Η Ευρώπη χρειάζεται να αναθεωρήσει τον τρόπο χρήσης της κεντρικής τράπεζας

Του Γιώργου Καισάριου

Στο παρελθόν έχω υποστηρίξει ότι η χρήση του ELA είναι ένας τρόπος για να λυθεί το πρόβλημα ρευστότητας της ελληνικής οικονομίας. Αφενός διότι δεν εξαρτάται από το ευρωσύστημα και αφετέρου μας κοστίζει δωρεάν (σχεδόν), αφού το όποιο κόστος υπό μορφή τόκων θα επιστρέψει στο κράτος στο τέλος της χρονιάς.

Και επειδή οι τράπεζες είναι πλέον κρατικές, το κόστος που χρεώνει η ΤτΕ στις τράπεζες, που ανήκουν στο ΤΧΣ, που ανήκουν στο ελληνικό κράτος (στον φορολογούμενο), στο τέλος της χρονιάς επιστρέφουν στο κράτος και άρα το net κόστος είναι σχεδόν μηδέν (ή πάρα πολύ χαμηλό τέλος πάντων). Για αυτό τον λόγο άλλωστε έχω υποστηρίξει ότι προτιμώ οι τράπεζες να έχουν χρηματοδότηση από τον ELA σε αυτή τη φάση πάρα από το ευρωσύστημα. Το κόστος για την εθνική οικονομία (υπό την έννοια ότι οι τόκοι δεν φεύγουν στο εξωτερικό) είναι σχεδόν μηδέν.

Πράγματι ο μηχανισμός του ELA στην θεωρία είναι μόνο για έκτακτες ανάγκες. Αλλά επί της ουσίας, δεν υπάρχει κανόνας, απλά διαπίστωση και άποψη (opinion) από την ΕΚΤ περί αυτού. Δεν είναι γραμμένο δηλαδή σαν κανόνας ή στις συνθήκες πουθενά. Και επειδή δεν υπάρχει γραμμένος κανόνας, απλά αποφασίζει η ΕΚΤ (κατά μειοψηφία) αν θα επιτρέψει στην κατά τόπου κεντρική τράπεζα να του κάνει χρήση.

Ως γνωστό η Ευρώπη είναι πολύ πιο μοχλευμένη από τις ΗΠΑ, κυρίως διότι στην Αμερική κάνουν χρήση της αγοράς για κεφάλαια, ενώ στην Ευρώπη οι ανάγκες ρευστότητας καλύπτονται στο μεγαλύτερο μέρος από το τραπεζικό σύστημα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα το ενεργητικό των τραπεζών στην Ευρώπη να είναι 3 φορές του ΑΕΠ της Ευρώπης (αν όχι παραπάνω διότι έχω χάσει το μέτρημα), ενώ στις ΗΠΑ ούτε μια φορά.

Και θα συμφωνήσω απόλυτα με τον Alan Greenspan, που είπε στην βιογραφία του ότι το πρόβλημα σήμερα είναι ότι το τραπεζικό σύστημα κινδυνεύει από το “thin layer of capital” (λεπτό στρώμα από ίδια κεφάλαια), διότι όταν και αν κληθεί να απορροφήσει τους κραδασμούς μιας μεγάλης κρίσης, δεν θα μπορεί.

Αυτό ακριβώς είναι και το πρόβλημα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Διότι όχι μόνο υπάρχει ο κίνδυνος να αποσταθεροποιηθεί το τραπεζικό σύστημα, αλλά επιπλέον δεν μπορεί να διοχετεύσει ρευστότητα στην αγορά και στις επιχειρήσεις και να γίνει μεγαλύτερη ζημιά στην οικονομία.

Άρα το πρόβλημα έχει ως εξής: Ή θα πρέπει να μειωθεί η μόχλευση στους ισολογισμούς των τραπεζών και να αναλάβει η αγορά ομολόγων (με την ανάληψη υψηλότερου ρίσκου) ένα μέρος του ενεργητικού, ή θα πρέπει να βρεθεί τρόπος να αυξηθούν δραματικά τα ίδια κεφάλαια των τραπεζών πανευρωπαϊκά. Αν απλά μειώσουν οι τράπεζες τους ισολογισμούς τους εκτιμώ ότι θα επιφέρει πολύ μεγάλη ύφεση στην Ευρώπη.

Εδώ τώρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο μηχανισμός του ELA, αν αποφασίσουμε να αλλάξουμε τους κανόνες, βάσει των οποίων η κεντρική τράπεζα λειτουργεί. Στην κατάσταση που είναι σήμερα η Ευρώπη (το γιατί φτάσαμε εδώ είναι άλλο θέμα και δεν το εξετάζω), η άποψή μου είναι ότι θα πρέπει η κεντρική τράπεζα να παρέχει και κεφάλαιο (equity) όπου χρειαστεί, όταν δεν μπορεί η αγορά να ανταποκριθεί ή δεν θέλει.

Η διαφορά με το σημερινό σύστημα είναι ότι τα κεφάλαια αυτά θα δημιουργηθούν από το πουθενά και δεν θα χρειαστεί να τα δανειστούμε από την αγορά, ή να επιβαρυνθούν οι κρατικοί προϋπολογισμοί (άσχετα αν θεωρητικά το κόστος του ELA θα προσμετρήσει σαν χρέος) με σκοπό να αυξηθούν τα ίδια κεφάλαια των τραπεζών, τόσο για να μειωθεί η μόχλευση, αλλά και για να υπάρχει επάρκεια ιδίων κεφαλαίων και στο τραπεζικό σύστημα.

Εν απουσία μιας τέτοιας λύσης (που ουσιαστικά ισοδυναμεί με αλλαγή στην χρήση της κεντρικής τράπεζας), η Ευρώπη και η Ελλάδα κινδυνεύουν να γίνουν Ιαπωνία.

(το θέμα θα το συνεχίσω σε μελλοντικά άρθρα με περισσότερη ανάλυση στις τεχνικές λεπτομέρειες).

george.kesarios@capital.gr