ΑΝατολική και Κεντρική Ευρώπη. Επί του παρόντος, ο TurkStream λειτουργεί σχεδόν χωρίς διακοπές σε σχέση με άλλους αγωγούς που μεταφέρουν αέριο από τη Ρωσία στην Ευρώπη (αν και τον Ιούνιο η Ρωσία σταμάτησε την προμήθεια αερίου στον Turkstrea, για μια εβδομάδα, για λόγους συντήρησης, όπως ισχυρίστηκε), και στο Σότσι, ο Πούτιν υποστήριξε ακόμη ότι "οι Ευρωπαίοι εταίροι θα πρέπει να είναι ευγνώμονες στην Τουρκία που διασφάλισε την αδιάλειπτη μεταφορά του φυσικού μας αερίου στις ευρωπαϊκές αγορές”. Για τον Ερντογάν, είναι σημαντικό να διατηρηθεί η παροχή ρωσικού φυσικού αερίου καθώς πλησιάζει ο χειμώνας και για να αποφευχθούν στρεβλώσεις. Άλλο ένα επίτευγμα για τον Πούτιν σε αυτό το πλαίσιο, είναι η συγκατάθεση του Ερντογάν να πληρώσει μέρος του κόστους της προμήθειας φυσικού αερίου σε ρωσικό νόμισμα. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη θέση των περισσότερων δυτικών χωρών, οι οποίες αντιτίθενται σε αυτό το ρωσικό αίτημα.

Η συνάντηση στο Σότσι συμβολίζει την προσπάθεια της Ρωσίας και της Τουρκίας να εντείνουν τη συνεργασία μεταξύ τους, παρά τα πολλά αντικρουόμενα συμφέροντα τους. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά από αυτά είναι η πώληση τουρκικών όπλων στην Ουκρανία, ιδιαίτερα τα drones Bayraktar TB2 -ένα τουρκικό done το οποίο έχει προκαλέσει σημαντική ζημιά στις ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία. Ούτε έχει συμφέρον η Τουρκία να φτάσει σε μια κατάσταση όπου η Μαύρη Θάλασσα είναι υπό ρωσική κυριαρχία. Για την Τουρκία, οι σχέσεις με το Κιέβο στο παρελθόν δεν βοήθησαν μόνο να εξισορροπηθεί η ρωσική επιρροή στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά επίσης είχαν ένα στοιχείο συνεργασίας ασφάλειας. Ωστόσο, χάρη στις επαφές με την Άγκυρα, η Ρωσία μπορεί να χαλαρώσει τις οικονομικές δυσκολίες που προκαλούνται από τις κυρώσεις, ενώ η Τουρκία κερδίζει οικονομικά και τοποθετείται ως διαμεσολαβητής -όχι μόνο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, αλλά σε κάποιον βαθμό, μεταξύ Ρωσίας και Δύσης. Η Τουρκία γίνεται ο βασικός δρόμος μέσω του οποίου η Ρωσία μπορεί ακόμη να διατηρήσει κάποιους οικονομικούς δεσμούς με τη Δύση, και ο Ερντογάν καταφέρνει να πλοηγηθεί σε δύσκολα ύδατα, διατηρώντας παράλληλα τα συμφέροντα της Τουρκίας.

Η Ιερουσαλήμ ωστόσο δεν θα πρέπει να συμπεράνει από το περιθώριο ελιγμών της Άγκυρας που της παρέχει η Δύση σε σχέση με τις επαφές με τη Ρωσία, ότι η Ουάσιγκτον θα αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο το Ισραήλ εάν αμβλύνει τη στάση του απέναντι στη Ρωσία. Η στάση απέναντι στην Άγκυρα επηρεάζεται κυρίως από το γεγονός ότι η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και από την κεντρική της θέση στην σκηνή της Μαύρης Θάλασσας. Επιπλέον, είναι σημαντικό να μην υποβαθμιστεί το τίμημα που πληρώνει ήδη η Τουρκία και αναμένεται να πληρώσει στο μέλλον για τις μανούβρες μεταξύ Μόσχας και της Δύσης -στο πλαίσιο των περιορισμών στις προμήθειες ασφάλειας από τη Δύση και στο πλαίσιο πιθανών δισταγμών από δυτικές εταιρείες να συνεχίσουν την οικονομική τους δραστηριότητα στη χώρα.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://www.inss.org.il/publication/russia-turkey/